|
İÇİNDEKİLER
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ 5
İÇİNDEKİLER 7
SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ 17
GİRİŞ 19
BİRİNCİ BÖLÜM
NE BIS IN IDEM İLKESİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ VE HUKUKSAL TEMELLERİ
A. KAVRAM 27
B. İLKENİN TEMELİNDEKİ FELSEFİ DÜŞÜNCE 29
C. TARİHSEL GELİŞİM 31
1. Anglo Sakson Hukuk Sisteminde Ne Bis In Idem İlkesi 32
2. Kıta Avrupası Hukukunda Ne Bis In Idem İlkesi 34
3. Güncel Normatif Çerçeve 35
D. ULUSLARARASI SÖZLEŞMELERDE NE BİS IN IDEM İLKESİ 35
1. Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme 35
2. Ceza Kovuşturmalarının Aktarılmasına Dair Avrupa Sözleşmesi 36
3. Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi 36
4. Türk Hukukunda Ne Bis In Idem İlkesi 37
E. NE BIS IN IDEM İLKESİNİN DİĞER HAK VE GÜVENCELERLE BAĞLANTISI 37
1. Ne Bis In Idem İlkesinin Hukuk Devleti İlkesi ile Bağlantısı 38
a) Genel Olarak 38
b) Kesin Hükme Saygı İlkesi 40
c) Değerlendirme 43
2. Ne Bis In Idem İlkesinin Adil Yargılanma Hakkı İle Bağlantısı 43
a) Genel Olarak 43
b) Adil Yargılanma Hakkının Kapsamı 45
aa) Genel Olarak 45
bb) Türk Ceza Mevzuatında Suç 47
cc) Suç isnadı (Criminal Charge) 48
dd) İsnadın Esası Kavramı 49
c) Adil Yargılanma Hakkının Güvencelerinin Koruma Sağlamayacağı
Kabul Edilen Bir Kısım Ceza Yargılamaları 50
aa) Olağanüstü Kanun Yolları 50
i) Yargılamanın Yenilenmesi 50
ii) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı İtirazı 52
iii) Kanun Yararına Bozma 53
bb) Uyarlama Yargılamaları 54
cc) İnfaza Dair Uyuşmazlıklar 55
dd) Diğer Uyuşmazlıklar 56
İKİNCİ BÖLÜM
NE BIS IN IDEM İLKESİNİN UNSURLARI
A. CEZA YARGILAMASI SÜRECİNİN BULUNMASI (CRIMINAL NATURE OF THE
FIRST PROCEEDİNGS) 58
1. Genel Olarak 58
2. Engel Kriterleri 59
a) Ulusal Mevzuattaki Tanımlama 62
b) Fiilin niteliği 62
aa) Fiilin Cezalandırma ve Caydırma Amacı Taşıyıp Taşımadığı 63
bb) İhlal Edilen Normun Kapsamı 64
cc) Fiilin Avrupa Konseyine Üye Devletlerce Sınıflandırılması 66
dd) Fiilin Ceza Kanunlarında Yer Alan Suçlarla Benzerliği 67
ee) Yargılama Sürecinin Ceza Yargılaması Usulüne Benzerliği 67
c) Cezanın Türü ve Ağırlığı 67
aa) Hürriyeti Bağlayıcı Cezalar 69
bb) Adli Para Cezaları 73
cc) Disiplin Para Cezaları 74
dd) İdari Para Cezaları ve İdari Tedbirler 77
ee) Disiplin Cezaları 82
ff) Vergi Cezaları 89
B. AYNI KİŞİ (SAME PERSON) 92
1. Ceza Muhakemesinde Aynı Kişi 92
a) Genel Olarak 92
b) Kişinin Aynılığı Bağlamında Sorunlar 95
aa) Kişilerin İsim ve Kimliklerinin Karıştırılmasından Doğan Sorunlar 95
bb) Kişilerin Fert Olarak Karıştırılmasından Doğan Sorunlar 96
cc) Gerçek Sanığın Sahte Kimlik Bilgileri ile Yargılanması 98
dd) İştirak Halinde İşlenen Suçlar Yönünden 99
2. İnsan Hakları Yargısında Aynı Kişi 102
C. AYNI FİİL (IDENTICAL ACT) 105
1. Ceza Hukukunda Fiil ve Aynı Fiil 105
a) Maddi Ceza Hukukunda Fiil ve Hareket Teorileri 106
aa) Ontolojik Hareket Teorileri 108
bb) Normatif Hukuk Teorisi 109
b) Ceza Muhakemesi Hukukunda Fiil ve Fiilin Aynılığı 110
2. Bazı Suç Türleri Yönünden Aynı Fiil Kavramının Değerlendirilmesi 119
a) İçtima Hükümleri Yönünden 119
aa) Bileşik Suç 120
bb) Fikri İçtima 125
cc) Zincirleme Suç 131
b) Mütemadi Suç 137
c) Bir Fiiilin Kabahat ve Suç Olarak Düzenlenmesi Durumunda Fiilin
