|
İÇİNDEKİLER
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ 5
ÖZET 7
İÇİNDEKİLER 9
KISALTMALAR 15
GİRİŞ 17
BİRİNCİ BÖLÜM
EŞİTLİK İLKESİ ve AYRIMCILIK YASAĞI
I. EŞİTLİK KAVRAMI 23
A. Şeklî Eşitlik 24
B. Maddî Eşitlik 34
C. Hukukî Eşitlik (Kanun Önünde Eşitlik) 40
D. Siyasî Eşitlik 43
E. Sosyal ve Ekonomik Eşitlik 48
F. Eşitlik Kavramının Özgürlük, Adalet ve Demokrasi ile İlişkisi 51
II. AYRIMCILIK YASAĞI KAVRAMI 56
A. Ayrımcılık Kavramı 57
B. Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı Arasındaki İlişki 60
C. Doğrudan Ayrımcılık ve Dolaylı Ayrımcılık Kavramları 61
1. Doğrudan Ayrımcılık 62
2. Dolaylı Ayrımcılık 67
D. Ayrımcılık Yasağının Kapsamı 72
III. EŞİTLİK İLKESİ VE AYRIMCILIK YASAĞININ TARİHÎ VE DÜŞÜNSEL
TEMELLERİ 74
A. Antik Yunan’da Eşitlik Kavramı 75
B. Roma İmparatorluğu’nda Eşitlik Kavramı 80
C. Feodal Dönemde Eşitlik Kavramı 83
D. Devrimler Çağı’nda Eşitlik Kavramı 85
E. 19. Yüzyılda Liberal ve Marksist Eşitlik Anlayışları 95
F. 20. Yüzyılda Eşitlik ve Ayrımcılık Yasağı Kavramı 98
IV. EŞİTLİK İLKESİNİN TÜRK HUKUKUNDA GELİŞİMİ 102
A. Eski Türklerde Eşitlik Anlayışı 103
B. Osmanlı Devleti’nde Eşitlik Anlayışı 105
1. Tanzimat Dönemi’ne Kadar Eşitlik Anlayışı 107
2. Tanzimat ve Islahat Fermanlarının Eşitlik Anlayışı Üzerindeki Etkisi.112
3. 1876 Kanun–ı Esasisinde Eşitlik İlkesi 116
C. 1982 Anayasası Öncesi Türkiye Cumhuriyeti Anayasalarında Eşitlik
İlkesi 118
D. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde ve Avrupa İnsan Hakları
Mahkemesi Kararlarında Ayrımcılık Yasağı 122
V. TÜRK ANAYASA HUKUKUNDA EŞİTLİK İLKESİ VE AYRIMCILIK YASAĞI 131
VI. TÜRK ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARINDA EŞİTLİK İLKESİ VE
AYRIMCILIK YASAĞI 135
A. Norm Denetimi Kararlarında Eşitlik İlkesi 136
1. Şeklî Hukukî Anlayış ve Maddî Hukukî Anlayış 136
2. Haklı Neden Kavramı 139
3. Norm Denetiminde Eşitlik İlkesinin İncelenme Usulü 141
4. Eksik Düzenleme Kavramı 142
B. Bireysel Başvuru Kararlarında Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı 146
1. Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağının Bireysel Başvurudaki Niteliği
ve Kapsamı 147
2. Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağının Bireysel Başvuruda İncelenme
Usulü 150
a. Karşılaştırılabilir Durumun Varlığı 151
b. Farklı Muamelenin Varlığı 152
c. Farklı Muamelenin Nesnel ve Makul Bir Nedene Dayanması 157
d. Ölçülülük İncelemesi 159
İKİNCİ BÖLÜM
POZİTİF AYRIMCILIĞIN KAVRAMSAL, TARİHSEL, DÜŞÜNSEL ve AMAÇSAL ÇERÇEVESİ
I. POZİTİF AYRIMCILIK KAVRAMI 163
A. Doktrinde Pozitif Ayrımcılık Kavramı 163
1. Uluslararası Literatürde Pozitif Ayrımcılık 164
2. Türk Hukuk Doktrininde Pozitif Ayrımcılık 173
