|
İÇİNDEKİLER
İçindekiler
Önsöz 7
Kısaltmalar 15
GİRİŞ
I. KONUNUN TAKDİMİ 17
II. KURAMSAL GETİRİLER 20
III. KONUYLA ALAKALI HUKUK DALLARI 22
IV. ÇALIŞMAMIZDA DEĞİNİLMEYECEK ALANLAR VE YÖNTEM 23
BİRİNCİ BÖLÜM:
ŞİRKETLERİN TEMEL HAK VE
HÜRRİYETLERİNİN KAVRAMSAL ÇERÇEVESİ
I. İNSAN HAKLARI HUKUKUNUN KISA TARİHÇESİ 27
II. İNSAN HAKLARI HUKUKUNUN ÖZNELERİ SORUNU 31
III. ŞİRKETLER VE İNSAN HAKLARI HUKUKU ARASINDAKİ İLİŞKİYE DAİR SORUNLAR 38
IV. TEMEL KAVRAMLAR 46
A. Hak, İnsan Hakları ve Temel Hak ve Hürriyetler Kavramları 47
B. Gerçek Kişi –Tüzel Kişi Kavramları 51
1. Gerçek Kişi Kavramı 51
2. Tüzel Kişi Kavramı 52
3. Tüzel Kişilik Teorileri 57
a. Farazi Kişilik Teorisi 57
b. Gerçek Kişilik Teorisi 58
c. Amaç Kişiliği Teorisi 59
d. Soyutlama Teorisi 59
e. Değerlendirme 60
C. Şirket Kavramı 61
D. Bireysel Başvuru ve Anayasa Şikâyeti Kavramları 66
V. ŞİRKETLERİN İNSAN HAKLARI KORUMASINDAN FAYDALANMASI: ŞİRKETLERİN İNSAN HAKLARI HUKUKU’NDA HAKKIN SÜJESİ OLMASINA İLİŞKİN GÖRÜŞLER 72
A. Şirketlerin İnsan Hakları Hukuku Kapsamında Temel Hak ve Hürriyetlere Sahip Olması Gerektiğini Savunan Görüşler 73
1. Şirketlerin Temel Hak ve Hürriyetlerinin Korunması Şirket Tüzel Kişiliğini Oluşturan Gerçek Kişilerin (İnsanların) Haklarının Korunmasını Sağlar. 73
2. Şirketlerin Temel Hak ve Hürriyet Taşıyıcısı Olması Şirketlerin İnsan Hakları Hukukuna Riayet Etmesi Hususunda Katkı Sağlayacaktır. 74
3. Tüzel Kişilik Sahipliği Sebebiyle Şirketlerin Hakları Kendisini Oluşturan Gerçek Kişilerin Haklarına İndirgenemez. 75
4. Şirketlerin Ceza Sorumluluğunun Tesisi Yönündeki Gelişmeler Şirketlerin Temel Hak ve Hürriyet Taşıyıcısı Olmasını Zaruri Kılmaktadır. 77
B. Şirketlerin İnsan Hakları Hukuku kapsamında Temel Hak ve Hürriyetlere Sahip Olmaması Gerektiğini Savunan Görüşler 78
1. Şirketler ile İnsan Hakları Kavramları Arasında Kavramsal Uyuşmazlık Mevcuttur. 78
2. İnsan Haklarının Öznesinin İnsan Dışı Varlıklar Olarak Kabulü İnsan Hakkı Kavramının Değersizleşmesine Sebebiyet Verecektir. 78
3. İnsan Hakları Hukuku Devlet ile İnsan Arasındaki İlişkiye Dairdir. Sorumluluk Sahibi Olmadan Hak Öznesi Olunamaz. 79
4. Çağdaş Dünyadaki Güçler Dengesi Uyarınca Şirketlerin Temel Hak ve Hürriyet Taşıyıcısı Olmasına Gerek Bulunmamaktadır. 80
5. Uluslararası ve Bölgesel Metinler İncelendiğinde Şirketlerin Kapsam Dışı Bırakılmasının Hâkim Görüş Olduğu Görülecektir. 81
VI. ŞİRKETLERİN TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİNİN POZİTİF HUKUKTAKİ YERİ 81
A. Uluslararası Hukuk ve Şirketlerin Temel Hak ve Hürriyetleri 81
1. Uluslararası Antlaşmalar Hukuku 82
a. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Düzenlemeleri 82
b. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 85
c. Amerikan İnsan Hakları Sözleşmesi 87
d. Afrika İnsan ve Halkların Hakları Sözleşmesi 89
2. Uluslararası Teamül Hukuku 90
3. Avrupa Birliği Hukuku ve Şirketlerin Temel Hak ve Hürriyetleri 92
4. Ulusal Hukuklar 99
İKİNCİ BÖLÜM:
BİREYSEL BAŞVURU KABUL EDİLEBİLİRLİK KRİTERLERİ BAĞLAMINDA ŞİRKET BAŞVURULARININ İNCELENMESİ
I. MAHKEMELERİN YETKİSİ 106
A. Genel Olarak 106
B. Şirket Başvuruları Karşısında Mahkemelerin Kişi Bakımından Yetkisi 108
