Kategoriler
Eser Adı Yazar Yayınevi Açıklama İçindekiler Barkod
Arama  
Ana Sayfa Sipariş Takip Üyelik Yardım İletişim
 
 
Tüm Kategoriler »
Bülten
Ana Sayfa Açıklanabilir Yapay Zeka için Blok Zincir Teknolojisi ve Yasal Zorluklar
   

×
Açıklanabilir Yapay Zeka için Blok Zincir Teknolojisi ve Yasal Zorluklar
Temmuz 2026 / 1. Baskı / 232 Syf.
Fiyatı: 650.00 TL
24 saat içerisinde temin edilir.
 
Sepete Ekle
   

Yapay zeka, günümüzün en hızlı gelişen teknolojilerinden biri olarak birçok alanda karar alma süreçlerinde kullanılmaktadır. Ancak bu sistemlerin verdiği kararların hangi veriler ve mantıksal süreçler sonucunda oluştuğu çoğu zaman açıklanamamaktadır. Literatürde 'kara kutu problemi' olarak adlandırılan bu durum, şeffaf olmayan bir teknolojiye ne ölçüde güvenilebileceği sorusunu gündeme getirmekle birlikte hem etik hem de hukuki açıdan ciddi bir tartışma alanı yaratmaktadır.

Açıklanabilir Yapay Zeka, yapay zeka sistemlerinin sadece karar vermesi değil, verdiği kararı açıklayabilmesidir. Bu noktada blok zinciri teknolojisi, dikkat çekici bir çözüm sunmaktadır. Verilerin dağıtık bir ağ üzerinde saklandığı, değiştirilemediği ve şeffaf biçimde denetlenebildiği bu teknoloji; yapay zeka sistemlerinin nasıl çalıştığını izlenebilir ve denetlenebilir hale getirme potansiyeline sahiptir. Özetle , Blok Zincir Teknolojisi, Yapay Zekanın Karar Mekanizmasını Anlamaya Işık Tutmaktadır.

Bu eser; yapay zekanın açıklanabilirlik gereksinimini, blok zincir teknolojisinin şeffaf yapısıyla disiplinlerarası bir perspektifte bir araya getirmektedir. Her iki teknolojinin temel ilkelerini ve işleyiş mantıklarını derinlemesine analiz eden çalışmada; yapay zekanın açıklanabilirlik ihtiyacına yönelik, blok zincirinin sunduğu dağıtık, denetlenebilir ve değiştirilemez altyapıya dayalı çözüm önerileri hukuki perspektiften ele alınmaktadır. Literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmayı hedefleyen bu kitap; hukukçular, teknoloji uzmanları ve yapay zekanın etik ve yasal sınırlarını merak eden herkes için bir rehber niteliğindedir.


Konu Başlıkları
Yapay Zekanın Nasıl Karar Verdiğini Anlamak Mümkün mü?
Yapay Zeka Kararlarının Blok Zincir Mimarisiyle İzlenebilirliği ve Denetimi.
Blok Zincir Teknolojisi, Yapay Zeka Kararlarının Açıklanabilirliğine Nasıl Işık Tutmaktadır?
Yapay Zeka Kararlarının Açıklanabilir Olmasının Yasal Zorlukları
Barkod: 9786253819545
 Yayın Tarihi: Temmuz 2026
Baskı Sayısı:  1
 Ebat: 16x24
Sayfa Sayısı: 232
 Yayınevi: Seçkin Yayıncılık
Kapak Türü: Karton Kapaklı
Dili: Türkçe
Ekler: -

 