Aynılığı 140
3. İnsan Hakları Yargısında Fiilin Aynılığı 142
a) Suç ve Kabahatler Yönünden 142
aa) AİHM’nin Kararları Bakımından 142
i) Olayların Esas Alındığı Kararlar 144
ii) Cezaların Bütüncül Niteliğini Esas Alan Kararlar 145
iii) Temel Unsurun Esas Alındığı Kararlar 147
iv) Bağlantı Ölçütünü Esas Alan Kararlar 147
bb) Anayasa Mahkemesi Kararları Bakımından 150
b) Vergi Suçları ve Vergi Kabahatleri Yönünden 154
aa) AİHM Kararları Bakımından 155
i) Glantz/Finlandiya Kararı 157
ii) A ve B/Norveç Kararı 158
bb) Anayasa Mahkemesi Kararları Bakımından 159
cc) Doktrindeki Görüşler 160
4. Fiilin Aynılığına İlişkin Değerlendirme 162
D. KESİN HÜKÜM (FINAL DECISION) 162
1. Ceza Muhakemesinde Hüküm ve Çeşitleri 163
a) Hüküm 163
b) Kesin Hüküm 163
aa) Şekli Anlamda Kesin Hüküm 163
bb) Maddi Anlamda Kesin Hüküm 165
2. Hüküm Çeşitleri Yönünden Ne Bis In Idem Etkisi 168
a) Beraat 168
b) Mahkûmiyet 169
c) Ceza Verilmesine Yer Olmadığına Dair Karar 172
aa) Kusurun Bulunmaması 173
bb) Cezalandırmaya Engel Haller 173
cc) Ayrıma İlişkin Değerlendirme 173
dd) Ne Bis In Idem Yönünden Değerlendirme 174
d) Düşme 176
e) Durma Kararı 177
f) Davanın Reddi 177
aa) Genel Olarak 177
bb) Kesin Hükmün Önleme Etkisinin Niteliğine Bağlı Tartışmalar 178
i) Muhakeme Şartı Olduğunu Savunan Görüş 178
ii) Dava Şartı Olduğunu Savunan Görüş 178
iii) Karma Görüş 179
cc) Davanın Reddi Kararının Niteliğine Bağlı Tartışmalar 180
dd) Değerlendirme 180
g) Güvenlik Tedbirine Hükmedilmesi 181
aa) Genel olarak 181
bb) Güvenlik Tedbirine Dair Tartışmalar 183
3. Türk Hukukunda Yer Alan Bazı Kurumlar Yönünden Ne Bis In Idem Etkisi 184
a) Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması 185
aa) Genel Olarak 185
bb) Hukuki Niteliği 188
i) Eski Düzenleme Yönünden 188
ii) Yeni Düzenleme Yönünden 191
iii) Değerlendirme 193
b) Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar 199
aa) Genel Olarak 199
bb) KYOK Kararı Verilebilecek Haller 200
i) Yeterli Şüphe Oluşturacak Delile Ulaşılamaması 200
ii) Kovuşturma Olanağının Bulunmaması 200
iii) Cumhuriyet Savcısının Takdir Yetkisini Kullanması 202
cc) Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Kararın Ortadan
Kaldırılması 204
i) İtiraz 204
ii) Diğer Yollarla Ortadan Kaldırılması 205
dd) İlke Yönünden Değerlendirme 207
c) Önödeme Sonucunda Verilen Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair
Karar 212
aa) Genel Olarak 212
bb) Hukuki Niteliği 213
cc) İlke Açısından Değerlendirme 214
d) Uzlaştırma Sonucunda Verilen Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair
Karar 215
aa) Genel Olarak 215
bb) İlke Açısından Değerlendirme 217
4. AİHM ve Anayasa Mahkemesi Kararları Yönünden Kesin Hüküm 219
a) Anayasa Mahkemesi Kararları Yönünden 219
aa) Ünal Gökpınar Kararı 220
bb) İlyas Tunç Kararı 221
cc) Muhammed Şahin Kararı 224
dd) Anayasa Mahkemesinin 04/11/2021 Tarihli ve E.2019/4,
K.2021/78 Sayılı Kararı (Norm Denetimi) 227
b) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Yönünden 228
5. Kesin Hüküm Unsuru Yönünden Anayasa Mahkemesi ve AİHM
Kararlarının Uyumu 232
E. TEKRAR (YENİDEN) CEZA İLE İLGİLİ BİR YARGILAMA SÜRECİNİN İŞLETİLMESİ
(DUPLICATION OF THE PROCEEDINGS) 235
1. Genel Olarak 235
2. Yeniden Yargılama Yasağının Kapsamı 237
a) Tekrar Yargılama Yasağı 237
