|
İÇİNDEKİLER
İÇİNDEKİLER
ONBİRİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ 5
Birinci Bölüm
GENEL BİLGİLER
I. GİRİŞ 51
II. TANIM 51
III. AMACI 52
IV. CEZA MUHAKEMESİNİN TARİHÇESİ 53
V. 1412 SAYILI CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ KANUNU’NDA YER ALIP
5271 SAYILI CEZA MUHAKEMESİ KANUNU’NDA YER ALMAYAN BAZI
KURUMLAR 54
A. Şahsi Dava 54
B. Şahsi Hak Davası 54
C. Ceza Kararnamesi 54
D. Acele İtiraz 54
İkinci Bölüm
CEZA MUHAKEMESİNİN UYGULAMA ALANLARI
VI. CEZA MUHAKEMESİNİN YER BAKIMINDANUYGULANMASI 57
A. Ülkesellik İlkesi: Mülkilik İlkesi 57
B. Kişisellik (Şahsilik) İlkesi 57
C. Evrensellik ilkesi: 58
D. Yetkili Mahkeme 58
1. Genel Yetkili Mahkeme 58
2. Özel Yetki 59
3. Yabancı Ülkede İşlenen Suçlarda Yetki 59
4. Deniz, Hava ve Demiryolu Taşıtlarında veya Bu Taşıtlarla İşlenen
Suçlarda Yetki 59
VII. CEZA MUHAKEMESİNİN ZAMAN BAKIMINDANUYGULANMASI 60
B. Geçmişe Yürüme 62
C. İleriye Yürüme 63
VIII. CEZA MUHAKEMESİNİN KİŞİ BAKIMINDAN UYGULANMASI 64
A. Cumhurbaşkanı 64
B. Milletvekili 69
1. Yasama Sorumsuzluğu 69
2. Yasama Dokunulmazlığı 70
3. Diplomatlar 73
4. Yabancı Askerler 73
IX. KONU BAKIMINDAN UYGULANMASI 73
Üçüncü Bölüm
CEZA MUHAKEMESİ KOŞULLARI
X. CEZA MUHAKEMESİNİN KOŞULLARI/MUHAKEME ENGELLERİ 75
A. Soruşturma Koşulları 76
1. Şikâyet 76
b) Şikâyetin Geri Alınması İle Feragat (Vazgeçme) Kavramları 79
c) Şikâyetin Geri Alınmasının Sonuçları 81
d) Şikâyetin Geri Alınabileceği Zaman 81
e) Soruşturmaya Başlandıktan Sonra Bir Suçun Takibinin Şikâyete
Bağlı Olduğunun Anlaşılması 82
f) Kovuşturmaya Başlandıktan Sonra Bir Suçun Takibinin Şikâyete
Bağlı Olduğunun Anlaşılması 82
g) Şikâyet Süresi 82
h) Şikâyette Sirayet/Yansıma 83
ı) Şikâyet Hakkına Sahip Kişi 84
i) Şikâyetin Yapılacağı Makam 84
j) Şikâyet Şekli 85
k) Kanun Değişikliği ve Suçun Takibinin Şikâyete Bağlı Hale Gelmesi 85
2. Dava Süresi 85
3. İzin 87
4. Talep/Yazılı Başvuru 90
5. Karar 92
6. Mütalaa 93
7. Müracaat/Başvuru/Yabancı Devletin Şikâyeti 93
8. Yargı Bulunmaması/Kesin Hüküm Bulunmaması 94
9. Açık Dava Bulunmaması 97
10. Önödeme 98
11. Uzlaştırma 100
12. Dava Zamanaşımı 115
13. Af 115
14. Failin Türkiye’de Bulunması 115
15. Karşılıklılık (Mütekabiliyet) Koşulu 117
16. Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi (İddianamenin
Düzenlenmesinin Ertelenmesi) 117
17. Soruşturma Koşullarının Gerçekleşmemesinin Sonuçları 117
B. Kovuşturma Koşulları 118
1. Sanığın Hazır Bulunması 118
a) Sanığın Yokluğu 119
b) Gaiplik 126
c) Kaçaklık 127
2. Sanığın Akıl Hastası Olmaması 132
3. Bekletici Meselenin Çözümü 134
4. Yasama Dokunulmazlığının Bulunmaması 135
5. Kovuşturma Koşullarının Gerçekleşmemesinin Sonuçları 135
Dördüncü Bölüm
CEZA MUHAKEMESİNİN İLKELERİ
XI. CEZA MUHAKEMESİNİN İLKELERİ 137
A. Genel İlkeler 137
1. Hukuk Devleti İlkesi 137
2. İnsan Haysiyetinin Korunması 137
3. İşkence Yasağı 138
4. Dürüst İşlem İlkesi (Adil Yargılanma) 138
5. Bağımsız ve Tarafsız Hâkim İlkesi 141
6. Meram Anlatma İlkesi 142
7. Suçsuzluk (Masumluk) Karinesi 142
8. Şüpheden Sanık Yararlanır İlkesi = In Dubio Pro Reo 144
9. Özel Hayatın Gizliliği İlkesi 145
10. Maddi Gerçeğin Araştırılması İlkesi 146
11. Ceza Muhakemesinin Kamusallığı İlkesi 147
12. Nemo Tenetur Se Ipsum Accusare/Hiç Kimse Kendisi ve Yakınları
Aleyhine Delil Göstermeye Zorlanamaz İlkesi ve Susma Hakkı 148
13. Silahların Eşitliği İlkesi 149
14. Aynı Fiilden Dolayı İki Kez Yargılama Olmaz(Non Bis In Idem) İlkesi 150
15. Kıyas Yasağı İlkesi 151
B. Soruşturma Aşamasına İlişkin İlkeler 152
1. Delillerin Re’sen Araştırılması İlkesi 152
2. Kamu Davasının Mecburiliği/Kovuşturma Mecburiyeti İlkesi 153
a) Kamu Davasının Mecburiliği/Kovuşturma Mecburiyeti İlkesinin
İstisnası 154
(1) Maslahata Uygunluk İlkesi 154
(a) Cezayı Kaldıran Şahsî Sebep Olarak Etkin Pişmanlık 155
(b) Şahsî Cezasızlık Sebebi 156
(c) Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi 156
3. Gizlilik İlkesi 157
4. Yazılılık İlkesi 160
C. Kovuşturma Aşamasına İlişkin İlkeler 160
1. Davasız Yargılama Olmaz İlkesi 160
a) Davasız Yargılama Olmaz İlkesinin İstisnaları 163
(1) Re’sen İstinaf İncelemesi 163
(2) Hükmün Sanıklar Lehine Bozulması Halinde Diğer Sanıklara
Uygulanması 163
2. Vasıtasızlık/Delillerin Doğrudan Doğruyalığı İlkesi 163
a) Delillerin Doğrudan Doğruyalığı İlkesinin İstisnaları 164
(1) Naip Hâkimlik 164
(2) İstinabe 165
3. Sözlülük İlkesi 165
4. Halka Açıklık/Aleniyet İlkesi 166
5. Çabukluk/Ucuzluk/Etkinlik İlkesi 167
6. Delillerin Serbestliği İlkesi 168
7. Delillerin Kolektifliği/Ortak Tartışmaya Açıklığı İlkesi/Çelişme İlkesi 168
8. Delillerin Serbestçe Değerlendirilmesi İlkesi 169
a) Delillerin Serbestçe Değerlendirilmesi İlkesinin İstisnaları 170
(1) Duruşma Tutanağının İspat Gücü 170
(2) Delil Yasakları 170
XII. CEZA MUHAKEMESİNDE İNSAN HAKLARI 172
A. Hak Arama Hakkı 172
B. İsnadı Öğrenme Hakkı 172
C. Hakları Öğrenme Hakkı 173
D. Savunma Hakkı/Müdafii Yardımından Yararlanma Hakkı 173
E. Tercüman Yardımından Yararlanma Hakkı 174
F. Olağan (Kanuni) Mahkeme ve Hâkim Tarafından Yargılanma Hakkı 175
G. Makul Süre İçinde Yargılanma Hakkı 176
İçindekiler 11
H. Denetim Mahkemesine Başvurma Hakkı 177
I. En Kısa Sürede Bir Yargı Merci Önüne Çıkarılma Hakkı (Habeus
Corpus) 178
Beşinci Bölüm
CEZA MUHAKEMESİ TEŞKİLATI, CEZA MAHKEMELERİNİN MADDE VE YER YÖNÜNDEN YETKİSİ
XIII.CEZA MUHAKEMESİ TEŞKİLATI 179
A. Ceza Mahkemeleri 179
1. İlk Derece Mahkemeleri 180
a) Sulh Ceza Hâkimliği 180
b) Asliye Ceza Mahkemeleri 180
c) Ağır Ceza Mahkemeleri 180
d) Diğer Ceza Mahkemelerinin Görevleri 181
2. Bölge Adliye Mahkemeleri 182
3. Yargıtay 182
B. Cumhuriyet Başsavcılıkları 183
1. Cumhuriyet Başsavcılığı 183
2. Bölge Adliye Mahkemeleri Başsavcılığı 183
3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı 183
XIV. MAHKEMELERİN GÖREV (MADDE) YÖNÜNDEN YETKİSİ 184
A. Genel Olarak 184
B. Re’sen Görev Kararı 184
C. Görevsizlik Kararı Verilmesi Gereken Hâl ve Sonucu 185
D. Görevsizlik Kararı Verilemeyecek Hâl 185
E. Görevli Olmayan Hâkim veya Mahkemenin İşlemleri 185
F. Madde Yönünden Görev Uyuşmazlığı 186
G. Madde Yönünden Görevsizlik Kararlarına Karşı İtiraz Kanun Yolu 188
H. Madde Yönünden Yetkinin İstisnaları 189
1. Bağlantı 189
a) Dar Anlamda Bağlantı 189
b) Geniş Anlamda Bağlantı 190
c) Tek Çeşit Bağlantı–Karışık Bağlantı 190
2. Bağlantı Nedeniyle Uyuşmazlıkların Birleştirilmesinin Koşulları 191
3. Bağlantının Sonuçları 191
a) Uyuşmazlıkların Birleştirilmesi 191
b) Birleştirme, Madde Yönünden Yetkinin İstisnası 192
(1) Soruşturma Aşamasında Birleştirme 192
(2) Kovuşturma Aşamasında Birleştirme 193
(a) Birleştirme Kararı Verecek Makam 193
(b) Birleştirmede Uygulanacak Yargılama Usulü 194
(c) Birleştirilen Davaların Ayrılması 194
c) Nisbi Muhakeme Yapma 195
d) Bekletici Sorun Yapma 195
4. Nisbi Muhakeme Neticesinde Verilen Kararın Başka Mahkemeler
Açısından Değeri 196
5. Özel Hukuk Uyuşmazlıkları İle Bağlantılı Ceza Muhakemesinde Hangi
Muhakeme Koluna Ait Usulün Uygulanacağı Sorunu 196
6. Farklı Yargı Yerlerinin Kararların Bağlayıcılığı 197
a) Medeni Muhakeme Sonucu Verilen Kararın Ceza Mahkemesine
Etkisi 197
b). Ceza Muhakemesi Sonucu Verilen Kararın Hukuk Mahkemesine
Etkisi 198
c) İdari Yargılama Sonucu Verilen Kararın Ceza Mahkemesine Etkisi 198
7. Ceza Soruşturması ve Kovuşturması ile Ceza Mahkemesi Kararlarının
Disiplin Soruşturmasına Etkisi 198
a) Cumhuriyet Savcısının Verdiği Kararın Disiplin Soruşturmasına
Etkisi 198
b) Ceza Mahkemesi Tarafından Verilen ve Kesinleşen Beraat Kararının
Disiplin Soruşturmasına Etkisi 199
c) Ceza Mahkemesi Tarafından Verilen ve Kesinleşen Beraat
Kararının Verilen ve Kesinleşen Disiplin Cezasına Etkisi 200
d) Ceza Mahkemesi Tarafından Verilen ve Kesinleşen Kusurun
Bulunmamasından Dolayı Ceza Verilmesine Yer Olmadığı
Kararının/ Hükmünün Disiplin Cezasına Etkisi 202
e) Ceza Mahkemesi Tarafından Verilen Hükmün Açıklanmasının
Geriye Bırakılması (HAGB) Kararının Disiplin Soruşturma ve
Kovuşturmasına Etkisi 202
8. Ceza Soruşturması ve/veya Kovuşturması ile Disiplin Soruşturmasının
Aynı Anda Yürütülmesi Durumunda Bekletici Mesele Yapma Veya
Yapmama Sorunu 203
a) İlgili Kanun veya Yönetmelikte Soruşturmayı Bekletme
Hükmünün Bulunması 203
b) İlgili Kanun veya Yönetmelikte Soruşturmayı Bekletme
