|
İÇİNDEKİLER
İçindekiler
Önsöz 7
2. Baskıya Önsöz 9
3. Baskıya Önsöz 13
4. Baskıya Önsöz 15
Kısaltmalar 33
1. GİRİŞ 35
1.1. Sorunun Çerçevesi ve Kitabın Yaklaşımı 35
1.2. Yöntem ve Kitabın Planı 43
1.3. Bu Baskının Öngörüleri ve Politika Tezleri (2026–2035) 46
2. ENERJİ KAYNAKLARININ TANIMI VE SINIFLANDIRILMASI 51
2.1. Yenilenemeyen (Tükenir) Enerji Kaynakları 54
2.1.1. Kömür 55
2.1.2. Petrol 57
2.1.3. Doğal Gaz 60
2.1.4. Nükleer Enerji ve Uranyum 64
2.2. Yenilenebilir Enerji Kaynakları 67
2.2.1. Güneş Enerjisi 69
2.2.2. Rüzgâr Enerjisi 70
2.2.3. Jeotermal Enerji 71
2.2.4. Biyokütle Enerjisi ve Biyolojik Atıklar 72
2.2.5. Hidroelektrik Enerjisi 73
2.2.6. Hidrojen: Enerji Taşıyıcısı 74
2.2.7. Yenilenebilir Enerjinin Uluslararası İlişkilere Etkisi 77
3. ENERJİ GÜVENLİĞİ 81
3.1. Enerji Güvenliğinin Tarihsel Dönüşümü 83
3.1.1. Kömürden Petrole: Kaynak, Taşıma ve Çeşitlendirme 83
3.1.2. Almanya’nın Petrol Açığı ve İkinci Dünya Savaşı 84
3.1.3. Süveyş’ten Petrol Krizlerine: Güzergâh Riski ve Kurumsallaşma 87
3.1.4. Piyasa Entegrasyonu, Gaz Bağımlılığı ve Çifte Şok (Kovid–19 Talep Şoku ve Rusya–Ukrayna Savaşı Sonrası Enerji Krizi) 88
3.1.5. 2026 Deniz Darboğazları Şoku 90
3.1.6. Finansal Altyapı, Petrodolar ve Analitik Tez 99
3.1.7. ABD’nin Küba ve Grönland Politikası 106
3.1.8. Enerji Güvenliğinin Güncel Kapsamı ve Doğu Akdeniz’e Geçiş 108
3.2. Enerji Güvenliğinin Boyutları ve Ölçülmesi 108
3.3. Enerji Stratejisinden Enerji Politikasına 114
3.3.1. Enerji Politikalarını Biçimlendiren Küresel Etkenler 116
3.3.2. Küresel Enerji Düzeninde Başlıca Aktörler 119
3.3.3. ABD’nin Enerji Stratejisi 121
3.3.4. Rusya Federasyonu’nun Enerji Stratejisi 125
3.3.5. Avrupa Birliği’nin Enerji Stratejisi 128
3.3.6. Türkiye’nin Enerji Güvenliği ve Doğu Akdeniz 131
4. DOĞU AKDENİZ BÖLGESİNDE ENERJİ KAYNAKLARI 141
4.1. Coğrafi ve Tarihsel Çerçeve 141
4.1.1. Doğu Akdeniz’in Kapsamı 141
4.1.2. Deniz Yolları ve Tarihsel Süreklilik 142
4.2. Doğu Akdeniz’in Enerji Coğrafyası 145
4.2.1. Jeolojik Havzalar ve Kaynak Kavramları 145
4.2.2. Başlıca Doğal Gaz Sahaları 147
4.2.3. Ticarileştirme Koşulları ve İhracat Seçenekleri 150
4.2.4. Hidrokarbonların Ötesinde Enerji Potansiyeli 151
4.3. Jeopolitik ve Stratejik Önem 153
4.3.1. Klasik Jeopolitik Kuramların Doğu Akdeniz’i Açıklama Gücü 153
4.3.2. Süveyş Kanalı, Deniz Darboğazları ve Kritik Altyapı 156
4.3.3. Doğu Akdeniz’in Enerji Geleceği 161
5. DOĞU AKDENİZ BÖLGESİ’NDEKİ DEVLETLERİN ENERJİ STRATEJİSİ VE ENERJİ POLİTİKASI 163
5.1. Mısır 164
5.2. İsrail 167
5.3. Ürdün 170
5.4. Filistin 172
5.5. Lübnan 174
5.6. Suriye 176
5.7. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) 179
5.8. Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) 182
5.9. Yunanistan 186
5.10. Libya 189
5.11. Türkiye 191
5.12. Karşılaştırmalı Değerlendirme 193
6. ULUSLARARASI HUKUK 197
6.1. Uluslararası Hukukun Niteliği ve İşleyişi 199
6.1.1. Hukuk Düzeni Olarak Uluslararası Hukuk 200
6.1.2. Uluslararası Hukuk Kişiliği 205