İÇİNDEKİLER
İçindekiler
Önsöz  5
Teşekkür  7
Kısaltmalar  17
Giriş  19
A. Problem  21
B. Amaç  21
C. Önem  22
Birinci Bölüm
BLOK ZİNCİR VE YAPAY ZEKA:
TEMEL KAVRAMLAR VE ENTEGRASYON
I. YAPAY ZEKA (ARTIFICIAL INTELLIGENT–AI)  23
A. Yapay Zeka Kavramı  23
B. Yapay Zekanın Tarihsel Gelişimi  26
C. Yapay Zeka Türleri  32
1. Dar Yapay Zeka (Narrow AI)  32
2. Genel Yapay Zeka (Artificial General Intelligence– AGI)  33
3. Süper Yapay Zeka (Artificial Superintelligence– ASI)  33
D. Yapay Zekanın Alt Dalları  34
1. Makine Öğrenmesi (Machine Learning)  34
a. Makine Öğrenmesi Mimarileri ve Gizlilik Koruma Teknikleri  36
aa. Makine Öğrenmesi Mimarileri  36
aaa. Merkezi Öğrenme (Centralized Learning)  36
bbb. Dağıtık Öğrenme (Distributed Learning)  37
ccc. Federe Öğrenme (Federated Learning)  37
bb. Gizliliği Artıran Teknolojiler (Privacy Enhancing Technologies – PET)  38
aaa. Diferansiyel Mahremiyet (Differential Privacy)  39
bbb. Homomorfik Şifreleme (Homomorphic Encryption – HE)  40
ccc. Güvenli Çok Taraflı Hesaplama (Secure Multi–Party Computation – SMPC)  40
ddd. Bölünmüş Öğrenme (Split Learning – SL)  41
eee. Eşler Arası Öğrenme (Peer–to–Peer Learning)  41
fff. Sürü Öğrenmesi (Swarm Learning)  42
b. Makine Öğrenmesi Yöntemleri  43
aa. Denetimli Öğrenme (Supervised Learning)  43
aaa. Denetimli Makine Öğrenmesi Yöntemleri  44
aaaa. Regresyon (Eğri Uydurma–Regression)  44
bbbb. Sınıflandırma (Classification)  45
bbb. Temel Denetimli Makine Öğrenme Algoritmaları  45
aaaa. Doğrusal Regresyon (Lineer Regresyon)  45
bbbb. Lojistik Regresyon (Logistic Regression)  46
cccc. Karar Ağaçları (Decision Trees)  46
dddd. Yapay Sinir Ağları (Artificial Neural Network)  47
eeee. Destek Vektörü Makineleri (Support Vector Machine – SVM)  49
ffff. Naive Bayes  49
gggg. K–En Yakın Komşu Algoritması (K–nearest Neighbors veya KNN)  50
hhhh. Doğrusal Ayırma Analizi (Linear Discriminant Dnalysis – LDA)  50
bb. Denetimsiz Öğrenme (Unsupervised Learning)  51
aaa. Denetimsiz Makine Öğrenmesi Teknikleri  52
aaaa. Kümeleme (Clustering)  52
bbbb. Boyut Azaltma (Dimensionality Reduction)  52
bbb. Temel Denetimsiz Makine Öğrenme Algoritmaları  53
aaaa. K–ortalama (K–means) Kümeleme Algoritması  53
bbbb. Hiyerarşik Kümeleme Analizi (Hierarchical Clustering Analysis)  53
cccc. Temel Birleşen Analizi (Principal Component Analysis – PCA)  54
cc. Yarı Denetimli Öğrenme (Semi–Supervised Learning)  55
dd. Pekiştirmeli–Takviyeli Öğrenme (Reinforcement Learning)  55
2. Derin Öğrenme (Deep Learning)  56
a. Derin Öğrenme Algoritmaları  58
aa. Konvolüsyonel Sinir Ağları (Esaconvolutional Neural Network — CNN)  58
bb. Tekrarlayan Sinir Ağı (Recurrent Neural Network–RNN)  59
3. Doğal Dil İşleme (Natural Language Processing – NPL)  59