Hükmünün Bulunmaması 203
9. Disiplin Suç ve Cezaları ve Temel İlkeler 204
a) Kanunilik İlkesi 204
b) Soruşturmacı ve Disiplin Cezası Vermeye Yetkili Kişi ve Makamlar
Bakımından Soruşturmanın Gizliliği İlkesi 205
c) Hukuka Aykırı Delillerin Kullanılması Yasağı 205
10.Disiplin Soruşturmasında Soruşturmacının Tarafsızlığı Sorunu 206
XV. MAHKEMELERİN YER YÖNÜNDEN YETKİSİ 210
A. Tanım 210
B. Hukuki Nitelik 210
C. Yer Yönünden Yetkide Kabul Edilen Sistemler 211
1. Birden Fazla Yerdeki Mahkemenin Yetkili Olması 211
2. Bir Yerdeki Mahkemenin Yetkili Olması 211
D. Türkiye’de İşlenen Suçlarda Yer Yönünden Yetkili Mahkeme (Genel
Yetkili Mahkeme) 211
1. Sırf Hareket Suçları (Şekli Suçlar) 212
2. Neticesi Hareketten Ayrılabilen Suçlar (Maddi Suçlar/Neticeli Suçlar) 212
3. İhmali Suçlar 212
4. Teşebbüs Aşamasında Kalan Suç 213
5. Kesintisiz Suç 213
6. Zincirleme Suç 213
7. Objektif Cezalandırma Gerektiren Suç 213
8. İştirak Halinde İşlenen Suç 213
9. Ülkede Yayımlanan Bir Basılı Eserle İşlenen Suç (CMK m. 12/3) 213
10. Soruşturulması ve Kovuşturulması Şikâyete Bağlı Olan Hakaret Suçu
(CMK m. 12/4) 214
11. Görsel veya İşitsel Yayınlarla İşlenen Suç (CMK m. 12/5) 214
12. Bilişim Sistemlerinin, Banka veya Kredi Kurumlarının ya da Banka veya
Kredi Kartlarını Araç Olarak Kullanılması Suretiyle İşlenen Suçlar 214
E. Türkiye’de İşlenen Suçlarda Yer Yönünden Özel Yetkili Mahkeme
(CMK m. 13) 214
F. Yabancı Ülkede İşlenen Suçlarda Yer Yönünden Yetkili Mahkeme
(CMK m. 14) 215
G. Deniz, Hava ve Demiryolu Taşıtlarında veya Bu Taşıtlarla İşlenen
Suçlarda Yer Yönünden Yetkili Mahkeme (CMK m. 15) 215
H. Mahkemenin Yer Yönünden Yetkisinde Olumlu ve Olumsuz Yetki
Uyuşmazlığı 215
I. Yer Yönünden Yetkisizlik İddiası 216
1. Mahkemelerin Yer Yönünden Yetkisizlik İtirazının Zamanı 217
2. Mahkemelerin Yer Yönünden Yetkisizlik İtirazında Bulunabilecek Kişiler 217
3. Mahkemelerin Yer Yönünden Yetkisizlik İtirazı Hakkında Karar Vereceği
Zaman 218
4. İtiraz Kanun Yolu 218
İ. Yer Yönünden Yetkisiz Mahkemenin Yaptığı İşlemler 218
J. Mahkemelerin Yer Yönünden Yetki Kurallarının İstisnaları 219
1. Bağlantı 219
2. Nakil 219
a) Hukuki Sebeplerle Davanın Nakli 220
b) Fiili Sebeplerle Davanın Nakli 220
c) Kamu Güvenliği Nedeniyle Davanın Nakli 220
d) Afet Nedeniyle Davanın Nakli 221
e) Nakil Kararını Verecek Makam 221
f) Kısmi Nakil 221
g) Nakil Kararının Kesinliği 221
3. İstinabe 221
K. Yetkili Olmayan Hâkim veya Mahkemenin İşlemleri 222
L. Yargı Organları Arasında İş Bölümü Uyuşmazlığı 223
Altıncı Bölüm
CEZA MUHAKEMESİ İŞLEMLERİ
XVI.CEZA MUHAKEMESİİŞLEMLERİ 225
A. İşlemin Yapısına Göre Tasnif 226
1. Sözlü İşlemler 226
2. Yazılı İşlemler 226
3. Hareketli/Eylemli İşlemler 226
4. Hareketsiz/Eylemsiz İşlemler 226
5. Açık İşlemler 226
6. Gizli İşlemler 227
B. İşlemi Yapan Makama Göre Tasnif 227
1. Yargılama Makamı İşlemleri 227
a) Hâkim İşlemleri / Kararları 227
(1) Fiili İşlemler 227
(2) Fikri İşlemler 227
(a) Ceza Muhakemesinin Aşaması Bakımından Karar 228
(i) Soruşturma Aşamasındaki Kararlar 228
(ii) Kovuşturma Aşamasındaki Kararlar 228
(i) Yargılamaya İlişkin Kararlar 228
(a) Ara Karar 228
(b) Son Karar 228
(c) Duruşmalı/Duruşmasız Kararlar 228
(ii) İdari Nitelikte Kararlar 229
b) İşlemi Yapan Makamın Sıfatına Göre İşlemler 229
(1) Hâkimlik Kararları 229
(2) Mahkeme Kararları 229
2. İddia Makamı İşlemleri 230
a) Hareketli İşlemler 230
b) Fikri İşlemler 230
3. Savunma Makamı İşlemleri 231
C. Muhakeme İşlemlerinde Süreler 231
1. Hak Düşürücü Süre 231
2. Koruyucu Süre 232
3. Düzenleyici/Yaptırımsız Süre 232
D. Sürelerin Hesaplanması 232
E. Eski Hale Getirme 233
1. Eski Hale Getirmenin Hukuki Niteliği 233
2. Eski Hale Getirme Sebepleri 234
a) Kusuru Olmaksızın Bir Sürenin Geçirilmiş Olması 234
b) Kanun Yoluna Başvuru Hakkının Bildirilmemiş Olması 234
c) Duruşmada Bulunmayan Sanık Hakkında Karar Verilmiş Olması 234
3. Eski Hale Getirme Talebinin Yapılacağı Makam 235
4. Eski Hale Getirme Talebi Hakkında Karar Verecek Makam 235
5. Eski Hale Getirme Talebinde Bulunmak İçin Gerekli Olan Süre 236
6. Eski Hale Getirme Talebi Üzerine Verilen Karara Karşı Kanun Yolu 236
7. Eski Hale Getirme Talebinde Bulunmanın Etkisi 237
F. Muhakeme İşlemlerinin Bildirilmesi 237
1. Tefhimle Bildirim 237
2. Tebliğle Bildirim 237
G. Muhakeme İşlemlerindeki Hukuka Aykırılıklar ve Bu Aykırılıkları
Giderilmesi 238
1. Muhakeme İşlemlerindeki Hukuka Aykırılıklar 238
a) Yokluk 239
b) Hak Düşümü 239
c) Butlan (Hükümsüzlük) 239
(1) Mutlak Butlan 239
(2) Nisbi Butlan 240
d) Kabul Edilmezlik/Geri Çevrilme 240
2. Muhakeme İşlemlerindeki Hukuka Aykırılıkların Giderilmesi 241
a) Geri alma 241
b) Yenileme 241
c) Bozma 241
d) İyileştirme 241
e) Düzeltme 242
f) Çevirme 242
Yedinci Bölüm
CEZA MUHAKEMESİ MAKAMLARI VE BU MAKAMLARI TEMSİL EDEN KİŞİLER
XVII. CEZA MUHAKEMESİ MAKAMLARI 243
XVIII. CEZA MUHAKEMESİ MAKAMLARINI TEMSİL EDEN VE CEZA
MUHAKEMESİİŞLEMLERİNE KATILANKİŞİLER (ÖZNELER/ SUJELER) . 243
A. Yargılama Makamını Temsil Eden Kişi Olarak Hâkim 244
1. Hâkimlerin Sınıflandırılması 244
2. Hâkimlerin Özellikleri 245
a) Hâkimin Bağımsızlığı 245
(1) Hâkimin Bağımsızlığının Kendisine Karşı Korunması Gereken
Erkler 246
(a) Hâkimin Bağımsızlığının Yasama Organına Karşı
Korunması 246
(b) Hâkimin Bağımsızlığının Yürütme Organına Karşı
Korunması 247
(c) Hâkimin Bağımsızlığının Yargılama Organına Karşı
Korunması 247
(d) Hâkimin Bağımsızlığının Ortama Karşı Korunması
(Üçüncü Kişilere Karşı Korunması) 248
b) Hâkimin Tarafsızlığı 248
(1) Hâkimin Davaya Bakamayacağı Durumlar 250
(a) Hâkimin Kesin Olarak Davaya Bakamayacağı Durumlar 250
1) Suçtan kendisi zarar görmüşse 250
2) Sonradan kalksa bile şüpheli, sanık veya mağdur ile
aralarında evlilik, vesayet veya kayyımlık ilişkisi
bulunmuşsa 250
3) Şüpheli, sanık veya mağdurun kan veya kayın
hısımlığından üstsoy veya altsoyundan biri ise 250
4) Şüpheli, sanık veya mağdur ile aralarında evlât
edinme bağlantısı varsa 250
5) Şüpheli, sanık veya mağdur ile aralarında üçüncü
derece dâhil kan hısımlığı varsa 250
6) Evlilik sona ermiş olsa bile, şüpheli, sanık veya
mağdur ile aralarında ikinci derece dâhil kayın
hısımlığı varsa 250
7) Aynı davada cumhuriyet savcılığı, adlî kolluk görevi,
şüpheli veya sanık müdafiliği veya mağdur
vekilliği yapmışsa 250
8) Aynı Davada Tanık veya Bilirkişi Sıfatıyla
Dinlenmişse, hâkimlik görevini yapamaz 251
(b) Yargılamaya Katılamayacak Hâkim 251
9) Yargılamanın Yenilenmesi Halinde, Önceki
Yargılamada Görev Yapan Hâkim, Aynı İşte Görev
Alamaz. (CMK m. 23/3) 253
(i) Tarafsızlığını Şüpheye Düşürecek Sebeplerden
Dolayı Bir Hâkimin Reddini İsteme Zamanı 254
(2) Hâkimin Reddi Muhakemesi 255
(a) Hâkimin Reddi İddiası 255
(i) Hâkimin Reddi İddiasının Konusu 255
(ii) Hâkimin Reddi İddiasında Bulunabilecek Kişiler 255
(iii) Hâkimin Reddi İddiasında Bulunmanın Usulü 255
(iv) Hâkimin Reddi İddiasında Süre 256
(b) Hâkimin Reddi İddiasında Savunma 256
(c) Hâkimin Reddi İddiasında Karar Verecek Mahkeme 256
(d) Ret İstemi Üzerine Verilecek Kararlar ve Başvurulacak
Kanun Yolları 257
(e) Reddi İstenen Hâkimin Yapabileceği İşlemler 259
(3) Hâkimin Çekinmesi 259
(a) Hâkimin Çekinme Gerekçeleri 260
(b) Hâkimin Çekinme İsteminde Süre 260
(c) Hâkimin Çekinme İsteği Konusunda Karar Verecek Merci 260
(d) Hâkimin Çekinme İsteği Üzerine Mahkemece Verilecek
Karar 260
(4) Zabıt Kâtibinin Reddi veya Çekinmesi 261
B. İddia Makamını Temsil Eden Kişi Olarak Cumhuriyet Savcısı 262
1. Genel Olarak 262
2. Cumhuriyet Başsavcılığının Örgütlenmesi 263
3. Cumhuriyet Başsavcılığının Görevleri 263
18 İçindekiler
4. Cumhuriyet Başsavcısının Görevleri 263
5. Cumhuriyet Savcısının Görevleri 264
6. Cumhuriyet Savcılarının Yer Yönünden Yetkisi 265
7. Cumhuriyet Savcılarının Hukuki Konumu 266
8. Cumhuriyet Savcısının Adalet Bakanı, Birbirleri ve Kolluk Kuvveti ile
İlişkisi 266
a) Cumhuriyet Savcısının Adalet Bakanı İle İlişkisi 266
b) Cumhuriyet Savcılarının Birbirleri İle İlişkisi 266
c) Cumhuriyet Savcısının Kolluk Kuvveti İle İlişkisi 267
9. Cumhuriyet Savcısının Bağımsızlığı Sorunu 267
10. Cumhuriyet Savcısının Tarafsızlığı Sorunu 269
11. Cumhuriyet Savcısının Reddi Sorunu 270
12. Cumhuriyet Savcısının CMK’nın Uygulanmasındaki Görevleri
(Yükümlülükleri) 271