B. Kavramsal Değerlendirme ve Kabul Ettiğimiz Pozitif Ayrımcılık Tanımı 177
C. Dezavantajlı Kişi ve Grup Kavramı 183
D. Pozitif Ayrımcılığın Zamansal Sınırı 189
II. POZİTİF AYRIMCILIĞIN EŞİTLİK İLKESİ, MAKUL UYUMLAŞTIRMA VE
DEVLETİN POZİTİF YÜKÜMLÜLÜKLERİ İLE İLİŞKİSİ 192
A. Pozitif Ayrımcılığın Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı ile İlişkisi 192
1. Pozitif Ayrımcılığın Şeklî Eşitlik ve Maddî Eşitlik Anlayışları ile
İlişkisi 193
2. Pozitif Ayrımcılığın Fırsat Eşitliği ve Sonuç Eşitliği ile İlişkisi 196
3. Pozitif Ayrımcılığın Doğrudan Ayrımcılık ve Dolaylı Ayrımcılık ile
İlişkisi 202
B. Pozitif Ayrımcılığın Makul Uyumlaştırma ile İlişkisi 204
C. Pozitif Ayrımcılığın Devletin Pozitif Yükümlülükleri ile İlişkisi 210
III. POZİTİF AYRIMCILIK TÜRLERİ 214
A. Zayıf Pozitif Ayrımcılık 215
B. Güçlü Pozitif Ayrımcılık 217
IV. POZİTİF AYRIMCILIK YÖNTEMLERİ 218
A. Kota Uygulamaları 219
1. Kota Uygulamalarının Genel Esasları 219
2. İş Hayatında Kota Uygulamaları 220
3. Siyasal Hayatta Kota Uygulamaları 225
4. Kota Uygulamalarına İlişkin Genel Değerlendirme ve Eleştiriler 230
B. Tercihli Muamele 233
C. Sayısal Hedefler ve Zaman Çizelgeleri 237
D. Teşvik ve Danışmanlık Hizmetleri 240
V. POZİTİF AYRIMCILIĞIN GEREKÇELENDİRİLMESİ 245
A. Pozitif Ayrımcılığın Ortaya Çıkışı 245
1. Amerika Birleşik Devletleri’nde Pozitif Ayrımcılığın Gelişimi 246
a. Pozitif Ayrımcılığın Doğuşu 246
b. Pozitif Ayrımcılığın Kurumsallaşması ve Sınırlandırılması 252
c. Pozitif Ayrımcılıkta Denge Arayışı ve Geriye Dönüş Süreci 254
2. Avrupa Birliği’nde Pozitif Ayrımcılığın Gelişimi 256
B. Pozitif Ayrımcılığın Düşünsel Temelleri 263
1. Klasik Liberalizm 263
2. Modern Liberalizm 266
a. Siyasî Liberalizm 266
b. Eşitlikçi Liberalizm 270
3. Sosyal Devlet Anlayışı 275
C. Pozitif Ayrımcılığın Amaçları 279
1. Ayrımcılığın Telafisi 281
a. Telafinin Öznesi 282
b. Telafinin Sorumlusu 288
c. “Masum” Üçüncü Kişi Eleştirisi 290
d. Telafi Ediciliğin Zamansal ve Coğrafî Sınırı 293
2. Ayrımcılığa ve Etkilerine Son Verilmesi 294
3. Çeşitliliğin Sağlanması 298
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
KARŞILAŞTIRMALI HUKUK VE TÜRK HUKUKUNDA POZİTİF AYRIMCILIK UYGULAMALARI
I. KARŞILAŞTIRMALI HUKUK BAĞLAMINDA POZİTİF AYRIMCILIK
MODELLERİ 303
A. Şeklî Yaklaşım: Birleşik Krallık 304
1. Birleşik Krallık’ta Pozitif Ayrımcılığın Kavramsal ve Tarihsel
Çerçevesi 304
2. Eşitlik Kanunuyla Değişen “Pozitif Eylem” Anlayışı 306
3. Kuzey İrlanda’nın Özellikli Durumu 310
B. İstisna Yaklaşımı: Avrupa Birliği 311
1. Avrupa Birliği Hukukunda Pozitif Ayrımcılığa Bakış 312
2. Avrupa Birliği Adalet Divanı Kararlarında “Pozitif Eylem” 315
a. Otomatik Tercih Yasağı 315
