|
İÇİNDEKİLER
İçindekiler
Ön Söz 7
Tablo Listesi 15
Kısaltmalar 17
Giriş 21
Birinci Bölüm
İDARE HUKUKUNUN DİJİTAL DÖNÜŞÜMÜ
I. DİJİTALLEŞME VE HUKUK 27
II. DİJİTALLEŞME VE İDARE HUKUKU 31
A. Dijitalleşmenin İdare Hukukunda Yarattığı Paradigma Değişimi 32
B. İdarenin Dijitalleşme Sürecinde Tarihsel Gelişim 37
C. İdarenin Dijitalleşmesine İlişkin Hukukî Çerçeve 40
D. İdarenin Teknolojik Gelişmelere Uyum Yükümlülüğü 45
III. DİJİTALLEŞMENİN İDARE HUKUKUNA ETKİLERİ 47
A. Bilginin İşlenmesinin Dijitalleşmesi 47
1. İdarenin Veri Toplama ve İşleme Kapasitesinin Dönüşümü 48
2. Kişisel Verilerin Korunması 49
3. Bilgi Edinme Hakkı 52
4. Açık Devlet Verileri 52
B. İdare–Vatandaş İlişkisinin Dijitalleşmesi 53
C. Kamu Hizmetinin Dijitalleşmesi 58
1. Kamu Hizmetinin Sürekliliği İlkesi 59
a. Bilişim Altyapısının Kurulması 60
b. Bilişim Altyapısının Korunması (Siber Güvenlik) 61
2. Kamu Hizmetine Erişimde Eşitlik ve Erişilebilirlik İlkeleri 62
3. Kamu Hizmetinin Değişkenliği İlkesi 64
D. Dijital Alanda Kamu Düzeni 67
E. İdari Teşkilat ve Kamu Görevlilerine Etkileri 69
F. İdari Karar Alma Süreçlerinin (İdari Usulün) Dijitalleşmesi 72
1. İdari Usul Kavramı 73
2. Elektronikleşmenin İdari Usule Etkisi 76
3. Otomatik Sistemlerin İdari Usule Etkisi 79
4. Dijitalleşmeyle Birlikte Ortaya Çıkan Yeni İdari İşlem Kategorileri 82
IV. E–DEVLET 84
A. E–Devlet Kavramı 84
B. E–Devletin Ortaya Çıkışı: Yeni Kamu Yönetimi Anlayışı 88
C. Tek Durak İdare ve Sadece Bir Kez Söyle İlkeleri 91
D. E–Devletin Benzer Kavramlarla İlişkisi 93
V. KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA DİJİTALLEŞME 95
A. Avrupa Birliği’nde Dijitalleşme 95
1. Güven Hizmetleri (Elektronik İmza) Tüzüğü 101
2. AB Hizmetler Direktifi ve Tek Dijital Ağ Geçidi Tüzüğü 102
3. Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) ve Kolluk Amaçlı Veri Koruma Direktifi
(JI Direktifi) 103
4. Avrupa Dijital Kimlik Tüzüğü 105
5. Yapay Zekâ Tüzüğü 105
B. Almanya’da Dijitalleşme 106
C. Fransa’da Dijitalleşme 109
D. Diğer Bazı Ülkelerde Dijitalleşme 113
VI. TÜRKİYE’DE DİJİTALLEŞME VE E–DEVLET 115
A. E–Devletin Gelişimi ve Stratejik Çerçevesi 115
B. E–Devlet Uygulamaları 118
C. İdari Usulün Dijitalleşmesine İlişkin Normatif Çerçeve 120
D. Elektronik Kamu Bilgi Yönetim Sistemleri 125
1. Elektronik Belge Yönetimi ve E–Yazışma Projesi 126
2. Kurumsal Bütünlük ve KAYSİS Alt Sistemleri 126
E. Türkiye’de İdarenin Dijitalleşmesine İlişkin Değerlendirmeler 127
İkinci Bölüm
ELEKTRONİK İDARİ İŞLEMLER
I. KAVRAM VE TARİHSEL ARKA PLAN 132
II. ELEKTRONİK İDARİ İŞLEMLERİN HUKUKİ REJİMİ 134
A. İdari Usulde Yazılılık İlkesi Karşısında Elektronik Şekil 135