a) Cumhuriyet Savcısının Soruşturmaya Başlama ve Delilleri
Toplama Görevi (Araştırma ve Delil Toplama Görevi) 271
b) Cumhuriyet Savcısının İddianame Düzenleme Görevi 272
c) Cumhuriyet Savcısının Açılmış Olan Kamu Davasına Katılarak
Davanın Sonuçlanmasını Sağlama Görevi 273
d) Cumhuriyet Savcısının Kanun Yollarına Başvurma Görevi 273
13. Cumhuriyet Savcısının Yetkileri 274
a) Cumhuriyet Savcısının Şüphelinin İfadesini Alması 274
b) Cumhuriyet Savcısının Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı Verme
Yetkisi 276
c) Cumhuriyet Savcısının Kolluk Kuvvetlerinden Delil Araştırmasını
İsteme Yetkisi 276
d) Cumhuriyet Savcısının Başka Bir Cumhuriyet Savcısından Yargı
Çevresi İçindeki Bir Soruşturma İşlemini Yapmasını İsteme Yetkisi 277
e) Soruşturmada Cumhuriyet Savcısının Hâkim Kararı İsteme Yetkisi 277
f) Cumhuriyet Savcısının İddianame Düzenleme Konusunda Takdir
Yetkisi 277
14. Cumhuriyet Savcısının İçtihadı Birleştirme Kararı ile Bağlı Olup
Olmadığı Sorunu 278
15. Cumhuriyet Savcısının Takdir Yetkisi 278
a) Delilleri Değerlendirirken Takdir Yetkisi 278
b) İddianame Düzenleme Konusunda Takdir Yetkisi 279
c) TCK’da Yer Alan Bazı Durumlarda Cumhuriyet Savcısının Takdir
Yetkisi 279
16. Cumhuriyet Savcının Şikâyet veya İhbar Dışında Bir Nedenle Bir Suçun
İşlendiğini Öğrenmesi 281
C. Kolluk Kuvveti 282
1. Adli Kolluğun Görevi 284
a) Diğer Kolluk Birimlerinin Adlî Kolluk Görevi 286
2. Adli Kolluğun Yetkisi 286
a) Adlî Kolluğun Olay Yerinde Aldığı Tedbirlere Uyulmaması Halinde
Yetkisi 286
b) Kolluğun Zor Kullanma Yetkisi, Sınırları ve Şekli 286
c) CMK’da Adli Kolluğa Doğrudan Doğruya Soruşturma İşlemlerini
Yapma Yetkisinin Verilip Verilmediği Sorunu 288
3. Kamu Görevlilerinin Adli Görevin İcrası Kapsamında İşlediği Suçlara
İlişkin Soruşturma 289
4. Sulh Ceza Hâkiminin Soruşturma Evresindeki Görevi 290
5. Soruşturma Evresinde Yapılan İşlemlerin Tutanağa Bağlanması 291
D. Mağdur veya Suçtan Zarar Gören (Katılan) 292
1. Mağdurun Hakları 295
a) Soruşturma Aşamasında Mağdurun Hakları 295
b) Kovuşturma Aşamasında Mağdurun Hakları 298
2. Mağdura Haklarının Anlatılıp Açıklanması 299
3. Mağdura Zorunlu Vekil Tayini 300
4. Suçun Mağduru İle Şikâyetçinin Çağırılması 300
5. Mağdur İle Şikâyetçinin Davete Uymamaları 301
6. Mağdur İle Şikâyetçinin Dinlenmesi 302
7. Kamu Davasına Katılma 304
a) Kamu Davasına Katılmanın Koşulları 304
(1) Suçun Mağduru, Suçtan Zarar Gören veya Malen Sorumlu
Olmak 305
(2) Dava Açıldıktan Sonra ve Fakat Dava Bitmeden Önce İstemde
Bulunmak 305
8. Kamu Davasına Katılma İsteğinde Bulunma Zamanının Başlama ve Sona
Erme Zamanı 306
9. Kamu Davasına Katılma Hakkına Sahip Olan Kişiler 307
10. Kamu Davasına Katılma Usulü 308
11. Kamu Davasına Katılanın Hakları 309
12. Kamu Davasına Katılanın Yetkileri 310
13. Kamu Davasına Katılmanın Davaya Etkisi 310
14. Kamu Davasına Katılmadan Önceki Kararların Tebliği 310
15. Kamu Davasına Katılanın Kanun Yoluna Başvurması 311
16. Kamu Davasına Katılmanın Hükümsüz Kalması 311
17. Kamu Davasına Katılma İle Şahsi Dava ve Şahsi Hak Davası 312
E. Savunma Makamını Temsil Eden Kişi Olarak Şüpheli ve Sanık 312
1. Genel Olarak 312
2. Şüpheli ve Sanık 314
a) Şüpheli 314
b) Sanık 315
3. Şüpheli ve Sanığın Ceza Muhakemesindeki Konumu 315
4. Şüpheli ve Sanık Olabilme Koşulları 316
a) Gerçek Kişi Olma 316
b) Belli Olma 317
5. Şüpheli ve Sanığın Hakları 318
a) Şüphelinin Hakları 319
(1) Şüphelinin CMK m. 147’de Yer Alan Hakları 319
(a) Haklarını Öğrenme Hakkı 319
(b) Hakkında Yapılan İsnadları Öğrenme Hakkı 320
(c) Müdafii Yardımından Yararlanma Hakkı 321
(d) Yakınlarına Haber Verilmesini İsteme Hakkı 325
(e) Susma Hakkı 326
(i) Susma Hakkının Sınırları 327
(ii) Susma Hakkı Kapsamında Şüphelinin Doğruyu
Söyleme Zorunluluğu Sorunu 327
(iii) Susma Hakkı Kapsamında Şüphelinin Susmasının
Aleyhe Sonuç Doğurması Sorunu 328
(f) Şüpheden Kurtulması İçin Somut Delillerin
Toplanmasını İsteyebilme Hakkı 329
(g) Aleyhine Var Olan Şüphe Nedenlerini Ortadan Kaldırmak
ve Lehine Olan Hususları İleri Sürme Hakkı 329
h) Soruşturma işlemlerinin ses ve görüntü kaydına alınması 330
ı) Cumhuriyet savcısı’nın şüphelinin ifadesini bizzat alması 331
(2) Şüphelinin Diğer Hakları 332
(a) Lekelenmeme Hakkı 332
(b) Makul Sürede Yargılanma Hakkı 333
(c) Savunma Hakkı 333
(d) Masumluk Karinesinden Yararlanma Hakkı 334
(e) Hâkim veya Bir Adli Makam Önüne Çıkma (Habeas
Corpus) ve İtiraz Hakkı 335
b) Şüphelinin Yükümlülükleri 335
(1) İfade ve Sorguya Katlanma Yükümlülüğü 336
(2) Hazır Bulunma Yükümlülüğü 336
(3) Koruma Tedbirlerine Katlanma Yükümlülüğü 339
c) Sanığın Hakları 339
(1) Aleni Yargılanma Hakkı 339
(2) Kovuşturma İşlemlerinden Haberdar Olma Hakkı 339
(3) Denetim Muhakemesine Başvurma Hakkı 340
d) Sanığın Yükümlülükleri 340
(1) Mahkemede Hazır Bulunma Yükümlülüğü 340
(2) Sanığın Kararlara Boyun Eğme Yükümlülüğü 340
6. Şüpheli veya Sanığın Yasal Temsilcisinin ve Eşinin Hak ve
Yükümlülükleri 340
F. Müdafi 341
1. Genel Olarak 341
2. Müdafiin Hukuki Durumu 342
3. Müdafi Olabilmenin Koşulları 343
4. Müdafilik Türleri 344
a) İsteğe Bağlı Müdafilik 344
b) Zorunlu Müdafilik 344
c) CMK’da Yer Alan Özel Müdafilik Halleri 345
5. Müdafiin Bağımsızlığı 346
a) Yürütme Karşısında Bağımsızlık 346
b) Cumhuriyet Savcısı Karşısında Bağımsızlık 346
d) Mahkeme Karşısında Bağımsızlık 347
e) Baro Karşısında Bağımsızlık 347
f) Üçüncü Kişiler Karşısında Bağımsızlık 347
6. Müdafi Yardımından Yararlanma Hakkı/Müdafi Seçimi ve Müdafi
Görevlendirilmesi 347
a) Müdafi Seçimi 348
b) Müdafi Görevlendirme 348
(1) İstem Üzerine Müdafi Görevlendirme 348
(2) Doğrudan Müdafi Görevlendirme 349
(3) Müdafi Görevlendirmede Usul 350
7. Müdafi Sayısı 350
a) Soruşturma Evresinde Müdafi Sayısı 350
8. Müdafiin Yetkileri 351
a) Müdafiin Soruşturma Evresindeki Yetkileri 351
(1) Müdafiin Dosyayı İnceleme ve Örnek Alma Yetkisi 351
(a) İncelenebilecek Dosyanın İçeriğinde Sınırlamanın
Bulunup Bulunmaması Sorunu 352
(b) Dosyayı İncelemek İçin Cumhuriyet Savcısının Yazılı
Emri ve Vekâletname 353
(2) Müdafiin Dosyayı İnceleme Yetkisinin Kısıtlanması 354
(3) Müdafiin Dosyayı İnceleme Yetkisinin Kısıtlanamayacağı
Durumlar 356
(4) Müdafiin Şüpheli ile Görüşme ve Yazışması 358
(5) Müdafiin Hazır Bulunma Yetkisi 359
(6) Müdafiin Kanun Yoluna Başvurma Yetkisi 360
b) Müdafiin Kovuşturma Evresindeki Yetkileri 360
(1) Dosya İnceleme Yetkisi 360
(2) Sanık ile Görüşme ve Yazışma Yetkisi 361
(3) Hazır Bulunma Yetkisi 362
(a) Müdafiin Doğrudan Soru Sorması 363
(b) Müdafiin Kanun Yoluna Başvurması 363
9. Müdafiin Yükümlülükleri/Görevleri 365
a) Savunma Görevini Gereği Gibi Yerine Getirme 365
b) Sır Saklama 365
c) Gerçeği Söyleme Yükümlülüğü 367
d) Maddi Gerçeğin Ortaya Çıkartılmasını Sağlama 368
10. Müdafiin Yükümlülüğünü / Görevini Yerine Getirmemesi 368
11. Müdafilik Görevinden Yasaklanma 369
12. Görevini Yerine Getirmeyen Müdafi Hakkında Disiplin ve Adli
Soruşturma Açılması 372
G. Tanık 372
1. Genel Olarak 372
2. Tanık Olabilecek Kişiler 374
a) Hâkimin Tanıklığı 374
b) Cumhuriyet Savcısının Tanıklığı 375
c) Müdafiin Tanıklığı 375
d) Sanığın/Suç Ortağının Tanıklığı 376
e) Mağdurun Tanıklığı 377
f) Bilirkişinin Tanıklığı 380
g) Adli Kolluğun Tanıklığı 380
ğ) Çocuk, Akıl Hastaları ve Akıl Zayıflığı İçinde Olanların Tanıklığı 381
h) Üçüncü Kişilerden Bilgi Alma 382
3. Tanıkların Çağrılması 384
4. Çağrıya Uymayan Tanıklar Hakkında Uygulanacak Yaptırım 387
5. Tanığın Yükümlülükleri (Ödevleri) 388
a) Yetkili Makam Huzuruna Gelme Yükümlülüğü (Hazır Bulunma
Yükümlülüğü) 388
b) Beyanda Bulunma Yükümlülüğü 388
c) Beyanda Bulunma Yükümlülüğünün İstisnaları 389
(1) Mutlak Çekinme Hakkının Olduğu Durumlar 389
(2) Meslekleri veya Sürekli Uğraşları Nedeniyle Tanıklıktan
Çekinme Hakkı Olanlar 394
(3) Ceza Kovuşturmasına Uğratabilecek Nitelikte Olan Sorulara
Cevap Vermeme Durumları Nedeniyle Çekinme Hakkı 397
d) Doğru Beyanda Bulunma Yükümlülüğü 398
e) Yemin Etme Yükümlülüğü 398
(1) Yemin Etme Yükümlülüğünün İstisnaları 399
(2) Tanıklara Yemin Verilmesi 399
(3) Yeminin Biçimi 400
(4) Yeminin Yerine Getirilmesi, Sağır veya Dilsizin Yemini 400
6. Tanıklıktan ve Yeminden Sebepsiz Çekinme Durumu ve Yaptırımı 400
7. Tanığın Hakları 401
a) Tanıklıktan Çekinme Hakkı 401
b) Kendisi veya CMK m. 45’te Yer Alan Kişiler Hakkında Ceza