6.1.3. Rıza, Bağlayıcılık ve Hukukî İtiraz 212
6.1.4. Uluslararası Yargıya Başvurunun Şartları 215
6.2. Kaynaklar, Yardımcı Araçlar ve Normların İlişkisi 219
6.2.1. Uluslararası Antlaşmalar 223
6.2.1.1. Kuruluş ve Bağlanma 225
6.2.1.2. Antlaşmaların Yorumlanması 231
6.2.1.3. Üçüncü Devletler 233
6.2.1.4. Değişiklik ve Ardışık Antlaşmalar 235
6.2.1.5. Geçersizlik ve Sona Erme 236
6.2.1.6. Depoziter ve Tescil 239
6.2.2. Uluslararası Teamül Hukuku 241
6.2.3. Hukukun Genel İlkeleri 250
6.2.4. Yargı Kararları, Öğreti ve Diğer Yardımcı Araçlar 254
6.2.5. Tek Taraflı İşlemler, Uluslararası Örgüt Kararları ve Bağlayıcı Olmayan Metinler 261
6.2.5.1. Tek Taraflı İşlemler 262
6.2.5.2. Uluslararası Örgüt Kararları 265
6.2.5.3. Bağlayıcı Olmayan Uluslararası Anlaşmalar ve Soft Law Araçları 266
6.2.6. Normların Statüsü ve Birbirleriyle İlişkisi 268
6.2.6.1. Emredici Normlar ve Erga Omnes Yükümlülükler 268
6.2.6.2. Normların Birlikte Uygulanması ve Çatışması 272
6.3. Devlet Sorumluluğu 276
6.3.1. İsnat, İhlal ve Zaman 276
6.3.2. Özel Kişiler, Gerekli Özen ve Başka Devletlerin Katkısı 278
6.3.3. Hukuka Aykırılığı Ortadan Kaldıran Hâller 280
6.3.4. İhlalin Hukukî Sonuçları ve Sorumluluğun İleri Sürülmesi 282
6.3.5. Sınırlandırılmamış Deniz Alanlarına Uygulama 285
6.4. Uluslararası Hukuk Hâlâ İşliyor mu? 287
6.4.1. Ukrayna, Gazze ve İran: Hukukî Karar ile Sahadaki Sonuç 287
6.4.2. Realist ve Eleştirel İtirazlar 292
6.4.3. BM’nin Kurumsal Sınırları ve Merkez Dışı Uygulama 297
6.4.4. Uluslararası Hukukun Geleceğine İlişkin Öngörüler 302
6.5. Doğu Akdeniz Uyuşmazlıklarının İncelenmesinde Yöntem 305
6.5.1. İncelemenin Aşamaları 305
6.5.2. İddiaların Belge ve Zaman Bakımından Denetimi 306
6.5.3. Harita ve Koordinatların Teknik Denetimi 308
6.5.4. Delillerin ve Devlet Davranışının Değerlendirilmesi 311
7. DENİZ HUKUKU 315
7.1. 1958 Cenevre Sözleşmeleri 317
7.2. 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi ve Teamül Hukuku 320
7.3. Deniz Alanları ile Hak ve Yetkilerin Dağılımı 324
7.3.1. Esas Hatlar 327
7.3.2. İç Sular 331
7.3.3. Karasuları ve Türkiye’nin Uygulaması 334
7.3.4. Bitişik Bölge 337
7.3.5. Uluslararası Boğazlar ve Türk Boğazlarının Özel Rejimi 339
7.3.6. Takımada Suları 343
7.3.7. Münhasır Ekonomik Bölge 345
7.3.8. Kıta Sahanlığı 353
7.3.9. Kıta Sahanlığı Sınırları Komisyonu 362
7.3.10. Açık Denizler 365
7.3.11. Alan ve Uluslararası Deniz Yatağı Otoritesi 371
7.3.12. Kapalı ve Yarı Kapalı Denizler: Doğu Akdeniz 376
7.3.13. Deniz Çevresinin Korunması ve Doğu Akdeniz Uygulaması 381
7.4. Adalar ve Diğer Deniz Oluşumları 388
7.4.1. Ada, Kayalık, Cezir Yüksekliği ve Yapay Ada 388
7.4.2. Hak Kazanımı ile Sınırlandırmadaki Etki 390
7.5. Deniz Alanlarının Sınırlandırılması 393
7.5.1. Uygulanacak Kurallar ve Sınırlandırmanın İşlevi 393
7.5.2. Hak Kazanımı, İlgili Kıyılar ve İlgili Alan 395
7.5.3. Eşit Uzaklık–İlgili Koşullar Yöntemi 397
7.5.4. İlgili Koşullar ve Sonuç Denetimi 399
7.5.5. Sınırlandırma Öncesi Yükümlülükler 401
