|
İÇİNDEKİLER
İçindekiler
Bölüm Yazarları 5
Editör Önsözü (H. Uğur EYDEMİR) 7
Editör Önsözü (Ramazan ÖZDOĞAN) 9
Editör Önsözü (Ceren KÜPELİ) 11
Birinci Bölüm
KURAMSAL TEMELLER VE TARİHSEL GELİŞİM:
KRİMİNAL PROFİLLEMEYE BÜTÜNCÜL BAKIŞ
I. KRİMİNAL PROFİLLEMEYE GİRİŞ VE KRİMİNAL PROFİLLEMENİN KURAMSAL TEMELLERİ 21
II. KRİMİNAL PROFİLLEMENİN TARİHÇESİ VE GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE GELİŞİMİNDEKİ ÖNEMLİ DÖNÜM NOKTALARI 23
A. Profilleme’ye Giden Yolda Antik Detaylar 24
B. Engizisyon’un Cadı Avı İçin Geliştirdiği Profilleme “Malleus Maleficarum” 25
C. Franz Joseph Gall “Frenoloji’nin Babası” 26
D. Cesare Lombroso ve Atavizm Temelli Profilleme Çalışmaları 27
E. Dr. Thomas Bond ve “Karındeşen Jack” Cinayetleri 28
F. Dr. James Brussel ve “Çılgın Bombası” George Metesky Vakası 29
III. KRİMİNAL PROFİLLEME ÇALIŞMALARINDA KULLANILAN YÖNTEMLER 31
A. İndüktif (Tümevarım) Profilleme 31
B. Dedüktif (Tümdengelim) Profilleme 32
C. Organize ve Dezorganize Dikotomisi 33
D. İndüktif ve Dedüktif Profilleme Karşılaştırması 34
IV. KANITA DAYALI YAKLAŞIM VE GEÇERLİLİK (VALİDİTY) 35
A. Uzmanlık ve İsabet Oranı Deneyleri 36
B. Homoloji Varsayımının Bilimsel Testi 37
C. Davranışsal Tutarlılık ve Bağlantı Analizi 37
V. Kriminal Profillemenin Adli Soruşturmalardaki Rolü ve Sınırlılıkları 38
A. Kriminal Profillemenin Adli Soruşturmalardaki Rolü 38
B. Kriminal Profillemenin Adli Soruşturmalardaki Sınırlılıkları 39
V. SONUÇ 42
KAYNAKÇA 43
İkinci Bölüm
PSİKOLOJİK PROFİLLEME: FAİLİN İÇ DÜNYASINA PSİKODİNAMİK – BİLİŞSEL BİR BAKIŞ
I. GİRİŞ 49
II. PSİKOLOJİK PROFİLLEMENİN KAVRAMSAL ÇERÇEVESİ VE TANIMI 50
III. SUÇLU PROFİLLEMENİN TARİHSEL GELİŞİMİ VE KURAMSAL DÖNÜŞÜMÜ 51
A. Erken Dönem Yaklaşımları ve Fizyognomi 51
B. Modern Profillemenin Doğuşu: FBI ve Karındeşen Jack 52
IV. PSİKODİNAMİK PARADİGMA: DÜRTÜLER VE SUÇUN SEMBOLİZMİ 53
A. Psikenin Üç Temel Yapısı ve Savunma Mekanizmaları 54
V. PSİKANALİTİK YAKLAŞIMDAN BİLİŞSEL YAKLAŞIMA GEÇİŞ: YOCHELSON VE SAMENOW ÇALIŞMALARI 58
VI. SUÇLU PROFİLLEMEDE BİLİŞSEL VE DAVRANIŞÇI YAKLAŞIMLAR 59
A. Suçu Profillemede Bilişsel Modeller: Şemalar ve Senaryolar 60
B. Yochelson ve Samenow’un Suçlu Kişilik Kuramı: Kriminal Düşünme (Düşünce Hataları) Teorisi 62
C. Glenn Walters’ın Suçlu Yaşam Tarzı ve PICTS Modeli 65
D. Türkiye’de Kriminal Düşünce Ölçümleri ve Bilişsel Şemalarla İlişkisi 67
E. Bilişsel Senaryolar (Scripts) ve Karar Verme 67