Kovuşturmasına Yol Açabilecek Sorulara Cevap Vermeme Hakkı 401
c) Tazminat Hakkı 401
8. Tanıkların Dinlenmesi 402
a) Tanığın Dinlenmesine Geçilmeden Önce Tanıklık Yapma Görevinin
Öneminin Anlatılması 405
b) Tanığa İlk Önce Sorulacak Hususlar 406
c) Tanığa Söylenecek Şeyler ve Sorulacak Sorular 407
d) Tanığın Erken Dinlenmesi 408
e) Tanığın Tekrar Dinlenmesi 408
9. Devlet Sırrı Niteliğindeki Bilgilerde Tanıklık 409
10. Gizli Tanıklık ve Gizli Tanığın Korunması 410
H. Bilirkişi 415
1. Genel Olarak 415
2. Bilirkişinin Tanımı 415
3. Bilirkişinin Hukuki Niteliği 416
4. Bilirkişiye Başvurulabilecek Haller 416
5. Bilirkişiye Başvurulamayacak Haller 418
6. Bilirkişiye Başvurma (Bilirkişi Atama) Yetkisine Sahip Kişiler 420
a) Soruşturma Evresinde 420
b) Kovuşturma Evresinde 421
7. Bilirkişi Atanmasını İsteme Hakkına Sahip Kişiler 421
8. Delillerin Müşterekliği İlkesi Gereği Hâkimin Kişisel Bilgisini
Mahkemede Kullanmaması 423
9. Bilirkişi Olabilecek Kişiler (Bilirkişi Olma Koşulları) 423
10. Bilirkişi Atanma Usulü 425
11. Bilirkişinin Yükümlülükleri 425
a) Bilirkişiliği Kabul Etme Yükümlülüğü (Zorunlu Bilirkişilik) 425
b) Yemin Etme Yükümlülüğü 426
c) İnceleme Yapma ve Yaptığı İncelemenin Sonuçlarını Bildirme
Yükümlülüğü 427
d) Çağrıya Uyma (Hazır Bulunma) Yükümlülüğü 429
(1) Çağrıya Uyma Yükümlülüğüne Uymamanın Yaptırımı 429
12. Bilirkişi Sayısı 430
13. Bilirkişi Değerlendirmesi, Dinlenmesi ve Uzman Mütalaası 431
a) Bilirkişi Değerlendirmesi 431
(1) Bilirkişi Değerlendirmesinin Hukuki Niteliği 431
(2) Bilirkişi Değerlendirmesinin Yetkili Kişiye Verilmesi 431
(3) Duruşma Aşamasında Bilirkişinin Dinlenmesi 434
(4) Bilirkişinin Erken Dinlenmesi 434
b) Uzman Mütalaası 435
14. Bilirkişinin Yetkileri 436
15. Bilirkişilikten Çekinme 437
16. Bilirkişinin Reddi 437
17. Bilirkişi Tanık 439
18. Bilirkişiye Başvurma Zorunluluğunun Bulunmaması 439
19. Özel Bilirkişilik Şekli Olarak Gözlem Altına Alma 440
a) Gözlem Altına Alma Koşulları 440
b) Yetkili Makam 440
c) Süresi 441
d) İtiraz 441
e) İtiraz Edebilecek Kişiler 441
f) İtirazı İnceleyecek Merci 441
g) İtiraz Üzerine Verilecek Karar 441
Sekizinci Bölüm
CEZA MUHAKEMESİNDE DELİL
XIX. CEZA MUHAKEMESİNDE İSPAT ARAÇLARIOLARAK DELİLLER 443
A. İspat Kavramı 443
B. Delil Kavramı 444
C. Delillerin Özellikleri 445
D. Delil Çeşitleri 445
E. Delillerin Sınıflandırılması 446
1. Beyan Delili 446
a) Tanık Beyanı 447
b) Şüpheli ve Sanık Beyanı 450
(1) Şüpheli Beyanı 450
(a) Şüphelinin İfadesinin Alınması 450
(i) İfade Almanın Amacı 450
(ii) Cumhuriyet Savcısı ve Kolluğun İfade Alması 451
(a) Cumhuriyet Savcısının İfade Alması 451
(b) Kolluğun İfade Alması 452
(c) Kolluğun Bilgi Alması 452
(iii) Cumhuriyet Savcısı ve Kolluk Tarafından Alınan
İfadenin Hukuki Değeri 453
(b) Şüphelinin Sorgusunun Yapılması 455
(i) Sulh Ceza Hâkiminin Sorgusu 455
(c) İfadesi Alınacak veya Sorgusu Yapılacak Şüphelinin
Çağrılması 456
(d) İfadesi Alınacak veya Sorgusu Yapılacak Şüpheli
Hakkında Zorla Getirme Kararı Verilmesi 456
(2) Sanığın Sorgusunun Yapılması 459
(a) Şüphelinin İfadesi Alınmadan veya Sorgusu Yapılmadan
Önce Yapılması Gerekenler (İfade ve Sorgu tarzı) 460
(b) Şüphelinin İfadesi veya Sanığın Sorgusu Yapılırken
Yasak Olan İfade ve Sorgu Yöntemleri 460
(i) Kötü Davranma 462
(ii) İşkence 462
(iii) İlaç Verme 462
(iv) Yorma 463
(v) Aldatma 463
(vi) Cebir veya Tehditte Bulunma 465
(vii) Bazı Araçları Kullanma Gibi Bedensel veya Ruhsal
Müdahaleler Yapma (İradeyi Etkileyen Diğer
Nedenler) 466
(viii)Yasaya Aykırı Vaatte Bulunma (CMK m. 148/2) 467
(3) Şüpheli veya Sanığın İkrarı 468
2. Belge Delili (Yazılı Açıklamalar) 471
3. Belirti Delilleri 474
4. Ses ve Görüntü Tespit Eden Araçların Kaydı 475
F. Delil Yasakları–Yasak Deliller (Hukuka Aykırı Yöntemlerle Elde
Edilen Delillerin Kullanılamaması) 478
1. Genel Olarak 478
2. Delil Yasaklarının Görevi 478
3. Delil Yasaklarının Sınıflandırılması Sorunu 479
a) Türk Öğretisinde Kabul Edilen Sınıflandırmalar 479
(1) Delil Elde Etme Yasağı 481
(a) Genel Olarak 481
(b) Delil Elde Etme Yasağı Durumları 481
(i) Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmemesi
(CMK m. 45, 46, 48, 147) 481
(ii) İfade Alma ve Sorguda Yasak Yöntemlerin
Kullanılması (CMK m. 148) 483
(iii) Kanun Tarafından Yetkilendirilmiş Kişilerin Emri
Bulunmadan ve Kanun Tarafından Belirlenen
Usullere Uyulmadan Delil Elde Edilmesi 485
(2) Delil Değerlendirme Yasağı (Hukuka Aykırı Delilin Kullanılma
Yasağı) 486
(a) Anayasa m. 38/6’ya Göre Delil Değerlendirme Yasağı 486
(b) CMK m. 217/2’ye Göre Delil Değerlendirme Yasağı 487
(c) Hukuka Aykırı Şekilde Elde Edilen Delillerin Kullanılıp
Kullanılmamasında Mutlak ve Nisbi Kullanma Yasağı
Sistemleri/ Kuramları 490
4. Delil Yasaklarının Uzak Etkisi 510
5. İdari Kolluğun Elde Ettiği Delillerin Kullanılması Sorunu 512
6. Tesadüfen Elde Edilen Deliller 517
7. Askeri Ceza Mahkemesi ve Delil Yasakları 517
8. Yüce Divan Yargılaması ve Delil Yasakları 518
G. Delile Ulaşma Yolları (Delil Elde Etme Yöntemleri) 518
1. Genel Olarak 518
2. Beden Muayenesi ve Vücuttan Örnek Alınması 519
a) Şüpheli veya Sanığın Beden Muayenesi ve Vücudundan Örnek
Alınması (CMK m. 75/1) 520
(1) Beden Muayenesi 520
(2) Vücuttan Örnek Alınması 522
(3) Şüpheli veya Sanığın Beden Muayenesi ve Vücudundan Örnek
Alınmasının Hukuki Niteliği 522
(4) Şüpheli veya Sanığın Beden Muayenesi ve Vücudundan Örnek
Alınması ve Kişinin Kendisi veya Yakınları Aleyhine Ceza
Soruşturmasına veya Kovuşturmasına Neden Olacak Beyanda
Bulunmama Hakkı (Nemo Tenetur Se Ipsum Accusare) 522
(5) Şüpheli veya Sanığın Beden Muayenesi ve Vücudundan Örnek
Alınmasının Koşulları 523
(a) Bir Şüpheli veya Sanık Bulunmalıdır 523
(b) Suçun Kanunda Öngörülen Cezasının Üst Sınırı İki Yıl ve
Daha Yukarı Olması Gerekir 524
(c) Müdahalenin Sağlığa Zarar Verme Tehlikesinin
Bulunmaması (Orantılılık İlkesi) 524
(d) Karar Verecek Kişi 525
(e) İç Beden Muayenesi veya Vücuttan Örnek Alma İşlemini
Yapacak Kişiler 527
(f) İtiraz 527
(g) İtiraz Edebilecek Kişiler 527
(h) İtirazı İnceleyecek Merci 528
(ı) İtiraz Üzerine Verilecek Karar 528
(6) Hukuka Aykırı Beden Muayenesi ve Vücuttan Örnek Alınması
ve Bu Delillerin Kullanılması Yasağı 528
(7) Özel Kanunlar Gereği Alkol Muayenesi ve Kan Örneği
Alınması 529
3. Şüpheli ve Sanıktan Başka Kişilerin Beden Muayenesi ve Vücuttan
Örnek Alınması 529
a) Genel Olarak 529
b) Beden Muayenesi 530
(1) Dış Beden Muayenesi 530
(2) İç Beden Muayenesi 530
c) Amaç 530
d) Şüpheli ve Sanıktan Başka Kişilerin Beden Muayenesi ve Vücuttan
Örnek Alınmasının Uygulama Koşulları 530
(1) Şüpheli ve Sanık Dışında Bir Kişi Bulunmalıdır 530
(2) Müdahalenin Mağdur veya Diğer Kişilerin Sağlığını Tehlikeye
Düşürmemesi Gerekir (Orantılılık İlkesi) 531
(3) Karar Verecek Kişi veya Makam 531
(4) İstemde Bulunabilecek Kişi veya Kişiler 532
(5) İtiraz 533
(6) İtiraz Edebilecek Kişiler 533
(7) İtiraz Üzerine Verilecek Karar 533
(8) Hukuka Aykırı Beden Muayenesi ve Vücuttan Örnek Alınması
ve Bu Delillerin Kullanılması Yasağı 533
(9) Diğer Kişilerin Rızasının Olmaması ve Susma Hakkı (Nemo
Tenetur) 534
4. Moleküler Genetik İncelemeler 536
a) Moleküler Genetik İncelemenin Hukuki Niteliği 536
b) Moleküler Genetik İncelemenin Amacı 536
c) Moleküler Genetik İncelemenin Uygulanma Koşulları 538
(1) Başlamış Olan Bir Ceza Soruşturması veya Kovuşturmasının
Bulunması 538
(2) İkincil Nitelikte Bir Başvuru Olup Olmadığı 538
(3) Karar Verecek Kişi 539
(4) Moleküler Genetik İnceleme Yapılabilmesi İçin Bilirkişi
Görevlendirilmesi 539
(5) İstemde Bulunabilecek Kişiler 540
(6) Moleküler Genetik İncelemeye Tabi Tutulacak Kişiler 540
(7) İtiraz 541
(8) Genetik İnceleme Sonuçlarının Gizliliği 541
(9) Hukuka Aykırı Moleküler Genetik İnceleme Sonucu Elde
Edilen Deliller ve Kullanılma Yasağı 542
5. Fizik Kimliğin Tespiti 542
a) Genel Olarak 542
b) Fizik Kimliğin Tespitinin Hukuki Niteliği 542
c) Fizik Kimliğin Tespitinin Amacı 542
d) Fizik Kimliğin Tespitinin Konusu 542
e) Uygulanma Koşulları 543
(1) Üst Sınırı İki Yıl veya Daha Fazla Hapis Cezasını Gerektiren
Bir Suçtan Dolayı Soruşturma ve Kovuşturma Başlamış
Olmalıdır 543
(2) Ortada Bir Şüpheli veya Sanık Bulunmalıdır 543
(3) Şüpheli veya Sanığı Teşhisi İçin Gerekli Olmalıdır (Orantılılık