b) Tekrar Cezalandırma Yasağı 240
c) Mükerrer İnfaz 241
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
YARGILAMANIN YENİLENMESİ VE NE BIS IN IDEM İLKESİNİN İSTİSNALARI
A. TÜRK CEZA MUHAKEMESİNDE YARGILAMANIN YENİLENMESİ 244
1. Genel Olarak 244
2. Yargılamanın Yenilenmesi Nedenleri 246
a) Yargılamanın Yenilenmesinin Ortak Nedenleri 247
aa) Sahte Belge Kullanılması 247
bb) Hâkimin Görevini Yaparken Suç İşlemesi 249
b) Yargılamanın Lehe Yenilenmesi Nedenleri 251
aa) Gerçeğe Aykırı Tanıklık veya Bilirkişilik 252
i) Yeminli Olarak Dinlenmiş Olmaları 252
ii) Hükme Etki Etmiş Olması 253
iii) Suç Teşkil Etmesi Gerekip Gerekmediği 253
bb) Dayanak Hükmün Ortadan Kalkması 255
i) Bir Hukuk Mahkemesi Hükmünün Bulunması 255
ii) Ceza Hükmünün Bir Hukuk Mahkemesi Hükmüne
Dayanması 255
iii) Hukuk Mahkemesi Hükmünün Ortadan Kalkması 256
cc) Yeni Olay veya Yeni Delilin Bulunması 257
i) Yeni Olay veya Delilin Lehe Yenileme Nedeni Olması 257
ii) Yeni Delil veya Olay Nedeniyle Aleyhe Yenileme Meselesi 261
dd) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin İhlal Kararı 267
i) Genel Olarak 267
ii) Koşulları 267
iii) Yargılamanın Yenilenmesi Nedeni Olmayacak Durumlar 269
ee) Anayasa Mahkemesinin İhlal Kararı Vermesi 270
i) Genel Olarak 270
ii) Aleyhe Yenileme Nedeni Olması 273
c) Yargılamanın Aleyhe Yenilenmesi Nedeni (Beraat Eden Sanığın
İkrarı) 275
aa) Genel Olarak 275
bb) Gerekli Koşullar 276
i) Kesinleşmiş Bir Beraat Hükmünün Varlığı 276
ii) Beraat Eden Sanığın İkrarı 279
iii) İkrarın Hâkim Önünde ve Güvenilir Olması 280
B. NE BIS IN IDEM İLKESİNİN İSTİSNALARI (EXCEPTIONS) 281
1. Yeni Delil (Emergence of New Evidence) 281
a) Genel Olarak 281
b) Anayasa Mahkemesi Kararları Yönünden 283
c) AİHM Kararları Yönünden 289
d) Yeni Delilin İlkenin İstisnası Olmasının Kapsamı 290
e) Değerlendirme 292
2. Yargılamada Esaslı Bir Kusurun Tespit Edilmesi (Discovery of
Fundamental Defect) 293
a) Genel Olarak 293
b) Anayasa Mahkemesi Kararları Yönünden 293
c) Esaslı Kusurun İstisna Sayılmasının Koşulları 295
d) Anayasa Mahkemesinin İhlal Tesptinin Esaslı Kusur Sayılması 296
aa) Genel Olarak 296
bb) İlke Bağlamında Tespitler ve Değerlendirme 299
e) AİHM Kararları Yönünden 299
f) Esalı Kusur İlişkin Genel Değerlendirme 302
3. Süreçlerin Bağlantılı Olması (Integrity of Proceedings) 302
a) AİHM Kararları Yönünden 302
aa) Glantz/Finlandiya kararı 303
bb) A ve B/Norveç Kararı 304
i) İlk Grup Davalar 304
ii) İkinci Grup Davalar 305
iii) Üçüncü Grup Davalar 306
iv) Dördüncü Grup Davalar 306
v) A ve B/Norveç Kararına İlişkin Değerlendirme 307
vi) AİHM’nin İçtihat Sürecine İlişkin Doktrindeki Eleştiriler ve
Değerlendirme 308
b) Anayasa Mahkemesi Kararları Yönünden 312
aa) Türk Vergi Hukuku Yaptırım Sistemi 313
i) Genel Olarak 313
ii) Yaptırım Türleri 314
bb) Anayasa Mahkemesi Kararları 318
i) Ünal Gökpınar Kararı 319
ii) 4/11/2021 tarihli ve E.2019/4, K.2021/78 sayılı Karar 319
c) Bağlantı Koşulunun Alt Unsurları 323
aa) Zaman Bakımından Bağlantı 324
bb) Konu Bakımından (Maddi Yönden) Bağlantı 325
i) Süreçlerin Birbirini Tamamlayıcı Farklı Amaçlar Taşıyıp
Taşımadığı 326
ii) Yürütülen Birden Fazla Sürecin Öngörülebilir Olup Olmadığı 328
iii) Ayrı Yürütülen Süreçler Arasında Delillerin Toplanması ve