4. Bilgisayarlı Görü (Computer Vision)  60
5. Robotik (Robotics)  60
6. Uzman Sistemler (Expert Systems)  61
E. Yapay Zeka Uygulama Alanları  62
II. BLOK ZİNCİR TEKNOLOJİSİ (BLOCKCHAIN TECHNOLOGY)  62
A. Blok Zincir Kavramı  62
B. Blok Zincirin Tarihsel Gelişimi  64
C. Blok Zincir Teknolojisinin Temel Özellikleri  65
1. Merkeziyetsizlik (Decentralized)  65
2. Güvenilirlik  66
3. Şeffaflık  66
4. Dağıtık Yapı  67
5. Değişmezlik  67
D. Blok Zincirinin Unsurları  69
1. Blok  69
2. Zaman Damgası (Timestamp)  69
3. Kriptografi (Cryptography)  69
a. Asimetrik Şifreleme  70
b. Hash Fonksiyonu (Kriptografik Özet)  70
c. Dijital İmza (Digital Signature)  71
4. Düğüm (Node)  71
5. Dağıtık Defter Teknolojisi (Distributed Ledger Technology – DLT)  72
6. Mutabakat Mekanizmaları (Consensus Algorithms)  73
E. Blok Zincirinin Çalışma Prensibi  73
F. Blok Zincir Türleri  74
1. Genel (Açık) Blok Zinciri  74
2. Özel (Kapalı) Blok Zinciri  74
3. Konsorsiyum Blok Zinciri  75
G. Blok Zinciri Teknolojisinin Uygulama Alanları  75
1. Blok Zincirde Aracısız Değer Transferi ve Verimlilik  76
2. Akıllı Sözleşmelerin Kurulması  76
3. Nesnelerin İnternetinin (IoT) İşlevsel Kullanılması  77
4. Kitle Fonlaması (Crowdfunding)  77
5. Noterlik İşlemlerinin Yerine Kullanabilme  78
6. Tedarik Zincirinde Kullanımı  78
7. Sağlık Hizmetlerinde Kullanımı  80
İkinci Bölüm
AÇIKLANABİLİR YAPAY ZEKA İÇİN
BLOK ZİNCİR TEKNOLOJİSİ
I. AÇIKLANABİLİR YAPAY ZEKA (EXPLAINABLE AI – XAI)  81
A. Açıklanabilir Yapay Zeka Kavramı  81
B. Açıklanabilir Yapay Zekanın Tarihi  82
C. Açıklanabilir Yapay Zekanın Önemi ve Faydaları  85
1. Şeffaflık ve Güven  86
2. Etik ve Hesap Verilebilirlik  86
3. Hata Tespiti ve Giderme  87
4. Düzenlemelere Uygunluk  87
D. Açıklanabilir Yapay Zeka Terminolojisi  87
E. Açıklanabilir Yapay Zeka Metodolojisi  89
1. Veri Açıklanabilirliği (Data Explainability)  90
2. Model Açıklanabilirliği (Model Explainability)  91
3. Post–hoc Açıklanabilirlik (Post–hoc Explainability)  91
4. Açıklamaların Değerlendirilmesi  92
F. Açıklanabilir Yapay Zekada Açıklama Yöntemleri  92
1. Uygulanma Aşamasına Göre Açıklama Yöntemleri  92
a. Post–hoc Yöntemler (Sonradan Açıklanabilir Modeller)  93
b. Ante–hoc Yöntemler (Önceden Açıklanabilir Modeller)  93
2. Kapsama Dayalı Açıklama Yöntemleri  94
a. Yerel Açıklama Yöntemleri  95
b. Genel Açıklama Yöntemleri  95
3. Model Dayalı Açıklama Yöntemleri  95
a. Modelden Bağımsız Yöntemler (Model–Agnostic Methods)  95
b. Modele Özgü Yöntemler (Model–specific Methods)  96
4. Veri Türüne Dayalı Açıklama Yöntemleri  96
a. Metin Açıklamaları (Text Eplanations)  97
b. Görsel Açıklamalar (Visual Explanations)  97
c. Yerel Açıklamalar (Local Explanations)  97
d. Örneklerle Açıklamalar  98