İlkesi) 544
(4) Kararı Verecek Kişi 544
(5) İtiraz 545
(6) Şüpheli ve Sanığın Kimliğinin Tespitinin Uygulanma Usulü 545
(7) Şüpheli ve Sanığın Kimliğinin Tespitine Yönelik Bilgilerin Yok
Edilmesi ve Hukuka Aykırı Delil 546
6. Keşif 547
a) Genel Olarak 547
b) Keşfin Hukuki Niteliği 547
c) Keşfin Amacı 547
d) Keşfin Konusu 548
(1) Nesneler 548
(2) Belgeler 548
(3) Kişiler 548
(4) Olgular ve Deneyler 548
e) Keşfin Uygulanma Koşulları 548
(1) Keşif Yapmaya Yetkili Kişiler 548
(2) Keşfin Yapılmasında Hazır Bulunabilecek Kişiler 549
(3) Keşif Tutanağı ve Keşif Tutanağının Delil Değeri 551
(4) Hukuka Aykırı Yöntemler Uygulanarak Gerçekleştirilen Keşif
Sonucu Elde Edilen Delil ve Delil Yasakları 552
7. Keşif Türleri 552
a) Yer Gösterme 552
(1) Yer Gösterme İşleminin Hukuki Niteliği 552
(2) Yer Gösterme İşlemini Yapabilecek Kişiler 553
(3) Yer Gösterme İşleminde Hazır Bulunabilecek Kişiler 553
(4) Yer Gösterme İşleminin Tutanağa Bağlanması 554
(5) Yer Gösterme İşleminde İşleme Başlamadan Önce Şüpheliye
Haklarının Hatırlatılması 554
b) Otopsi 554
(1) Genel Olarak 554
(2) Otopsi İşleminin Hukuki Niteliği 554
(3) Otopsi İşlemini Yapmaya Yetkili Kişiler 555
(4) Otopsi İşlemi Yapılması Kararını Verecek Makam veya Kişi 555
(5) Gömülmüş Bulunan Bir Cesedin İncelenmesi Veya Otopsi
Yapılması 556
8. Arama 557
a) Genel Olarak 557
b) Aramanın Amacı 560
c) Özel Arama Şekilleri 560
e) Aramanın Uygulanma Koşulları 561
(1) Makul Şüphe 561
(a) Şüpheli ve Sanık Bakımından 561
(b) Üçüncü Kişiler Bakımından 561
(2) Arama Kararı ve Arama Emrini Vermeye Yetkili Kişi 563
(a) Arama Kararı 563
(b) Arama Kararını Vermeye Yetkili Kişi 563
(i) Soruşturma Evresinde Arama Kararını Vermeye
Yetkili Kişi 564
(ii) Kovuşturma Evresinde Arama Kararını Vermeye
Yetkili Kişi 566
(c) Arama Kararına Gerek Olmayan Durumlar 567
(i) CMK’da Düzenlenen Durumlar 567
(ii) 8203 sayılı Adlî ve Önleme Aramaları Yönetmeliği
m. 8’de Düzenlenen Durumlar 567
(d) Arama Yapılacak Kişiler 568
(e) Arama Yapılacak Yerler 569
(i) Üstte Arama 569
(ii) Eşyada Arama 569
(iii) Konutta Arama 570
(iv) İşyerinde Arama 570
(v) Araçta Arama 571
(vi) Diğer Yerlerde Arama 572
(vii) Askerî Mahallerde Arama 572
(viii) Bilgisayarlarda, Bilgisayar Programlarında ve
Kütüklerinde Arama 573
(f) Arama Yapılacak Zaman 574
(3) Arama Karar veya Emrinde Bulunacak Hususlar 575
(4) Aramada Hazır Bulunacak ve/veya Bulunabilecek Kişiler 576
(5) Arama Sonunda Verilecek Belge 580
(6) Belge veya Kâğıtları İnceleme Yetkisi 581
(7) Aramada Tesadüfen Elde Edilen Deliller 582
(8) Arama ve Delil Yasakları 584
(9) Tazminat 586
9. Elkoyma 586
a) Genel Olarak 586
b) Elkoymanın Hukuki Niteliği 587
c) Elkoymanın Amacı 587
d) Elkoymanın Kapsamı 587
e) Elkoymanın Uygulanma Koşulları 588
(1) Bir Ceza Soruşturması ve Kovuşturması Başlamış Olmalıdır 588
(2) Elkonulacak Eşya veya Kazanç Bir Kişiye Ait Olmalı veya Bir
Kişinin Zilyedinde Olmalıdır 588
(3) Elkoyma Karar veya Emrini Yetkili Kişiler Vermelidir 589
f) Elkoyma Karar veya Emrine Karşı Hukuki Denetim 591
g) Elkoyma İşleminin Uygulanma Süresi 592
h) Elkoyma İşleminin İlgilisine Bildirilmesi 592
ı) Elkonulan Eşyanın Geri Verilmesi 593
i) Elkonulan Eşyanın Muhafazası veya Elden Çıkarılması 594
j) İstenen Eşyayı Vermeyenler Hakkında Yapılacak İşlem 596
k) Elkonulamayacak Mektuplar ve Belgeler 596
l) İçeriği Devlet Sırrı Niteliğindeki Belgelerin Mahkemece
İncelenmesi 597
m) Askerî Mahâllerde Yapılacak Elkoyma İşlemi 599
n) Özel Elkoyma Şekilleri 599
(1) Taşınmazlara, Hak ve Alacaklara Elkoyma 599
(a) Genel Olarak 599
(b) Taşınmazlara, Hak ve Alacaklara Elkoyma İle Müsadere
Arasındaki Farklar 600
(c) Taşınmazlara, Hak ve Alacaklara Elkoyma İle İhtiyadi
Haciz ve İhtiyadi Tedbir Arasındaki Fark 600
(d) Taşınmazlara, Hak ve Alacaklara Elkoymanın Hukuki
Niteliği 600
(e) Taşınmazlara, Hak ve Alacaklara Elkoymanın Amacı 601
(f) Taşınmazlara, Hak ve Alacaklara Elkoymanın Kapsamı 601
(g) Taşınmazlara, Hak ve Alacaklara Elkoymanın Uygulanma
Koşulları 602
(i) CMK m. 128/2’de Yer Alan Suçlardan Birinin
İşlendiği Konusunda Somut Delillere Dayanan
Kuvvetli Suç Şüphesi Bulunmalıdır 602
(ii) Ortada Bir Şüpheli veya Sanık Olmalıdır 603
(iii) Hâkim Tarafından Karar Verilmelidir 606
(h) Taşınmazlara, Hak ve Alacaklara Elkoyma İşleminin
Uygulanması 606
(ı) Hukuki Denetim 607
(i) Taşınmaz, Hak ve Alacaklara Kayyım Atanması 607
(j) Taşınmazlara, Hak ve Alacaklara Özel Elkoyma Şekli 607
(2) Postada Elkoyma 610
(a) Genel Olarak 610
(b) Postada Elkoymanın Hukuki Niteliği 610
(c) Postada Elkoymanın Amacı 610
(d) Postada Elkoymanın Kapsamı 611
(e) Postada Elkoymanın Uygulama Koşulları 611
(i) Herhangi Bir Suç İçin Ceza Soruşturması ve
Kovuşturmasına Başlanmış Olmalıdır 611
(ii) Hâkim veya Gecikmesinde Sakınca Bulunan
Hâllerde Cumhuriyet Savcısının Kararı
Bulunmalıdır 612
(f) Postada Elkoyma Tedbirinin Uygulanması 612
(g) Hukuki Denetim 614
(3) Avukat Bürolarında ve Postasında Elkoyma 614
(a) Avukat Bürolarında ve Postasında Elkoymanın Hukuki
Niteliği 614
(b) Avukat Bürolarında ve Postasında Elkoymanın Amacı 614
(c) Avukat Bürolarında ve Postasında Elkoymanın Kapsamı 614
(d) Avukat Bürolarında ve Postasında Elkoymanın
Uygulanma Koşulları 614
(i) Bir Suç İçin Ceza Soruşturması veya
Kovuşturmasına Başlanmış Olmalıdır 614
(ii) Yetkili Kişinin Kararı Bulunmalıdır 615
(e) Elkonulan Şeylerin Avukatla Müvekkil Arasındaki
İlişkiye Ait Olduğu İtirazı 616
(f) Hukuki Denetim 618
(4) Şirket Yönetimi İçin Kayyım Tayini 619
(a) Genel Olarak 619
(b) Şirket Yönetimi İçin Kayyım Tayininin Hukuki Niteliği 620
(c) Şirket Yönetimi İçin Kayyım Tayininin Amacı 620
(d) Şirket Yönetimi İçin Kayyım Tayininin Kapsamı 620
(e) Şirket Yönetimi İçin Kayyım Tayininin Uygulanma
Koşulları 620
(i) Bir Şirket Bulunmalıdır 620
(ii) Soruşturulması veya Kovuşturulmasına Başlanmış
Bir Suç Olmalıdır 620
(iii) Soruşturma veya Kovuşturmasına Başlanmış Suç
İçin Kuvvetli Suç Şüphesi Bulunmalıdır 621
(iv) Maddi Gerçeğin Ortaya Çıkarılabilmesi İçin Gerekli
Olması 622
(v) Hâkim veya Mahkeme Kararı Bulunmalıdır 622
(f) Atama Kararında Bulunması Gerekenler 623
(g) Tedbirin Uygulanması Sonucu Kayyıma Ödenecek Ücret 623
(h) Tedbirin Uygulanma Süresi 623
(ı) Atanan Kayyımın Bağımsız ve Tarafsız Olması 623
(i) Kayyım Atamada Ölçülülük/Orantılılık İlkesi 624
(j) Kayyımın Hukuki Sorumluluğu 624
(k) Kayyımın Cezai Sorumluluğu 624
(l) Hukuki Denetim 627
(5) Bilgisayarlarda, Bilgisayar Programlarında ve Kütüklerinde
Arama, Kopyalama ve Elkoyma 627
(a) Bilgisayarlarda, Bilgisayar Programlarında ve
Kütüklerinde Arama, Kopyalama ve Elkoymanın Hukuki
Niteliği 627
(b) Bilgisayarlarda, Bilgisayar Programlarında ve
Kütüklerinde Arama, Kopyalama ve Elkoymanın Amacı 627
(c) Bilgisayarlarda, Bilgisayar Programlarında ve
Kütüklerinde Arama, Kopyalama ve Elkoymanın
Kapsamı 628
(d) Bilgisayarlarda, Bilgisayar Programlarında ve
Kütüklerinde Kopyalama ve Elkoymanın Uygulanma
Koşulları 630
(i) Soruşturmasına Başlanmış Bir Suç Olmalıdır 630
(ii) Hâkim Kararı Bulunmalıdır 631
(iii) Somut Delillere Dayanan Kuvvetli Şüphe
Sebeplerinin Varlığı Gereklidir 633
(iv) Başka Surette Delil Elde Etme İmkânının
Bulunmaması Gerekir 634
(e) Bilgisayarlarda, Bilgisayar Programlarında ve
Kütüklerinde Elkoymanın Uygulanması 635
(f) Hukuki Denetim 636
(6) Özel Kanunlarda Öngörülen Elkoyma Durumları 638
(a) Basılmış Eserlere Elkoyma 638
(b) 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda Elkoyma 639
(c) 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda Elkoyma 639
o) Haksız Elkoyma Nedeniyle Tazminat 639
10. Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesi 640
a) Genel Olarak 640
b) Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesinin
Hukuki Niteliği 641
c) Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesinin
Amacı 641
d) Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesinin
Kapsamı 641
(1) İletişimin Tespit Edilmesi 643
(2) İletişimin Dinlenmesi 647
(3) İletişimin Kayda Alınması 647
(4) Sinyal Bilgilerinin Değerlendirilmesi 650
(5) Mobil (Taşınabilir/Cep) Telefonun Yerinin Belirlenmesi 651
e) Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesinin
Uygulanma Koşulları 651
(1) Soruşturma veya Kovuşturmasına Başlanmış Bir Suç
Bulunmalıdır 651