1. Genel Olarak Kişi Bakımından Yetki 108
2. Özel Hukuk Tüzel Kişileri ve Mahkemelerin Kişi Bakımından Yetkisi 114
a. Bireysel Başvuru Hakkının Öznesi Olarak Özel Hukuk Tüzel Kişileri 114
b. Kamusal Fonksiyon İfa Etmeme Kriteri 118
3. Şirketlerin Bireysel Başvuru Ehliyeti 121
4. Adi Şirket Başvurularında Kişi Bakımından Yetki Sorunu 124
a. Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuruda Tüzel Kişilik Gerekliliği 124
b. İstisna Arayışı: Acarkent Site Yönetimi Başvurusunun Değerlendirilmesi 126
5. Şirketlerin Mağdur Statüsü 129
a. Genel Olarak Mağdur Statüsü 129
b. Şirketlerin Mağdur Statüsü 132
c. Doğrudan Mağdurluk ve Dolaylı Mağdurluk Ayrımı 136
aa. Doğrudan Mağdur 136
bb. Dolaylı Mağdur 137
aaa. Yakını Olma Kriteri 138
bbb. Yargılama ve Soruşturma Süreçlerine Aktif Katılım Kriteri 140
aaaa. Kişinin şirketin tek hissedarı olması durumu 143
bbbb. Şirketin bizzat başvuru yapma imkânının olmaması durumu 144
ccc. Hukuksal Menfaatin ve Yakın Bağlantının Ortaya Konulması Gerekliliği 147
c. Şirketlerin Mağdur Statüsüne İlişkin Nitelikli Durumlar 148
aa. Tüzel Kişiliğin Mevcudiyeti 148
bb. Şirketin Mağduriyetinin Devredilemezliği 149
cc. Şirketin Kişisel Zararı 150
dd. Hissedarların Statüsü 153
aaa. Hissedarların Hakları 153
bbb. Hissedarların Menfaatlerinin Korunması 156
6. Tüzel Kişilik Perdesinin Aralanması Sorunu 158
a. Kural: Ayrı Hukuki Kişiliklerin Mevcudiyeti 160
b. İstisna: Tüzel Kişilik Perdesinin Kalkacağı İstisnai Haller 163
aa. İmkânsızlık Halleri 163
bb. Diğer İstisna Durumları: Tüzel Kişiliğin Araçsallığı 165
7. Şirketlerin Temsili Sorunu 167
C. Şirket Başvurularında Mahkemelerin Konu Bakımından Yetkisi 172
D. Şirket Başvurularında Mahkemelerin Yer Bakımından Yetkisi 173
E. Şirket Başvurularında Mahkemelerin Zaman Bakımından Yetkisi 175
II. ŞİRKET BAŞVURULARI BAĞLAMINDA USULE YÖNELİK KABUL EDİLEBİLİRLİK KRİTERLERİ 176
A. Olağan Hukuk Yollarının Tüketilmesi 176
1. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Bireysel Başvuruda İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi 176
2. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuruda Olağan Kanun Yollarının Tüketilmesi 178
3. Etkili İç Hukuk Yollarına Başvuru ve Youtube LLC Kararı 178
B. Süre 180
1. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Bireysel Başvuruda Dört Aylık Süre Kuralı 180
2. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuruda Otuz Günlük Süre Kuralı 181
III. ŞİRKET BAŞVURULARI BAĞLAMINDA ESASA YÖNELİK KABUL EDİLEBİLİRLİK KRİTERLERİ 183
A. Açıkça Dayanaktan Yoksunluk 183
1. Dördüncü Derece Mahkemesi Olmama Doktrini 184
2. Açık veya Bariz Bir İhlalin Bulunmaması 186
3. Delillendirilmemiş Şikâyetler 188
4. Karmaşık ve Zorlama Şikâyetler 189
B. Önemli Bir Zararın Bulunmaması 189
C. Bireysel Başvurunun Anayasal Önem Taşımaması 193
D. Bireysel Başvuru Hakkının Kötüye Kullanılması 193
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM:
ŞİRKETLERİN İNSAN HAKLARI YARGILAMASI BÜNYESİNDE KORUMA ALTINA ALINAN HAK VE HÜRRİYETLERİ
I. MÜLKİYET HAKKI VE ŞİRKETLERİN MÜLKİYET HAKKI ÖZNELİĞİ 199
A. Genel Olarak Mülkiyet Hakkı 199
1. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Mülkiyet Hakkı 200
2. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve Mülkiyet Hakkı 203
B. Mülkiyet Kavramı 205
1. Genel Olarak 205
2. Mülkiyet Kapsamına Giren Varlıklar 208
a. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadı Kapsamında Mülkiyet 208
b. Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi İçtihadı Kapsamında Mülkiyet 209
C. Meşru Beklenti Kavramı 211
D. Şirketlerin Mülkiyet Haklarına Yönelik Müdahalenin Meşruluğu 213
1. Müdahale Hukuka Uygun Olmalıdır 214
2. Müdahale Kamu Yararına Matuf Olmalıdır 217
3. Müdahale Ölçülü Olmalıdır. 221
E. Şirketlerin Mülkiyet Hakkı Özneliğine İlişkin Nitelik Arz Eden Hususlar 226
1. Mülkiyet Hakkı Avrupa İnsan Hakları Hukukunda Tüzel Kişilerin Açıkça Sahip Olduğu İfade Edilen Yegâne Haktır 226
2. Şirket Kompleks Bir Yapılanmadır. 227
3. Şirketlerin Özen Yükümlülüğü, İhlal Değerlendirmelerinde Önem Arz Etmektedir 228
4. Şirketlerin Mülkiyet Hakkına Müdahalesinde Devletlerin Daha Geniş Bir Takdir Yetkisi Mevcuttur 231
5. Şirketin Mülkiyet Hakkının Gerçek Kişilerin Hakları Karşısındaki Durumu 232
6. Mülkiyet Hakkının Şirketler Açısından Önemi 234
II. ADİL YARGILANMA HAKKI VE ŞİRKETLERİN ADİL YARGILANMA HAKKI ÖZNELİĞİ 236
A. Genel Olarak Adil Yargılanma Hakkı 236
1. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Adil Yargılanma Hakkı 236
2. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve Adil Yargılanma Hakkı 239
B. Şirketlerin Adil Yargılanma Hakkı Güvencelerinden Faydalanması 242
1. Ticari Şirketlerin Mahkemeye Erişim Hakkı 243
a. Genel Olarak 243
b. Adi Şirketlerin Mahkemeye Erişim Hakkı Sorunu 247
c. Haksız Çıkma Halinde Uygulanan Yaptırımlarının Hukukiliği Sorunu 248
2. Ticari Şirketlerin Makul Sürede Yargılanma Hakkı 253
3. Ticari Şirketlerin Aleni Yargılanma ve Aleni Karar Hakkı 256
4. Ticari Şirketlerin Hakkaniyete Uygun Yargılanma Hakkı 259
a. Silahların Eşitliği İlkesi 260
b. Çelişmeli Yargılama İlkesi 262
5. Ticari Şirketlerin Gerekçeli Karar Hakkı 264
6. Ticari Şirketlerin Susma ve Kendini Suçlamama Hakkı 270
7. Delillere İlişkin Temel Kurallar 273
8. Masumiyet Karinesi 274
9. Ticari Şirketlerin Aynı Suçtan Dolayı İki Kez Cezalandırılmama Hakkı 279
III. ÖZEL YAŞAMA VE AİLE YAŞAMINA SAYGI HAKKI VE TİCARİ ŞİRKETLERİN HAK ÖZNELİĞİ 282
A. Genel Olarak 282
B. Özel Yaşama Saygı Hakkı 285
1. Mahremiyetin Korunması 285
2. Kişisel Verilerin Korunması Hakkı 287
3. Şeref ve İtibarın Korunması 290
4. Konuta Saygı Hakkı 294
5. Haberleşmeye Saygı Hakkı 298
C. Aile Yaşamına Saygı Hakkı Sorunu 300
IV. DÜŞÜNCE, VİCDAN VE DİN ÖZGÜRLÜĞÜ VE TİCARİ ŞİRKETLERİN HAK ÖZNELİĞİ 302
A. Genel Olarak 302
B. Ticari Şirketlerin Hak Özneliği Sorunu 303
1. Genel Anlamda Tüzel Kişiler ve Düşünce, Vicdan ve Din Özgürlüğü 303
2. Ticari Şirketlerin Hak Özneliği 308
V. İFADE HÜRRİYETİ 310
A. Genel Olarak 310
B. Ticari İfadelerin İfade Hürriyeti Bağlamında Değerlendirilmesi 313
C. Şirketlerin İfade Hürriyeti Bağlamında Basın Özgürlüğü 314
D. İnternet Hukuku ve Şirketlerin İfade Hürriyeti 318
VI. TİCARİ ŞİRKETLERİN ETKİLİ BAŞVURU HAKKI 323
VII. EŞİTLİK İLKESİ VE AYRIMCILIK YASAĞI 326
SONUÇ 331
Kaynakça 337 |