e. Basitleştirme ile Açıklamalar  98
f. Özelliklerin Önemi Açıklamaları  98
aa. Ablasyon (Ablation)  98
bb. Permütasyon (Permutation)  99
cc. Entegre Gradyanlar (Integrated Gradients)  99
dd. Gürültü Ekleme (Added Noise)  100
G. Açıklanabilir Yapay Zeka Teknikleri  101
1. SHAP Katkı Açıklamaları (Shapley Additive Explanations)  101
2. Yerel Yorumlanabilir Model–Agnostik Açıklamalar–LIME (Local Interpretable Model–Agnostic Explanations– Yerel Yorumlanabilir Model–Bağımsız Açıklamalar)  102
3. ELI5 – 5 Yaşındaymışım Gibi Açıkla (Explain like i’m 5)  103
H. Açıklanabilir yapay zekanın kullanım alanları  103
1. Hukuk  103
2. Sağlık hizmetleri  104
3. Finans  105
4. Otonom araçlar  105
I. Açıklanabilir Yapay Zekanın Riskleri  106
1. Teknik Karmaşıklık ve Yanlış Yorumlama  106
2. Aşırı Bilgi Yüklemesi  106
3. Manipülasyon Riski  107
4. Açıklamaların Tutarsızlığı ve Uyuşmazlığı  107
İ. Makine Öğrenmesi Mimarilerinin Açıklanabilir Yapay Zeka Üzerindeki Etkileri  109
1. Merkezi Öğrenme ee Açıklanabilir Yapay Zeka  109
2. Dağıtık Öğrenme ve Açıklanabilir Yapay Zeka  109
3. Federe Öğrenme ve Açıklanabilir Yapay Zeka  110
4. Gizliliği artıran teknolojiler (PET) ile açıklanabilir yapay zeka  112
II. AÇIKLANABİLİR YAPAY ZEKA İÇİN BLOK ZİNCİR TEKNOLOJİSİ  113
A. Açıklanabilir yapay zeka için blok zincir mimarisi  113
1. Temel Bileşenler  114
a. Açıklanabilir Yapay Zeka Öngörücüleri (XAI predictors)  114
b. Blok Zincir Platformu  116
c. Kayıt Hizmetleri  116
d. Değerlendirme Hizmetleri  116
2. Çalışma Prensibi  117
B. Açıklanabilir Yapay Zeka İçin Blok Zincir Mimarisinin Sunduğu Avantajlar  118
1. Veri Gizliliği ve Güvenliği  119
2. Şeffaflık ve Denetlenebilirlik  119
3. Merkezi Olmayan Yönetişim  120
4. Teşvik Mekanizmaları  121
C. Açıklanabilir Yapay Zeka için Blok Zincir Mimarisinde Karşılaşılan Zorluklar  121
1. Teknik Karmaşıklık  121
2. Sınırlı Depolama Kapasitesi ve İşlem Gücü  121
3. Veri Gizliliği ve Güvenlik Riskleri  122
4. Performans Sorunu  125
5. Yönetişim Zorlukları  125
6. Blok Zincirleri Arası İletişim ve Birlikte Çalışabilirlik Sorunu  125
D. Açıklanabilir Yapay Zeka İçin Blok Zincir Mimarisinin Uygulama Alanları  126
1. Otomatik Kredi Risk Değerlendirmesi  127
2. Sağlık Hizmetleri  128
3. Tedarik Zinciri Yönetimi  129
4. Siber Güvenlik  130
5. Kara Para Aklama ve Vergi Kaçakçılığı  130
6. Oy Verme ve Seçim Tahminleri  130
Üçüncü Bölüm
HUKUKİ BOYUT: ETİK VE YASAL ZORLUKLAR
I. AÇIKLANABİLİR YAPAY ZEKA BAKIMINDAN ETİK VE YASAL ZORLUKLAR  131
A. Açıklanabilirlik İlkesinin Etik Temelleri  131
B. Açıklanabilirlik İlkesine İlişkin Ulusal ve Uluslararası Hukuki Düzenlemeler  133
1. Uluslararası Düzenlemeler  133
a. Güvenilir Yapay Zeka İçin Etik İlkeler Kılavuzu  133