(2) Soruşturma veya Kovuşturmasına Başlanan Suçun İşlendiğine
Yönelik Somut Delillere Dayanan Kuvvetli Suç Şüphesi
Bulunmalıdır 653
(3) Başka Türlü Delil Elde Etme İmkânı Bulunmamalıdır 655
(4) Hâkim Kararı veya Gecikmesinde Sakınca Bulunan Hallerde
Cumhuriyet Savcısının Kararı Bulunmalıdır 658
(5) Bir Ceza Soruşturmasında Şüpheli veya Ceza
Kovuşturmasında Sanık Bulunmalıdır 661
f) Şüpheli veya Sanığın Tanıklıktan Çekinebilecek Kişilerle
Arasındaki İletişimi 665
g) Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesi
Kararının İçeriği 666
h) Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesinde
Süre 667
ı) Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesine
Yönelik Kararın Gizli Tutulması 669
i) Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesinin
Yetkili Olmayan Kişilerce Gerçekleştirilmesi 670
j) Şüpheli veya Sanığın Müdafiin Bürosu, Konutu ve Yerleşim
Yerindeki Telekomünikasyon Araçları Hakkında
Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesi
Tedbirinin Uygulanamaması 671
k) Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesi
İşleminin Uygulanması 673
l) Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesi İşlemi
Sonucu Elde Edilen Kayıtların Yok Edilmesi 674
m) Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesi İşlemi
Sonucu Yapılan Kayıtların Yok Edildiğinin İlgiliye Bildirilmesi 676
n) Hukuki Denetim 677
o) Tesadüfen Elde Edilen Deliller 678
ö) İletişim İçeriklerinin Bir İkrar Delili Olup Olmayacağı Sorunu 682
p) Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesi ve
Yasak Delil 684
s) İletişimin Önleme Amaçlı (İdari Kolluk) Denetlenmesi 686
11. Gizli Soruşturmacı Görevlendirilmesi 688
a) Genel Olarak 688
b) Gizli Soruşturmacı Görevlendirilmesinin Hukuki Niteliği 688
c) Gizli Soruşturmacı Görevlendirilmesinin Amacı 688
d) Gizli Soruşturmacı Görevlendirilmesinin Uygulanma Koşulu 689
(1) Soruşturulmasına Başlanmış Bir Suç Bulunmalıdır 689
(2) Soruşturmasına Başlanmış Suçun İşlendiği Hususunda Somut
Delillere Dayanan Kuvvetli Şüphe Sebepleri Bulunmalıdır 690
(3) Başka Surette Delil Elde Edilememiş Olmalıdır 690
(4) Hâkim Tarafından Karar Verilmelidir 691
e) Gizli Soruşturmacı Olarak Atanabilecek Kişiler 691
f) Gizli Soruşturmacı Görevlendirilmesinde Süre 692
g) Gizli Soruşturmacının Görevlendirilmesinde Usul 693
h) Soruşturmacı, Görevini Yerine Getirirken Suç İşleyemez ve
Görevlendirildiği Örgütün İşlemekte Olduğu Suçlardan Sorumlu
Tutulamaz 693
ı) Soruşturmacı Görevlendirilmesi Suretiyle Elde Edilen Kişisel
Bilgilerin Görevlendirildiği Ceza Soruşturması ve Kovuşturması
Dışında Kullanılamaması 694
i) Hukuki Denetim 695
12. Teknik Araçlarla İzleme 695
a) Genel Olarak 695
b) Teknik Araçlarla İzlemenin Hukuki Niteliği 695
c) Teknik Araçlarla İzlemenin Amacı 696
d) Teknik Araçlarla İzlemenin Kapsamı 696
e) Teknik Araçlarla İzlemenin Konusu 696
f) Teknik Araçlarla İzlemenin Uygulanma Koşulları 698
(1) CMK m. 140/1–a’daki Suçların İşlendiği Hususunda Somut
Delillere Dayanan Kuvvetli Şüphe Sebepleri Bulunmalıdır 698
(2) Kanunda Öngörülen Suçlardan Biri İşlenmiş Olmalıdır 698
(3) Başka Suretle Delil Elde Edilememelidir 699
(4) Ortada Bir Şüpheli veya Sanık Bulunmalıdır 700
(5) Hâkim Tarafından Karar Verilmelidir 700
g) Teknik Araçlarla İzlemede Süre 701
h) Elde Edilen Delillerin CMK m. 140/1–a’da Belirtilen Suçlarla İlgili
Soruşturma ve Kovuşturma Dışında Kullanılamaması 702
ı) Teknik Araçlarla İzleme ve Delil Yasakları 704
Dokuzuncu Bölüm
KORUMA TEDBİRLERİ
XX. KORUMA TEDBİRLERİ 707
A. Terim – Tanım 707
B. Koruma Tedbirlerinin Sınıflandırılması 708
C. Koruma Tedbirlerinin Ortak Özellikleri 708
2. Geçici Olma 709
3. Araç Olma 709
4. Zorlama 710
D. Koruma Tedbirlerinin Önkoşulları 710
1. Bir Suç Şüphesinin Bulunması 710
a) Basit Şüphe/Başlangıç Şüphesi 710
b) Makul Şüphe 710
c) Yeterli Şüphe 710
d) Kuvvetli Şüphe 710
e) Yoğun Şüphe 711
2. Gecikmede Tehlike Bulunmalı 713
3. Haklı Görünüş 713
4. Orantı Bulunması 713
5. Kural Olarak, Hâkim veya Mahkemenin Gecikmesinde Sakınca Bulunan
Hallerde Cumhuriyet Savcısının Kararının Bulunması 714
E. Koruma Tedbirlerinin Çeşitleri 715
1. Yakalama 715
a) Tanım 715
b) Yakalama Çeşitleri 715
c) Yakalamanın Amacı 716
d) Yakalamanın Hukuki Niteliği 716
e) Yakalamanın Sınıflandırılması 717
f) Yakalama Emri Olmadan Yapılan Yakalama İşlemi 717
(1) Yakalama Emri Olmadan Yapılan Yakalamanın Koşulları 717
(a) Kişi Bakımından 717
(ii) Suç İşleyen Kişinin Kaçma Tehlikesinin Bulunması 720
(iii) Failin Kimliğinin Belirlenememesi 720
(iv) Yakalama Yapılabilmesi İçin Şikâyet
Gerekmemektedir 720
(ii) Kolluk Kuvvetleri Tarafından Yapılabilen Yakalama 722
(b) Kolluk Tarafından Yapılabilen Yakalamanın Koşulları 722
(i) Tutuklama Kararı veya Yakalama Emri
Düzenlenmesini Gerektiren Bir Durumun
Bulunması 722
(ii) Gecikmesinde Sakınca Bulunması 723
(iii) Cumhuriyet Savcısına veya Âmirlerine Derhâl
Başvurma Olanağı Bulunmaması 723
(iv) Şikâyetin Aranması 723
g) Yakalama Emri Üzerine Yapılan Yakalama İşlemi 724
h) Yakalamanın Yapılış Şekli ve Kişiye Haklarının Hatırlatılması 726
ı) Yakalamanın Bildirilmesi 729
(1) Yakalama İşleminin Cumhuriyet Savcısına Bildirilmesi 729
(2) Yakalama İşleminin Yakalananın Yakınlarına Bildirilmesi 730
(3) Yakalama İşleminin İlgililere Bildirilmesi 731
i) Yakalanan Kişinin Serbest Bırakılması 732
j) Yakalama Zamanı ve Yeri 733
k) Yakalama Süresi 733
m) Yakalanan Kişinin Mahkemeye Götürülmesi 734
n) Tekrar Yakalama 736
o) Yakalanan Kişinin Nakli ve Kelepçe Takılması 737
ö) Hukuki Denetim 737
p) Bazı Özel Yakalama Durumları 738
r) Yakalama İle İlgili Kurallara Uyulmaması Sonucu Elde Edilen
Delillerin Kullanılamaması 738
2. Gözaltına Alma 738
a) Gözaltına Almanın Amacı 739
b) Gözaltına Alma İşleminin Uygulanma Koşulları 739
(1) Bir Suç Şüphesi İle Yakalanmış Bir Kişi Olmalıdır 739
(2) Cumhuriyet Savcısı Tarafından Gözaltına Alınma Kararı
Verilmiş Olmalıdır 740
(3) Soruşturma Yönünden Zorunlu Olmalıdır 742
(4) Kişinin Bir Suçu İşlediği Şüphesini Gösteren Somut Delillerin
Varlığı Bulunmalıdır 742
c) Gözaltı Süresi 743
(1) Bireysel Suçlarda 744
(2) Toplu Suçlarda 746
(3) 3713 sayılı TMK’daki suçlarda 748
d) Yakalanan Kişiyi Yakalama Yerine En Yakın Hâkim veya
Mahkemeye Gönderilmesinde Yetkili Kişi 749
e) Yakalama, Gözaltına Alma ve Gözaltı Süresinin Uzatılması Emrine
Karşı Hukuki Denetim Hakkı ve Bu Hakkı Kullanacak Kişiler 749
(1) Hukuki Denetim Hakkı 749
(2) Hukuki Denetim Hakkını Kullanabilecekler 751
f) Gözaltına Alınan Kişinin Sorguya Çekilmesi 751
g) Gözaltına Alınanın Durumunun Yakınlarına Bildirilmesi 751
3. Tutuklama 752
a) Tanım 752
b) Tutuklamanın Amacı 752
c) Tutuklamanın Hukuki Niteliği 753
d) Tutuklama İhtiyari (Takdire Bağlı) Bir Koruma Tedbiridir 753
e) Tutuklamanın Koşulları 754
(1) Kuvvetli Suç Şüphesinin Bulunması 754
(2) Tutuklama Nedenlerinden En Az Birinin Bulunması 756
(a) CMK m. 100/2’deki Tutuklama Nedenleri 758
(i) Şüpheli veya Sanığın Kaçması, Saklanması veya
Kaçacağı Şüphesini Uyandıran Somut Olguların
Bulunması 758
(ii) Delilleri Karartma Tehlikesi 759
(b) CMK m. 100/3’teki Tutuklama Nedenlerinin
Varsayılması (Tutuklama Karineleri) 760
(3) Tutuklama Yasağının Bulunmaması 765
(4) Tutuklamanın Orantılı Olması (Ölçülülük İlkesi) 766
(5) Şüpheli veya Sanığa Güvence Belgesi Verilmemiş Olması 768
(6) Hâkim veya Mahkeme Kararının Bulunması 769
(a) Soruşturma Evresinde 769
(b) Kovuşturma Evresinde 770
f) Hâkim ve Mahkemenin Tutuklamaya, Tutuklamanın Devamına veya
Bu Husustaki Bir Tahliye İsteminin Reddine İlişkin Kararlarının
Gerekçeli Olması 773
g) Şüpheli veya Sanığın Yokluğunda Tutuklama Kararı Verilmesi 775
h) Müdafiin Hazır Bulunması (Tutuklama Duruşması) 775
ı) Tutuklama Kararının veya Tutukluluğun Devamına İlişkin Kararın
Şüpheli veya Sanığın Yakınlarına Bildirilmesi 777
i) Tutuklulukta Geçecek Süre 778
(1) Ağır Ceza Mahkemelerinin Görevine Girmeyen Suçlarda
Tutukluluk Süresi 778
(2) Ağır Ceza Mahkemelerinin Görevine Giren Suçlarda
Tutukluluk Süresi 778
j) Tutuklama Kararının Geri Alınması 786
(1) Cumhuriyet Savcısının Tutuklama Kararının Geri Alınmasını
İstemesi (Şüphelinin Serbest Bırakılmasını İstemesi) 786
(2) Şüpheli ve Sanığın Salıverilme İsteminde Bulunması 786
(3) Soruşturma Evresinde Cumhuriyet Savcısının Tutukluyu