b. Eşit Nitelik ve Objektif Değerlendirme Şartı 316
c. Ölçülülük Değerlendirmesi 319
d. Pozitif Eylemin ve Dolaylı Ayrımcılığın Kesişimi 322
C. İkircikli Yaklaşım: Amerika Birleşik Devletleri 324
1. Amerika Birleşik Devletleri Hukukunda Pozitif Ayrımcılığa Bakış 325
2. Pozitif Ayrımcılığa İlişkin İlk Federal Yüksek Mahkeme İçtihadı:
Bakke Kararı 328
3. İstihdamda Pozitif Ayrımcılığa İlişkin Federal Yüksek Mahkeme
Kararları 333
a. Weber Kararı 333
b. Fullilove Kararı 336
c. Wygant Kararı 337
d. Paradise Kararı 339
e. Croson Kararı ve Adarand Kararı 341
f. Ricci Kararı 344
4. Oy Hakkının Kullanımında Pozitif Ayrımcılığa İlişkin Federal
Yüksek Mahkeme Kararları 345
5. Eğitimde Pozitif Ayrımcılığa İlişkin Federal Yüksek Mahkeme
Kararları 348
a. Grutter Kararı 348
b. Gratz Kararı 350
c. Fisher Kararları 351
d. Parents Involved in Community Schools Kararı 352
e. Students for Fair Admissions Kararı 353
6. Kadınlara Yönelik Pozitif Ayrımcılığa İlişkin Federal Yüksek
Mahkeme Kararları 356
7. Federal Yüksek Mahkeme Kararlarının Genel Değerlendirmesi 358
D. Maddî Yaklaşım: Güney Afrika 361
1. Güney Afrika Hukukunda Pozitif Ayrımcılığa Bakış 362
2. Güney Afrika Anayasa Mahkemesi Kararlarında Pozitif Ayrımcılık 365
3. Güney Afrika Hukukunda Pozitif Ayrımcılık Yaklaşımının Genel
Değerlendirmesi 369
II. ULUSLARARASI HUKUKTA POZİTİF AYRIMCILIK 370
A. Kadına Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi 371
B. Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Sözleşme 377
C. Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme 382
D. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 384
III. TÜRK HUKUKUNDA POZİTİF AYRIMCILIK UYGULAMALARI 394
A. 1982 Anayasasında Pozitif Ayrımcılık 394
1. 2004 Yılındaki Anayasa Değişikliğinin Pozitif Ayrımcılık Açısından
Önemi 395
2. 2010 Yılındaki Anayasa Değişikliği Sonrası Pozitif Ayrımcılık
Yaklaşımı 400
B. 1982 Anayasasında Pozitif Ayrımcılığın Yatay Etkisi 402
C. 1982 Anayasasında Pozitif Ayrımcılıkla İlişkilendirilebilecek Diğer
Hükümler 407
D. Anayasa Mahkemesi Kararlarında Pozitif Ayrımcılık 411
1. 2010 Yılı Öncesi Norm Denetimi Kararlarında Pozitif Ayrımcılık 412
2. 2010 Yılı Sonrası Norm Denetimi Kararlarında Pozitif Ayrımcılık 420
3. Bireysel Başvuruda Pozitif Ayrımcılık 424
E. Türk Hukukunda Pozitif Ayrımcılığa İlişkin Düzenlemeler 425
1. İstihdam Alanında Kadınlara Yönelik Kanunî Düzenlemeler 426
2. İstihdam Alanında Engellilere ve Diğer Özel Statülü Gruplara
Yönelik Kanunî Düzenlemeler 430
3. İstihdam, Eğitim ve Hizmet Alanlarında Diğer Düzenleyici
İşlemler 434
4. Siyasal Hayata İlişkin Düzenlemeler 437
F. Türk Hukukunda Benimsenen Pozitif Ayrımcılık Modeli 439
SONUÇ 447
KAYNAKÇA 455 |