b. Avrupa Konseyi Yapay Zeka, İnsan Hakları, Demokrasi ve Hukukun Üstünlüğü Çerçeve Sözleşmesi  135
c. OECD Uluslararası Yapay Zeka İlkeleri  136
d. UNESCO Yapay Zeka Etiği Tavsiye Kararı  137
e. Genel olarak GDPR bağlamında açıklanabilirlik  138
aa. Madde 12: Veri Öznesinin Hakları  139
bb. GDPR m. 13/2–f ,14/2–g, 15/1–g: Bilgilendirme Yükümlülüğü  140
cc. GDPR m. 22: Otomatik Karar Alma Süreçleri ve İtiraz Hakkı  141
f. AB Yapay Zeka Yasası (EU AI ACT) Kapsamında Açıklanabilirlik  144
aa. AB Yapay Zeka Yasası m. 12/1: Kayıt Tutma ve İzlenebilirlik Yükümlülüğü  144
bb. AB Yapay Zeka Yasası m. 13: Şeffaflık ve Bilgilendirme Yükümlülüğü  145
cc. Madde 14: insan gözetimi ve müdahale zorunluluğu  146
dd. AB Yapay Zeka Yasası (EU AI Act) m. 86: Kararların Açıklanması Hakkı  148
g. ABD Bünyesindeki Düzenleyici Gelişmeler  149
aa. Yapay Zekada Amerikan Liderliğini Sürdürmeye Yönelik Başkanlık Kararnamesi  150
bb. Federal Hükümet Düzeyinde Güvenilir Yapay Zeka Kullanımının Teşvik Edilmesi Hakkında Başkanlık Kararnamesi  150
cc. Ulusal yapay zeka inisiyatifi yasası  151
dd. Yapay zeka uygulamalarının düzenlenmesine ilişkin kılavuz  151
ee. Nist yönergeleri  152
ff. Beyaz saray’ın Yapay Zeka Haklar Bildirgesi Taslağı  152
gg. Güvenli, Emniyetli ve Güvenilir Yapay Zeka Hakkında Başkanlık Kararnamesi  153
2. Türk Hukukunda Açıklanabilir Yapay Zekaya İlişkin Düzenlemeler  154
a. Bletchley Park Deklarasyonu  154
b. Ulusal Yapay Zeka Stratejisi  155
c. Kişisel verileri koruma kanunu (KVKK) kapsamında açıklanabilirlik ilkesi  157
aa. KVKK madde 10 : veri sorumlusunun aydınlatma yükümlülüğü  158
bb. KVKK madde 11: ilgili kişinin hakları  160
C. Ticari Sırlar Bakımından Açıklanabilirlik İlkesi  164
1. Ticari Sır Kavramı  164
a. Türk Hukukunda Ticari Sır Kavramı  164
b. Uluslararası hukukta ticari sır kavramı  166
2. Açıklanabilirlik ile ticari sırların çatışması  166
II. BLOK ZİNCİR TEKNOLOJİSİ BAKIMINDAN YASAL ZORLUKLAR  169
A. Veri koruma hukuku bakımından yasal zorluklar  170
1. Blok zincir sistemlerinde kişisel verinin belirlenmesi  170
a. Açık anahtarlar  171
b. İşlem verileri  173
2. Blok zincir sistemlerinde veri sorumluluğunun belirsizliği  175
a. Blok zinciri protokolü geliştiricileri  177
b. Madenciler  177
c. Düğümler  178
d. Kullanıcılar/katılımcılar  180
e. Müşterek/ortak veri sorumluları  181
3. Blok Zincir Teknolojisinde İlgili Kişinin Sahip Olduğu Hakların Kullanımı  182
a. Blok Zincir Teknolojisinde Verilerin Düzeltilmesi, Silinmesi, Yok Edilmesini ve Anonim Hale Getirilmesi İsteme Hakkı  182
b. Diğer haklar  186
4. Blok zincirinde kişisel verilerin işlenmesi faaliyetinin yarattığı sorunlar  186
5. Blok zincirinde verilerin farklı ülkelerde tutulması sorunu  189
Sonuç ve Öneriler  191
Kaynakça  195
Kavram Dizini  231
  