1. Yazılı Şekil 135
2. Elektronik Şekil 139
B. Elektronik İdari İşlemlerin Normatif Çerçevesi 144
C. Elektronik İmza 146
1. E–İmza Kavramı 147
2. E–IDAS Tüzüğüne Göre E–İmza Türleri 148
3. Güvenli E–İmza 149
4. İdari İşlemlerin Geçerliliği Bakımından E–İmza 153
5. Diğer Elektronik İmza Türlerinin İdari Usulde Kullanımı 154
a. Mobil Elektronik İmza 155
b. Biyometrik İmza 156
c. Diğer Basit İmza Yöntemleri: Araçla İmza Atılması 158
d. Arşiv E–İmza 160
e. E–Mühür 160
f. E–Şifreleme 161
III. ELEKTRONİKLEŞMENİN İDARİ İŞLEMİN UNSURLARINA ETKİSİ 161
A. Yetki 162
B. Şekil 166
C. Konu 169
IV. ELEKTRONİK BELGELERİN İDARİ YARGIDA DELİL NİTELİĞİ VE HUKUKİ ETKİSİ 169
V. İDARİ USUL İLKELERİ AÇISINDAN ELEKTRONİK İŞLEMLER 174
A. Eşitlik İlkesi 175
B. Elektronik Dosyalara Erişim ve İnceleme Hakkı 175
C. Re’sen Araştırma İlkesi Bağlamında Kişisel Verilerin Korunması 177
D. Veri Güvenliği ve Siber Güvenlik 178
VI. İDARİ İŞLEMİN ELEKTRONİK ORTAMDA DUYURULMASI 180
A. Elektronik Tebligat 181
1. Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi 184
2. Kayıtlı Elektronik Posta Sistemi (KEPS) 187
3. Vergi Usul Kanunu’na Göre E–Tebligat 189
4. Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na Göre E–Tebligat 191
5. Kamu İhale Kanunu’na Göre E–Tebligat 192
6. Kamu Portallarında Yayım Yoluyla Tebligat 193
7. E–Posta Yoluyla Bildirim 194
8. E–Devlet Platformu Üzerinden Öğrenme 195
9. Değerlendirme 196
B. Elektronik İlan Yoluyla Bildirim 200
1. Resmî Gazetede Elektronik İlan 200
2. İnternet Portallarında Elektronik İlan 202
3. Sosyal Medya Platformlarında Elektronik İlan 203
4. Değerlendirme 204
VII. KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA ELEKTRONİK İDARİ İŞLEMLER 205
A. Almanya’da Elektronik İdari İşlemler 206
B. Fransa’da Elektronik İdari İşlemler 209
Üçüncü Bölüm
OTOMATİKLEŞTİRİLMİŞ İDARİ İŞLEMLER
I. KAVRAMLAR 212
A. Otomatikleştirilmiş İdari İşlemler 212
1. Tam Otomatikleştirilmiş İdari İşlemler 217
2. Yarı Otomatikleştirilmiş İdari İşlemler (Otomatik Karar Destekleri) 219
B. Algoritma, Yapay Zekâ, Makine Öğrenmesi 223
1. Algoritma 224
2. Yapay Zekâ 225
a. Uzman Sistemler 229
b. Makine Öğrenmesi (Öğrenen Sistemler) 230
c. Derin Öğrenme 233
d. Denetimli–Denetimsiz Öğrenme 234
e. Robot 235
C. İdari Karar Alma Süreçlerinde Bu Sistemlerin Kullanımı 235
1. Uzman Sistemlerin Kullanımı 236
2. Makine Öğrenmesinin Kullanımı 239
3. Temel Haklar Ekseninde Otomasyonun Hukuki Sınırları 243
II. İDARİ USULDE OTOMATİK SİSTEMLERİN KULLANIMININ YARARLARI VE
SAKINCALARI 245
A. Yararları 245
1. Verimlilik ve Usul Ekonomisi 245
2. Veriye Dayalı Karar Alma Kapasitesi 246
3. Ayrımcılığın ve Keyfiliğin Önlenmesi 247