7.5.6. Müzakere ve İçtihatta Adalara Verilen Farklı Etkiler 402
7.5.7. Doğu Akdeniz’de Kıbrıs ve Meis’in Farklı Coğrafi İşlevleri 403
7.6. Deniz Sınırlandırması Uyuşmazlıklarının Barışçı Çözümü 406
7.6.1. Müzakere ve Uzlaştırma 406
7.6.2. Yargı ve Tahkimde Rıza 407
7.7. Doğu Akdeniz Bakımından Yol Gösteren Sınırlandırma İçtihadı 410
7.7.1. Sektörel Çözüm, Kıyı Biçimi ve Tek Deniz Sınırı 410
7.7.2. Ada Devletleri, Anakara Önündeki Adalar ve Yapılandırılmış Yöntem 415
7.7.3. Alternatif Yöntemler, Devlet Davranışı ve Dış Kıta Sahanlığı 419
7.7.4. Ege Kıta Sahanlığı Davasının Usulî Mirası 420
7.8. Doğu Akdeniz’e Uygulanacak Ölçütler 421
8. DOĞU AKDENİZ’DE SINIRLANDIRMA, ENERJİ BAĞLANTILARI VE BÖLGESEL GÜÇ İLİŞKİLERİ 423
8.1. Hukukî Haritanın Okunması: İşlem, Alan ve Proje 423
8.2. Doğu Akdeniz’in İki Ana Düğümü 424
8.2.1. Kıbrıs: Temsil, Deniz Alanı Hakları ve Ortak Kaynaklar 424
8.2.2. Meis: Hak Kazanımı, Sınırlandırma Etkisi ve Batı Koridoru 428
8.3. Bölgesel Sınırlandırma Mimarisi 431
8.3.1. Kıbrıs’ın Güneyi ve Doğusu: Birbirine Eklenen İkili Hatlar 431
8.3.2. Batı Koridoru: Türkiye–Libya ile Yunanistan–Mısır Hatları 433
8.3.3. Tanıma Olmadan Sınır ve Kaynak Düzeni: İsrail–Lübnan Örneği 437
8.3.4. Kuzey ve Güney Uçlardaki Açık Dosyalar 439
8.4. Sınırlandırılmamış Alanların Yönetimi 439
8.4.1. Bildirimler, Ruhsatlar ve Deniz Mekânsal Planları 440
8.4.2. Faaliyetin Ağırlığı ve Kolluk Riski 441
8.4.3. Ortak Geliştirme ve Sınırı Aşan Rezervler 442
8.4.4. Çevresel ve Teknik İş Birliği 444
8.4.5. Yargı, Tahkim ve Özel Anlaşma Seçeneği 450
8.5. Kaynaktan Pazara: Altyapı ve Ticarileştirme 452
8.5.1. Mısır LNG Merkezi ve Kıbrıs Sahaları 452
8.5.2. Gazın İhracı: Mısır, Türkiye ve EastMed Seçenekleri 455
8.5.3. Elektrik Bağlantıları ve Enerji Dönüşümü 458
8.5.4. Bölgesel Pazarlar ve Doğu Akdeniz Gaz Forumu 460
8.6. Kıyıdaş Olmayan Aktörler ve Küresel Bağlantılar 461
8.6.1. Arabuluculuk ve Güvenlik İşlevi 462
8.6.2. Pazar, Finansman ve Düzenleme Gücü 463
8.6.3. Limanlar, Koridorlar ve Çin’in Bağlantı Stratejisi 464
8.6.4. Küresel Şokların Doğu Akdeniz’e Etkisi 465
8.7. 2026–2035 Dönemi İçin Olası Yönelimler 466
8.7.1. Ana Senaryo: Yönetilen Uyuşmazlık 467
8.7.2. Proje Merkezli Yakınlaşma 469
8.7.3. Düşük Olasılıklı, Yüksek Etkili Risk: Sahada Karşılaşma 470
8.7.4. 2030–2035 Ufku: Gazdan Bağlantı Sistemine 470
8.8. Türkiye Bakımından Sentez ve Öncelikler 471
9. SONUÇ VE ÖNERİLER 473
9.1. Araştırmanın Temel Sonuçları 473
9.2. Doğu Akdeniz’e İlişkin Hukukî ve Jeopolitik Sonuçlar 476
9.3. Bölgesel Enerji Düzeni ve Proje Ekonomisi 478
9.4. Politika Öncelikleri 480
9.5. 2026–2040 Ufku: Öngörülerin Sınanması, Senaryolar ve Karar Eşikleri 484
9.5.1. 2026–2035 Öngörülerinin Sınanması 485
9.5.2. 2035–2040 İçin Temel Senaryolar 487
9.5.3. Türkiye İçin Karar Eşikleri 488
9.6. Çalışmanın Sınırları ve Son Söz 489
Kaynakça 491
Yargı kararları 491
Antlaşmalar ve diğer birincil hukuk kaynakları 494
İkincil kaynaklar 499
Kavram Dizini 519
Yazarın Özgeçmişi 527 |