Değerlendirilmesi ile Olguların Tespitinde Yeterli
Etkileşimin Sağlanıp Sağlanmadığı 328
iv) Farklı Süreçlerde Yaptırım Uygulanması Sırasında Diğer
Yaptırımın Dikkate Alınıp Alınmadığı 332
4. İstisnalara İlişkin Genel Değerlendirme 334
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
BİREYSEL BAŞVURU VE İHLALİN GİDERİMİ
A. ANAYASA MAHKEMESİNE BİREYSEL BAŞVURU 337
1. Kabul Edilebilirlik Koşulları 338
a) Yetki Yönünden Kabul Edilebilirlik Koşulları 339
aa) Kişi Bakımından Yetki 339
i) Genel Olarak 339
ii) Mağdurluk Türleri 340
iii) Ne Bis In Idem İlkesi Yönünden Kişi Bakımından Yetki 342
bb) Konu Bakımından Yetki 344
i) Genel Olarak 344
ii) İlkenin Koşullarının Bulunmaması (İlkenin Kapsamında
Olmaması) Nedeniyle Konu Bakımından Yetkisizlik 346
cc) Yer Yönünden Yetki 348
i) Genel Olarak 348
ii) Ne Bis In Idem İlkesi Yönünden Yer Bakımından Yetki 349
cc) Zaman Bakımından Yetki 360
i) Genel Olarak 360
ii) Ne Bis In Idem İlkesi Yönünden Zaman Bakımından Yetki 361
b) Usule İlişkin Kabul Edileblirlik Koşulları 362
aa) Bireysel Başvuru süresi 362
i) Genel Olarak 362
ii) Ne Bis In Idem İlkesi Yönünden Başvuru Süresi 365
bb) Başvuru Yollarının Tüketilmesi 377
i) Genel Olarak 377
ii) Ne Bis In Idem İlkesi Yönünden Başvuru Yollarının
Tüketilmesi 380
2. Esas İncelemesi ve İhlalin Tespiti 383
a) Genel Olarak Karar Türleri 383
aa) Bir Hakkın İhlal Edilmediğine Dair Karar 383
bb) Bir Hakkın İhlal Edildiğine Dair Karar 383
3. Giderim Çeşitleri 385
a) Yeniden Yargılamaya Karar Verilmesi 385
aa) Genel Olarak 385
bb) Anayasa Mahkemesinin Yeniden Yargılamaya Karar Vermesi
Durumunda Hükmün Ortadan Kalkması Meselesi 387
b) Tazminata Hükmedilmesi 388
B. AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİNE BİREYSEL BAŞVURU 388
1. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Kabulü 389
2. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Uygulama Alanı 390
a) Yer Bakımından Yetki 390
b) Konu Bakımından Yetki Alanı 391
c) Kişi Bakımından Yetki Alanı 392
d) Zaman Bakımından Yetki Alanı 392
3. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Yapısı 392
C. AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ KARARLARI 393
1. Genel Olarak 393
2. Kabul Edilebilirlik Kararları 393
3. İhlal Kararları ve Giderim Çeşitleri 394
a) Genel Olarak 394
b) Adil Tazmin 396
c) Yargılamanın Yenilenmesi 396
D. NE BIS IN IDEM İLKESİ YÖNÜNDEN İHLALİN TESPİTİ VE GİDERİMİN
BELİRLENMESİ 397
1. Anayasa Mahkemesi Kararları Yönünden 398
a) İhlalin Tespiti 398
b) Giderimin Belirlenmesi 400
aa) Klasik Anlamda Birden Fazla Cezai Yargısal Süreç Bulunması 401
bb) Farklı Yargı Alanlarında Yürüyen süreçler Sonunda Verilen
Kararlar Bakımından 406
i) Vergi Suçu ve Vergi kabahati Yönünden 406
ii) İdari Yaptırım ve Ceza Davaları 407
2. AİHM Kararları Yönünden 412
a) Esas İncelemesi 412
b) İhlal Kararları 414
aa) Velkov Bulgaristan Kararı 415
i) Testlerin Uygulanması ve İhlalin Tespiti 415
ii) Giderimin Belirlenmesi 417
bb) Mıhalache Romanya Kararı 417
i) Testlerin Uygulanması ve İhlalin Tespiti 418
ii) Giderimin Belirlenmesi 424
cc) Stamenkovic Sırbistan Kararı 424
i) Testlerin Uygulanması ve İhlalin Tespiti 425
ii) Giderimin Belirlenmesi 426
c) Yeniden Yargılama Meselesi 426
E. DEĞERLENDİRME 428
SONUÇ 429
KAYNAKLAR 455 |