Re’sen Serbest Bırakması 788
(4) CMK m. 103 ve 104’te Yer Almayan Diğer Salıverilme
Sebepleri 790
k) Şüpheli veya Sanığın Salıverilme İsteminin Karara Bağlanması
Usulü 792
l) Tutukluluğun İncelenmesi 793
m) Tutuklama Kararlarına Karşı Kanun Yolu 794
n) Birden Çok Tutuklama Kararının Bulunması 801
o) Tutuklama Kararının Ertelenebilmesi İmkânı 801
ö) Tutuklunun Tedavi Edilmesi ve Beslenmesi 802
p) Tutuklulukta Geçen Sürenin Mahkûmiyetten İndirilmesi 802
r) Salıverilenin Yükümlülükleri 803
s) Tutuklunun Hakları 803
ş) Tutuklamanın İnfazının Durdurulması 804
4. Adli Kontrol 804
a) Genel Olarak 804
b) Adli Kontrolün Hukuki Niteliği 805
c) Adli Kontrolün Amacı 805
d) Adli Kontrol Tedbirlerinin Uygulanma Koşulları 806
(1) CMK m. 100’de Yer Alan Tutuklama Koşulları Gerçekleşmiş
Olmalı 806
(2) Sulh Ceza Hâkimi veya Mahkeme Karar Vermeli 808
(3) Orantılılık İlkesine Uyulmuş Olmalı 811
e) Adli Kontrol Kararının İçeriği 812
f) Adli Kontrol Kararının Kaldırılması 813
g) Adli Kontrol Kararına Karşı İtiraz Kanun Yolu 815
h) Adli Kontrol Uygulamasında Süre 815
ı) Adli Kontrol Tedbirine Yönelik Karara Uyulmaması ve Yaptırım 816
i) Adli Kontrol Tedbirinde Geçen Sürenin Mahsubu 817
j) Uygulanabilecek Adli Kontrol Yükümlülükleri (Tedbirleri) 818
k) Güvence Verilmesi 820
l) Güvencenin Geri Verilmesi 820
m) Cumhuriyet Savcısı, Hâkim ve Ceza Muhakemesi İşlemlerini
Yerine Getiren Kişilerin Koruma Tedbirlerinin Uygulanması
Suretiyle ve Diğer Hukuka Aykırı Fiillerinden Doğan Hukuki ve
Cezai Sorumluluk = Koruma Tedbirlerinin Uygulanması ve
Tazminat Sorumluluğu 821
Onuncu Bölüm
CEZA MUHAKEMESİNİN EVRELERİ
XXI. CEZA MUHAKEMESİNİN EVRELERİ 825
A. Soruşturma Evresi 825
B. Soruşturma Evresinin Amacı 828
C. Soruşturma Evresinin Görevi 828
D. Soruşturma Evresine İlişkin Bazı İlkeler 829
1. Ceza Davasının Kamusallığı 829
2. Davasız Yargılama Olmaz İlkesi 830
3. Kamu Davasının Zorunluluğu 830
a) Kamu Davasının Zorunluluğu İlkesinin İstisnası 831
4. Soruşturmanın Gizliliği 832
1) Dış/harici gizlilik: 832
2) İç/dâhili gizlilik: 833
5. Soruşturmanın Yazılılığı 834
6. Soruşturmanın Dağınıklığı 835
7. Soruşturmanın Bir Sıraya Bağlı Olmayışı 835
8. Soruşturma Evresinde Cumhuriyet Savcısı, Sulh Ceza Hâkimi ve
Kolluğun Görev ve Yetkileri 835
a) Cumhuriyet Savcısının Görev, Yetki ve Yükümlülükleri 835
(1) Cumhuriyet Savcısının Görevi 836
(2) Cumhuriyet Savcısının Yetkisi 836
(3) Cumhuriyet Savcısının Yükümlülüğü 837
(4) Sulh Ceza Hâkiminin Görev ve Yetkileri 837
(a) Sulh Ceza Hâkiminin Yetkisi 837
(b) Sulh Ceza Hâkiminin (Görevi) Yükümlülüğü 838
(5) Kolluk Kuvvetlerinin (Görevleri) Yükümlülükleri 838
b) Soruşturma Evresinde Şüphe Türleri 839
(1) Basit Şüphe 839
(2) Makul Şüphe 841
(4) Kuvvetli Şüphe 841
c) Suçun Öğrenilmesi 841
(1) Re’sen Öğrenme 841
(2) İhbar Yoluyla Öğrenme 842
(3) Şikâyet Yoluyla Öğrenme 843
(4) Tutanakla Öğrenme 844
(5) Diğer Yollarla Öğrenme 845
(a) Talep 845
(b) Yabancı Devletin Şikâyeti 845
(c) Mütalaa 845
(d) Disiplin cezası vermeye yetkili makamların suçu
bildirmesi 846
d) Soruşturmanın Sona Ermesi 846
(1) Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı 847
(a) Genel Olarak 847
(i) Yeterli Şüphe Oluşturacak Delil Elde Edilememesi 850
(ii) Kovuşturma Olanağının Bulunmaması 851
(b) Aynı Fiilden Dolayı Yeni Delil Ortaya Çıkmadıkça Kamu
Davası Açılamaması 852
(c) Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararına Karşı Hukuki
Denetim Türleri 855
(i) Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararına Karşı İdari
Denetim 855
(ii) Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararına Karşı Adli
Denetim 856
(2) İddianameyi Düzenlemede Takdir Yetkisi 864
(a) Cezayı Kaldıran Şahsî Sebep Olarak Etkin Pişmanlık
Hükümleri 864
(b) Şahsî Cezasızlık Sebepleri 864
(c) Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi (İddianamenin
Düzenlenmesinin Ertelenmesi) 865
1) Şüphelinin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı hapis
cezası ile mahkûm olmamış bulunması 866
2) Kamu davası açılmasının ertelenmesi halinde
şüphelinin suç işlemekten çekineceği kanaatini
vermesi gerekir 866
(d) Nesnel Koşul 866
(3) Kamu Davasının Açılması (İddianamenin Düzenlenmesi,
İadesi ve Kabulü) 868
E. KOVUŞTURMA EVRESİ 891
1. Genel Olarak 891
2. Kovuşturma Evresinin Aşamaları 892
a) Duruşma Hazırlığı Aşaması 893
(1) Duruşma Hazırlığı Aşamasında Yapılacak İşlemler 893
(a) İddianamenin Sanığa Tebliği ve Sanığın Çağrılması 893
(b) Sanığın Savunma Delillerinin Toplanması İstemi 895
(c) Çağrılması Reddedilen Tanığın ve Uzman Kişinin
Doğrudan Mahkemeye Getirilmesi 896
(d) Çağrılan Tanıkların Ad ve Adreslerinin Sanığa ve
Cumhuriyet Savcısına Bildirilmesi 897
(e) Tanık ve Bilirkişinin Naip Hakim ile veya İstinabe
Yoluyla Dinlenmeleri 899
(f) Tanık ve Bilirkişinin Dinleneceği Günün Bildirilmesi 901
b) Duruşma Aşaması 902
(1) Duruşmanın açıklığı 903
(2) Duruşmanın Kapalılığı 904
(a) Zorunlu Kapalılık 904
(b) Zorunlu Olmayan Kapalılık (İsteğe Bağlı veya Re’sen
Verilen Karara Göre Kapalılık) 904
(3) Kapalı Duruşmada Bulunabilme 904
(4) Ses ve Görüntü Alıcı Aletlerin Kullanılması Yasağı 905
(5) Duruşmada Hazır Bulunacaklar 905
(6) Duruşmaya Ara Verme 908
(7) Duruşmanın Başlaması 908
(8) Başkan veya Hâkimin Görevi 911
(9) Sanığın Duruşmada Hazır Bulunma Zorunluluğu 912
(10) Sanığın Duruşmada Hazır Bulunma Zorunluluğunun
İstisnaları 912
(a) Mahkûmiyet Dışında Bir Karar Verilmesi Gerektiği 913
(b) Sanığın Mahkemeden Uzaklaşması 913
(c) Sanığın Yokluğunda Duruşma 913
(d) Sanığın Duruşmadan Bağışık Tutulması 914
(e) Sorgu Sırasında Sanığın Mahkeme Salonundan
Çıkarılabilmesi 915
(f) Sanığın Duruşma Salonundan Dışarı Çıkarılması 915
(g) Kaçak Sanığın Kovuşturulması 916
(11) Sanık Hazır Bulunmaksızın Yapılan Duruşmada Eski Hâle
Getirme Koşulu 917
(12) Sanığın Zorla Getirilebilmesi 917
(13) Doğrudan Soru Yöneltme 918
(16) Duruşma Sırasında İşlenen Suç Hakkında İşlem 921
(17) Delillerin Ortaya Konulması ve Reddi 921
(18) Delil ve Olayın Geç Bildirilmesi 924
(19) Belge ve Tutanakların Duruşmada Okunması 925
(a) Duruşmada Anlatılması Zorunlu Belge ve Tutanaklar 925
(b) Duruşmada Okunmayacak Belgeler 926
(c) Duruşmada Okunmasıyla Yetinilebilecek Belgeler 927
(d) Tanığın Önceki İfadesinin Okunması 927
(e) Sanığın Önceki İfadesinin Okunması 927
(f) Rapor, Belge ve Diğer Yazıların Okunması 928
(20) Dinleme ve Okumadan Sonra Diyeceğin Sorulması 928
(21) Delillerin Tartışılması 929
(22) Delilleri Takdir Yetkisi 931
(23) Ceza Mahkemelerinin Ek Yetkisi 932
(24) Duruşma Tutanağı 933
(25) Duruşma Tutanağının Başlığı 933
(26) Duruşma Tutanağının İçeriği 934
(27) Duruşma Tutanağının İspat Gücü 934
(28) Hükmün Konusu ve Suçu Değerlendirmede Mahkemenin
Yetkisi 934
(29) Suçun Niteliğinin Değişmesi 936
3. Hüküm veya Son Karar Aşaması 941
a) Müzakereye Katılacak Hâkimler 941
b) Müzakerenin Yönetimi 942
c) Oyların Toplanması 942
d) Hükmün Gerekçesinde Gösterilmesi Gereken Hususlar 943
e) Hükmün Açıklanması 944
f) Hükmün Gerekçesi ve Hüküm Fıkrasının İçereceği Hususlar 945
g) Hüküm Türleri 947
(1) Beraat Kararı 948
(2) Kusurunun Bulunmaması Dolayısıyla Ceza Verilmesine Yer
Olmadığı Kararı 949
(3) Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı 952
(4) Mahkûmiyet Kararı 952
(5) Güvenlik Tedbirine Hükmolunması Kararı 953
(6) Davanın Reddi Kararı 953
(7) Düşme ve Durma Kararı 955
(a) Düşme Kararı 955
(b) Durma Kararı 960
(8) Adlî Yargı Dışındaki Bir Yargı Merciine Yönelik Görevsizlik
Kararı 961
h) Hükmün Açıklanması ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması 961
(1) Hükmün Açıklanması 961
(2) Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması 962
(a) Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılmasının Amacı 962
(b) Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılmasının Hukuki
Niteliği 962
(c) Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılmasının Koşulları 963
(i) Nesnel (Objektif) Koşullar 963
(ii) Öznel (Sübjektif) Koşullar 970
aa) CMK m. 231/6–b’de düzenlenen öznel koşul: 970
(bb) CMK m. 231/6–son’da düzenlenen öznel koşul: 972
(d) Kararı Verecek Makam Açısından 972
(e) Denetim Süresi 973
(f) Denetim Süresi İçinde Sanığın Yükümlülükleri 973
(g) Denetim Süresi İçinde Sanığın Yükümlülüklerine Uyması .974