VII. ARAŞTIRMACI PSİKOLOJİ VE İSTATİSTİKSEL YAKLAŞIMLAR 68
A. Radex yöntemi Profilleme Denklemi ve Sınırları 70
B. Mekansal Davranış, Coğrafi Profilleme ve Radex İlişkisi 71
C. Radex Odaklı Araştırmacı Psikoloji ile Geleneksel Profillemenin Karşılaştırılması 72
VIII. SONUÇ 73
KAYNAKÇA 76
Üçüncü Bölüm
OLAY YERİ İNCELEME VE KRİMİNAL PROFİLLEME
I. GİRİŞ 79
II. CEZA MUHAKEMESİNİN AMACI OLARAK MADDİ GERÇEK VE İSPAT 80
A. Maddi Gerçek 82
B. İspat 83
C. Kolluk Tanımı ve Görevleri 84
D. Adli ve İdari Kolluk Ayrımı 85
III. OLAY YERİ İNCELEME 87
A. Olay Yeri İnceleme ve Kriminal Profilleme 89
B. Modus Operandi ve Suçlu İmzası 91
C. Sahneleme ve Olmamış Kılma (Undoing) Terimi 92
IV. KRİMİNAL PROFİLLEMEDE KULLANILAN YÖNTEMLER 93
A. Davranışsal Kanıt Analizi ve Kriminal Profilleme 96
B. Ülkemizdeki Durum 98
VI. KISITLILIKLAR ÜZERİNE 99
A. Kriminal Profillemede Bilişsel Yanlılıklar 102
VII. SONUÇ 105
KAYNAKÇA 107
Dördüncü Bölüm
ŞÜPHELİ DAVRANIŞLARININ SÖZSÜZ GÖSTERGELERİ
I. GİRİŞ 111
II. PROKSEMİK ALAN YÖNETİMİ VE İLETİŞİMDE BÖLGELER 112
A. İletişimde Bölgeler 112
III. LİMBİK TEPKİLER: SÖZEL OLMAYAN DAVRANIŞLARIN ÜÇ NOKTASI 115
IV. RAHATSIZLIK VE YATIŞTIRICI DOKUNMA DAVRANIŞLAR 119
A. Konuşma Esnasında Başı Kaşıma 119
B. Alın Bölgesine ve Boyuna Dokunma 120
C. Kulak Memesine Yönelik Dokunsal Davranışların İşlevsel ve Kültürel Analizi 120
D. Burna Dokunma 121
E. Yanaklar: Duyguların Aynası 122
F. Bedende çeneye dokunma 123
G. Boyna Dokunma: Bir Rahatlık ve Güven Arayışı İşareti 124
H. Ellerin Yüzdeki Konumu 126
I. Duyguların Yansıtılmasında Dudaklar 126
V. YÜZÜN VE GÖZLERİN DİLİ 127
A. Beden Dilinde Göz 127
B. Öfke 128
C. Göz Ovuşturma Cinsiyete Göre Yalan Belirtileri 130
D. Güvenilir Bir İpucu Ama Yalnızca Yalan Değil 131
VI. EL, KOL, BACAK HAREKETLERİ VE BEDEN YÖNELİMİ 132
A. Kenetlenmiş Eller 133
B. Hiyerarşik İletişimde “Çatı” El Hareketi ve Sembolik Anlamları 134
C. Arms Akimbo Hareketi 135
D. Eller Kalçada Kollar Baş Parmak Geri Hareketi (Akimbo) 135
E. Omuz Silkme Eller yanda Açık 136
F. Ağzı Elle Kapatma Eylemi 137
G. Eller Cepte Baş parmak Dışarıda Duruşu 137
H. Gözlere Ellerle Set Çekme 138
I. Beden Dilinde Bacaklar 138
J. Beden Diliyle Yakınlık ve Mesafe 142
K. Gövde Yönelimi: Güven ve Açıklığın Göstergesi 143
VII. El İşaretlerinin Kültürler Arası Anlam Farklılıkları 143
VIII. SORGULAMA VE YALAN 145
A. Yalanın Davranışsal İşaretleri: Ekman’ın Yalan Tespiti Teorisi 145