4. İyi Yönetim Hakkı ve Demokratikleşme Potansiyeli 247
B. Sakıncaları 248
1. Hukuki Dayanak ve İdari İrade Sorunu 248
2. İdari Usul İlkelerine Uygunluk Sorunu 249
3. Şeffaflık Sorunu ve Yargısal Denetim Güçlüğü 249
4. Algoritmik Ayrımcılık ve Eşitlik İlkesi 250
5. Kişisel Verilerin Korunması ve Veri Güvenliği Sorunları 250
III. UNSURLARI BAKIMINDAN OTOMATİK İDARİ İŞLEM 250
A. Yetki Unsuru – Otomatikleştirilmiş İşlemlerin Kanuni Dayanağı 251
1. Kanuni Dayanak Gerekliliği 253
2. Makine Öğrenmesi Sistemlerinde Yetki Devri Sorunu 257
3. İnsan Müdahalesinin Hukuki Gerekliliği 262
4. İnsan Müdahalesinin Meşruiyeti: Nesnellik ile Demokratik Meşruiyet Arasında Denge Sorunu 265
5. Özel Hukuk Kişilerinden Yapay Zekâ Sistemlerinin Satın Alınması 265
B. Şekil Unsuru 266
C. Sebep Unsuru 268
1. Bağlı Yetki Halinde 269
2. Takdir Yetkisinin Otomasyonu 271
D. Konu Unsuru 275
1. Hukuk Normlarının Koda Dönüştürülmesi Sorunu 276
2. Sistemin Tasarımından Kaynaklı Hatalı Kararlar 277
3. Sistem Verilerinin Güvenilirliği ve Ayrımcılık Riski 277
4. İnsan Müdahalesinin Etkinliği ve Otomasyon Önyargısı 278
E. Amaç Unsuru 279
IV. İDARİ USUL İLKELERİ BAKIMINDAN OTOMATİK İDARİ İŞLEMLER 280
A. Re’sen Araştırma İlkesi 281
B. Dinlenilme ve Katılım Hakkı 283
C. Dosya İnceleme Hakkı 285
D. Gerekçe İlkesi 287
V. OTOMATİK SİSTEMLERİN YARATTIĞI BAŞLICA SORUNLAR 290
A. Şeffaflık Sorunu 291
B. Ayrımcılık Sorunu 300
VI. VERİ KORUMA HUKUKU AÇISINDAN OTOMATİK KARAR VERME SİSTEMLERİ 305
A. AB Hukuku: Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) 308
1. Profilleme Dâhil Olmak Üzere Yalnızca Otomatik İşlemeye Dayalı Bir Karar 309
2. Hukuki veya Benzer Ölçüde Önemli Etki 310
3. Otomatik Karar Alma Yasağının İstisnaları 311
4. Bireyin Korunması İçin Güvence Mekanizmaları 312
5. Otomatik Karar Alma Süreçlerinde Ek Bilgilendirme Yükümlülüğü 313
6. Otomatik Karar Alma Sürecinden Sonra Bilgilendirme Yükümlülüğü 314
7. Veri Koruma Etki Değerlendirilmesi Yapılması 315
8. AB Kolluk Direktifi 315
9. İdari İşlemler Açısından Değerlendirme 316
B. Türk Hukuku ve 6698 Sayılı Kanun 316
VII. KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA OTOMATİK İDARİ İŞLEMLER 319
A. Avrupa’da Otomatikleştirilmiş İdari İşlemler 319
1. AB Yapay Zekâ Tüzüğü 319
2. Yapay Zekâ Çerçeve Sözleşmesi 324
B. Almanya’da Otomatikleştirilmiş İdari İşlemler 325
C. Fransa’da Otomatik İdari İşlemler 327
VIII. TÜRKİYE’DE YAPAY ZEKÂNIN İDARİ KARAR ALMA SÜREÇLERİNDE
KULLANIMINA İLİŞKİN NORMATİF ÇERÇEVE 329
A. Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi (2021–2025) 330
B. Mevzuat 332
Sonuç 335
Kaynakça 349
Kavram Dizini 367 |