(h) Denetim Süresi İçinde Sanığın Yükümlülüklerine
Uymaması 975
(ı) Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararının
Etkisi 978
(i) Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararının
Sisteme Kaydedilmesi 979
(j) Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararının
Verilemeyeceği Durumlar 979
(k) Denetim Süresi İçinde Dava Zamanaşımının Durması 980
(l) Hukuki Denetim 980
XXII. KANUN YOLLARI 982
A. Genel Olarak 982
B. Kanun Yollarının Kendi İçinde Farklı Sınıflandırılmaya Tabi
Tutulması 983
C. Kanun Yollarına Başvurmanın Etkileri 984
1. Aktarma Etkisi 984
2. Yayılma (Yansıma/Genişleme) Etkisi 985
3. Durma Etkisi 987
D. Kanun Yoluna Başvurabilmenin Koşulları 987
E. Kanun Yollarına Başvurmaya İlişkin Genel Hükümler 987
1. Kanun Yollarına Başvurma Hakkı 987
2. Kanun Yoluna Başvuru Hakkına Sahip Olanlar 989
a) Cumhuriyet Savcısının Başvuru Hakkı 989
b) Şüpheli ve Sanığın Başvuru Hakkı 992
c) Katılanın, Katılan Sıfatını Elde Edememiş Olanların ve Katılan
Sıfatını Alabilecek Şekilde Suçtan Zarar Görenlerin Başvuru Hakkı 995
3. Avukatın Başvurma Hakkı 1000
4. Tutuklunun Kanun Yollarına Başvurması 1003
5. Yasal Temsilcinin ve Eşin Başvurma Hakkı 1004
6. Tanık, Bilirkişi ve Üçüncü Kişilerin Başvuru Hakkı 1005
7. Kanun Yolunun Belirlenmesinde Hata (Yanılma) 1006
8. Reformatio In Peius/Aleyhe Bozma ve Değiştirme Yasağı 1007
a) İtiraz 1008
b) İstinaf 1009
c) Temyiz 1009
d) Kanun Yararına Bozma 1009
e) Yargılamanın Yenilenmesi 1010
9. Kanun Yoluna Başvurma İstemi 1011
10. Kanun Yollarına Başvurudan Vazgeçilmesi (Feragat) ve Başvurunun
Geri Alınması 1012
a) Kanun Yollarına Başvurudan Vazgeçilmesi (Feragat) 1012
b) Kanun Yollarına Başvurunun Geri Alınması 1014
11. Kanun Yollarına Başvuru Süresi 1017
F. Olağan Kanun Yolları 1017
1. İtiraz Kanun Yolu 1017
a) İtiraz Kanun Yoluna Başvurma Hakkına Sahip Olanlar 1018
b) İtiraz Kanun Yoluna Başvurulabilecek Kararlar 1019
c) İtiraz Kanun Yoluna Başvurmada Süre 1020
d) İtiraz Kanun Yoluna Başvurmada Şekil 1021
e) İtiraz Kanun Yoluna Başvurma Usulü 1021
f) İtiraz Kanun Yolu Başvurusunu İnceleme Mercileri 1021
g) İtiraz Kanun Yoluna Başvurmanın Etkisi/Sonucu 1023
h) İtirazın Cumhuriyet Savcısına ve Karşı Tarafa Tebliği İle İnceleme
ve Araştırma Yapılması 1023
ı) İtiraz Kanun Yoluna Başvuru Sonucu Verilecek Karar 1024
2. İstinaf 1025
a) Genel Olarak 1025
b) İstinaf Kanun Yolunun Leh ve Aleyhinde İleri Sürülen Görüşler 1027
A) İstinaf Kanun Yolunun Lehinde İleri Sürülen Görüşler 1027
B) İstinaf Kanun Yolunun Aleyhinde İleri Sürülen Görüşler 1027
c) İstinaf Kanun Yolunda Görevli Bölge Adliye Mahkemesi ve
Cumhuriyet Başsavcılığının Oluşumu 1028
d) İstinaf Kanun Yoluna Başvurabilecek Kişiler 1028
(1) İstem Üzerine İstinaf Başvurusu Yapılabilecek Kararlar 1029
(2) Kendiliğinden (Otomatik Olarak) İstinaf Kanun Yoluna Giden
Kararlar 1029
(4) İstinaf Kanun Yoluna Başvurma İstemi ve Şekli 1030
(5) İstinaf Kanun Yoluna Başvurma Süresi 1033
(6) İstinaf Başvurusunun Etkisi 1034
(7) İstinaf İsteminin Hükmü Veren Mahkemece Reddi 1034
(8) İstinaf İsteminin Tebliği ve Cevabı 1035
(9) Bölge Adliye Mahkemesi İlgili Ceza Dairesinin Görevi 1036
(10) Dosya Üzerinde Ön İnceleme 1036
(11) Bölge Adliye Mahkemesinde İnceleme ve Kovuşturma 1037
(12) Duruşma Hazırlığı 1040
(13) İstinaf Kanun Yolu Başvurusu Üzerinde Yapılacak Duruşma 1041
a) Mahkeme Açısından 1041
b) Cumhuriyet Savcısı Açısından 1042
c) Sanık Açısından 1043
d) Müdafi Açısından 1043
d) Mağdur, Şikâyetçi ve Katılan Açısından 1044
(14) Sanık Lehine Başvurma Hâlinde Verilecek Hüküm 1046
(15) Bölge Adliye Mahkemesinin Kararlarına Karşı Direnme Yasağı1046
(16) Bölge Adliye Mahkemesinin Kararlarına Karşı Herhangi Bir
Kanun Yoluna Başvurma Yasağı 1047
(17) Özel Kanunların Temyize İlişkin Hükümleri 1051
3. Temyiz 1051
a) Genel Olarak 1051
b) Temyiz Kanun Yolu 1052
(1) Genel Olarak 1052
(2) Temyiz ile İstinaf Arasındaki Farklar 1052
(3) Temyiz Kanun Yolu Başvurusunun Etkisi 1053
(4) Temyiz Edilebilecek Kararlar 1053
(5) Temyiz Edilemeyecek Kararlar/Temyiz Yasağı 1054
(6) Temyiz Nedenleri 1056
(7) Nisbi Temyiz Nedenleri 1058
(8) Mutlak Temyiz Nedenleri (Kesin Hukuka Aykırılık Halleri) 1060
(9) Temyiz İsteminin Yapılma Şekli 1061
(10) Temyiz Başvurusunda Süre 1062
(11) Temyiz Başvurusunun Etkisi 1063
(12) Temyiz Başvurusunun İçeriği 1063
(13) Temyiz Gerekçesi 1066
(14) Temyiz İsteminin Kabule Değer Sayılmamasından Dolayı
Hükmü Veren Mahkemece Reddi 1066
(15) Temyiz Dilekçesinin Tebliği ve Cevabı, Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığının Görevi 1067
(16) Temyiz İsteminin Reddi 1069
(17) Temyiz İncelemesine (Yargılaması) Başlanması 1069
(18) Temyiz İncelemesinin Duruşmasız Yapılması 1070
(19) Temyiz İncelemesinin Duruşmalı Yapılması 1070
(20) Duruşmada Usul 1071
(21) Temyizde İncelenecek Hususlar 1071
(22) Temyiz Kanun Yoluna Başvuru Üzerine Temyiz İncelemesi
Sonucu Verilebilecek Kararlar 1072
(a) Esastan Red (Onama) Kararı 1073
(b) Bozma Kararı 1074
(i) Bozma Kararının İçeriği 1076
(ii) Bozma Kararı Üzerine Dava Dosyasının İlgili
Mahkemeye Gönderilmesi 1076
(iii) Bozma Kararı Üzerine Dosyanın Geri Gönderildiği
İlgili Mahkemenin Yapacağı İşlemler 1077
(iv) Bozma Kararının Diğer Sanıklara Etkisi 1088
(c) Düzeltme (İyileştirme) ve Davanın Esasına Hükmedilmesi1089
(d) Düşme Kararı 1090
1)İlk derece mahkemesinin hükmü ile kesinleşme: Verildiği an
kesinleşen hükümler: 1090
2) İstinaf kanun yolunda hükmün kesinleşmesi: 1091
G. Olağanüstü Kanun Yolları 1093
1. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının İtiraz Yetkisi 1095
a) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının İtiraz Yetkisinin Olağanüstü
Olmasının Nedeni 1095
b) Olağanüstü İtiraz Kanun Yolu Başvurusunun Koşulları 1097
c) İtiraz Başvurusunun İçeriği 1097
d) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının Olağanüstü İtiraz Yoluna
Başvurmasını İsteme Hakkına Sahip Kişiler 1099
e) Yargıtay Özel Dairesinin Olağanüstü İtiraz Yoluna Gidilebilecek
Karar ve/veya Kararları 1100
f) Olağanüstü İtiraz Kanun Yoluna Başvurmada Süre 1105
g) Olağanüstü İtiraz Kanun Yoluna Başvuru Üzerine Ceza Genel
Kurulunun Verebileceği Kararlar 1108
ğ) Bölge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığının İtiraz Yetkisi: 1109
2. Kanun Yararına Bozma 1110
a) Kanun Yararına Bozma Olağanüstü Kanun Yollarına Başvurmanın
Unsurları 1111
(1) Başvurulacak Karar Bakımından 1111
(2) Gerekçe Bakımından 1119
(3) Başvurma Hakkına Sahip Kişi Bakımından 1119
(4) Başvuru Usulü Bakımından 1120
(5) Gerekçe Gösterme Zorunluluğu Bakımından 1120
(6) Süre Bakımından 1121
(7) Kanun Yararına Bozma Olağanüstü Kanun Yoluna Başvurmada
Ön İnceleme 1121
(8) İncelemenin Niteliği Bakımından 1122
b) Kanun Yararına Bozma Olağanüstü Kanun Yoluna Başvuru
Üzerine Yapılan İnceleme Sonucu Verilebilecek Kararlar 1122
(1) Bozma Kararı 1122
3. Yargılamanın Yenilenmesi 1126
a) Yargılamanın Yenilenmesi Çeşitleri 1129
(1) Hükümlü Lehine Yargılamanın Yenilenmesi Nedenleri 1129
(2) Sanık veya Hükümlünün Aleyhine Yargılamanın Yenilenmesi
Nedenleri 1142
b) Yargılamanın Yenilenmesi İsteminde Bulunabilecekler 1145
c) Yargılamanın Yenilenmesi İsteminde Bulunma Gerekçesi 1145
d) Yargılamanın Yenilenmesi Yoluna Başvurmada Süre 1145
e) Yargılamanın Yenilenmesi İstemi 1146
(1) Yargılamanın Yenilenmesi İsteminin Etkisi 1146
(2) Yargılamanın Yenilenmesinin Kabul Edilmeyeceği Hâl 1146
(3) Bir Suça Dayanan Yenileme İstemlerinin Kabulü Koşulları 1147
(4) Yenileme İstemi Hakkında Uygulanacak Hükümler 1147
(5) Yenileme İsteminin Yapılacağı Merci ve Bu Merciin Kabule
Değer Olup Olmadığı Kararı 1147
(6) Yenileme İsteminin Kabule Değer Görülmemesi Nedenleri ve
Kabulü Hâlinde Yapılacak İşlem 1148
(7) Yenileme İsteminin Esassız Olmasından Dolayı Reddi, Aksi
Takdirde Kabulü 1148
f) Yargılamanın Yenilenmesi Yargılaması 1149
(1) Delillerin Toplanması Aşaması 1149
(a) Yargılamanın Yenilenmesinin Duruşma Yapılmaksızın
Yapılması ve Hüküm Verilmesi 1149
(b) Yargılamanın Yenilenmesinin Duruşmalı Yapılması ve
Hüküm Verilmesi 1150
Onbirinci Bölüm
ÖZEL MUHAKEME USULLERİ
I. SERİ MUHAKEME USULÜ 1153
II. BASİT YARGILAMA USULÜ 1158
A– Basit Yargılama Usulünde İtiraz 1160
KAYNAKÇA 1165 |
Bilgisayar, Teknoloji Kitapları 