B. Yalan Radarı: Beş Adımlı Gözlem Modeli 147
C. Başlıca Sözsüz Tutarsızlık Türleri 150
D. Yalanın Saptanmasının Zorlukları ve Sözel Olmayan Temel Davranış Kalıpları 150
IX. YALANLA İLGİLİ VAKA ANALİZİ 151
A. İşe Alım Sürecinde Gizlenmeye Çalışılan Bir Boşluk 151
X. SONUÇ 153
KAYNAKÇA 155
Beşinci Bölüm
KADINA YÖNELİK ŞİDDET VE KRİMİNAL PROFİLLEME
I. GİRİŞ 157
II. KADINA YÖNELİK ŞİDDET 158
III. TİPOLOJİLER 161
A. Cinsel Şiddet Uygulayan Saldırgan Tipolojileri 162
B. Aile İçi Şiddet Uygulayan Saldırgan Tipolojileri 168
C. Tipolojilere Yönelik Eleştiriler 171
D. Şiddet Çemberi: Tanımlayıcı ve Önleyici Bir Araç 173
IV. SONUÇ 175
KAYNAKÇA 177
Altıncı Bölüm
KRİMİNAL PROFİLLEMEDE UYUŞTURUCU VE
UYARICI MADDE KULLANIMI
I. GİRİŞ 181
II. MADDE TÜRLERİNE GÖRE DAVRANIŞSAL ÖRÜNTÜLER 182
A. Merkezi Sinir Sistemini Baskılayanlar (Uyuşturanlar) 184
1. Afyon ve Türevleri: Opiatlar ve Opioidler 184
a. Maddenin Temel Farmakolojik Etkisi 184
b. Akut Kullanımda Beklenen Davranışsal Görünüm 185
c. Kronik Kullanım ve Yoksunlukta Beklenen Örüntüler 186
d. Suç Davranışıyla Olası İlişkiler 187
e. Kriminal Profilleme Açısından Değerlendirme 188
B. Merkezi Sinir Sistemini Uyaranlar (Stimulanlar) 189
1. Kokain ve Crack 189
a. Maddenin Temel Farmakolojik Etkisi 189
b. Akut Kullanımda Beklenen Davranışsal Görünüm 190
c. Kronik Kullanım ve Yoksunlukta Beklenen Örüntüler 192
d. Suç Davranışıyla Olası İlişkiler 193
e. Kriminal Profilleme Açısından Değerlendirme 195
2. Amfetamin/Metamfetamin ve MDMA (Ecstasy) 196
a. Maddenin Temel Farmakolojik Etkisi 196
b. Akut Kullanımda Beklenen Davranışsal Görünüm 198
c. Kronik Kullanım ve Yoksunlukta Beklenen Örüntüler 199
d. Suç Davranışıyla Olası İlişkiler 201
e. Kriminal Profilleme Açısından Değerlendirme 203
C. HAYAL GÖSTERENLER (HALÜSİNOJENLER) 204
1. Esrar 204
a. Maddenin Temel Farmakolojik Etkisi 204
b. Akut Kullanımda Beklenen Davranışsal Görünüm 206
c. Kronik Kullanım ve Yoksunlukta Beklenen Örüntüler 207
d. Suç Davranışıyla Olası İlişkiler 208
e. Kriminal Profilleme Açısından Değerlendirme 209
2. Sentetik Kannabinoid / Bonzai 211
a. Maddenin Temel Farmakolojik Etkisi 211
b. Akut Kullanımda Beklenen Davranışsal Görünüm 211
c. Kronik Kullanım ve Yoksunlukta Beklenen Örüntüler 212
d. Suç Davranışıyla Olası İlişkiler 213
e. Kriminal Profilleme Açısından Değerlendirme 214
3. LSD 215
a. Maddenin Temel Farmakolojik Etkisi 215
b. Akut Kullanımda Beklenen Davranışsal Görünüm 215
c. Kronik Kullanım ve Yoksunlukta Beklenen Örüntüler 216
d. Suç Davranışıyla Olası İlişkiler 218
e. Kriminal Profilleme Açısından Değerlendirme 219
VI. SONUÇ 220
KAYNAKÇA 222
Yedinci Bölüm
SİBER SUÇLARDA KRİMİNAL PROFİLLEME
I. GİRİŞ 227
II. KURAMSAL ÇERÇEVE 229
A. Siber Suçlar 229
B. Teknoloji Perspektifinde Siber Suçlar 229
C. Etkileri Yönünden Siber Suçlar 231
D. Kriminolojik Perspektifte Siber Suçlar 232
III. SİBER SUÇUN ANATOMİSİ 235
A. Siber Olay Yeri İncelemeleri 235
B. Siber Davranışsal Delil Analizi 237
C. Dijital Ortamda Suç Fırsatı 239
D. Hedef Seçimi ve Mağdur Analizi 239
E. Anonimlik ve Kimlik İnşası 240
F. Sosyal Mühendislik ve Manipülasyon Teknikleri 241
IV. SİBER FAİL ANALİZİ 242
A. Siber Fail Ekosistemi 242
B. Siber Fail Tipolojileri 243
1. Hacker Failler 243
2. Finansal Siber Failler 244
3. Siber Taciz Failleri 244
4. Devlet Destekli Failler 245
5. Dark Web Failleri 245
6. Hacktivist Profili 245
7. Kurum İçi Fail 246
8. Fidye Yazılım Faili 246
C. Siber Saldırı Döngüsü 247
D. Dijital İz ve Hukuki Delil 247
V. KRİMİNAL PROFİLLEME 251
A. Siber Kriminal Profilleme 251
B. Motivasyon Analizi 252
C. Davranışsal Profilleme 254
D. Dijital Ayak İzi ve Profilleme 255
1. Açık Kaynak İstihbaratı Teknikleri 256
2. Meta Veri, Log ve Ağ Analizi 256
3. Anonimliği Aşma Yöntemleri 256
E. Profillemenin Sınırlılıkları 257
F. Profilleme Etiği ve Masumiyet Karinesi 260
G. Yapay Zekâ Destekli Profilleme 263
1. Makine Öğrenimi ile Davranışsal Örüntü Tespiti 263
2. Büyük Veri ve Tehdit İstihbaratı 264
3. İnsan–AI İş Birliği 265
H. Vaka Analizleri 266
1. Vaka 1: Finansal Motivasyonlu Siber Şantaj: Transnasyonel Sextortion Operasyonu 266
a. Fail Profili 267
b. Profilleme Süreci 267
c. Hukuki Boyut 268
2. Vaka 2: AI Destekli Kimlik Avı Saldırısı — WormGPT ve LLM Araçsallaştırması 269
a. Fail Profili 270
b. Profilleme Süreci 270
c. Hukuki Boyut 271
VI. SONUÇ 271
KAYNAKÇA 276
Sekizinci Bölüm
KRİMİNAL PROFİLLEMENİN HUKUKİ VE ETİK SINIRLARI
I. GİRİŞ 283
II. KRİMİNAL PROFİLLEMENİN HUKUKİ SINIRLARI 284
A. Ceza Muhakemesinde Delil Kavramı 284
B. Profilleme Delil Midir? 287
C. Makul Şüphe – Kuvvetli Şüphe Açısından Kriminal Profilleme 289
D. Kriminal Profillemenin Uzman Delili Olarak Değerlendirilmesi ve Karşılaştırmalı Hukuktaki Yeri 292
E. Kriminal Profillemenin Etik Sınırları ve Riskleri 300
III. SONUÇ 306
KAYNAKÇA 311
Kavram Dizini 313 |