Hukuk Kitapları > Bilişim Hukuku




 

İÇİNDEKİLER
İçindekiler
Önsöz  5
Teşekkür  7
Kısaltmalar  17
Giriş  19
A. Problem  21
B. Amaç  21
C. Önem  22
Birinci Bölüm
BLOK ZİNCİR VE YAPAY ZEKA:
TEMEL KAVRAMLAR VE ENTEGRASYON
I. YAPAY ZEKA (ARTIFICIAL INTELLIGENT–AI)  23
A. Yapay Zeka Kavramı  23
B. Yapay Zekanın Tarihsel Gelişimi  26
C. Yapay Zeka Türleri  32
1. Dar Yapay Zeka (Narrow AI)  32
2. Genel Yapay Zeka (Artificial General Intelligence– AGI)  33
3. Süper Yapay Zeka (Artificial Superintelligence– ASI)  33
D. Yapay Zekanın Alt Dalları  34
1. Makine Öğrenmesi (Machine Learning)  34
a. Makine Öğrenmesi Mimarileri ve Gizlilik Koruma Teknikleri  36
aa. Makine Öğrenmesi Mimarileri  36
aaa. Merkezi Öğrenme (Centralized Learning)  36
bbb. Dağıtık Öğrenme (Distributed Learning)  37
ccc. Federe Öğrenme (Federated Learning)  37
bb. Gizliliği Artıran Teknolojiler (Privacy Enhancing Technologies – PET)  38
aaa. Diferansiyel Mahremiyet (Differential Privacy)  39
bbb. Homomorfik Şifreleme (Homomorphic Encryption – HE)  40
ccc. Güvenli Çok Taraflı Hesaplama (Secure Multi–Party Computation – SMPC)  40
ddd. Bölünmüş Öğrenme (Split Learning – SL)  41
eee. Eşler Arası Öğrenme (Peer–to–Peer Learning)  41
fff. Sürü Öğrenmesi (Swarm Learning)  42
b. Makine Öğrenmesi Yöntemleri  43
aa. Denetimli Öğrenme (Supervised Learning)  43
aaa. Denetimli Makine Öğrenmesi Yöntemleri  44
aaaa. Regresyon (Eğri Uydurma–Regression)  44
bbbb. Sınıflandırma (Classification)  45
bbb. Temel Denetimli Makine Öğrenme Algoritmaları  45
aaaa. Doğrusal Regresyon (Lineer Regresyon)  45
bbbb. Lojistik Regresyon (Logistic Regression)  46
cccc. Karar Ağaçları (Decision Trees)  46
dddd. Yapay Sinir Ağları (Artificial Neural Network)  47
eeee. Destek Vektörü Makineleri (Support Vector Machine – SVM)  49
ffff. Naive Bayes  49
gggg. K–En Yakın Komşu Algoritması (K–nearest Neighbors veya KNN)  50
hhhh. Doğrusal Ayırma Analizi (Linear Discriminant Dnalysis – LDA)  50
bb. Denetimsiz Öğrenme (Unsupervised Learning)  51
aaa. Denetimsiz Makine Öğrenmesi Teknikleri  52
aaaa. Kümeleme (Clustering)  52
bbbb. Boyut Azaltma (Dimensionality Reduction)  52
bbb. Temel Denetimsiz Makine Öğrenme Algoritmaları  53
aaaa. K–ortalama (K–means) Kümeleme Algoritması  53
bbbb. Hiyerarşik Kümeleme Analizi (Hierarchical Clustering Analysis)  53
cccc. Temel Birleşen Analizi (Principal Component Analysis – PCA)  54
cc. Yarı Denetimli Öğrenme (Semi–Supervised Learning)  55
dd. Pekiştirmeli–Takviyeli Öğrenme (Reinforcement Learning)  55
2. Derin Öğrenme (Deep Learning)  56
a. Derin Öğrenme Algoritmaları  58
aa. Konvolüsyonel Sinir Ağları (Esaconvolutional Neural Network — CNN)  58
bb. Tekrarlayan Sinir Ağı (Recurrent Neural Network–RNN)  59
3. Doğal Dil İşleme (Natural Language Processing – NPL)  59
4. Bilgisayarlı Görü (Computer Vision)  60
5. Robotik (Robotics)  60
6. Uzman Sistemler (Expert Systems)  61
E. Yapay Zeka Uygulama Alanları  62
II. BLOK ZİNCİR TEKNOLOJİSİ (BLOCKCHAIN TECHNOLOGY)  62
A. Blok Zincir Kavramı  62
B. Blok Zincirin Tarihsel Gelişimi  64
C. Blok Zincir Teknolojisinin Temel Özellikleri  65
1. Merkeziyetsizlik (Decentralized)  65
2. Güvenilirlik  66
3. Şeffaflık  66
4. Dağıtık Yapı  67
5. Değişmezlik  67
D. Blok Zincirinin Unsurları  69
1. Blok  69
2. Zaman Damgası (Timestamp)  69
3. Kriptografi (Cryptography)  69
a. Asimetrik Şifreleme  70
b. Hash Fonksiyonu (Kriptografik Özet)  70
c. Dijital İmza (Digital Signature)  71
4. Düğüm (Node)  71
5. Dağıtık Defter Teknolojisi (Distributed Ledger Technology – DLT)  72
6. Mutabakat Mekanizmaları (Consensus Algorithms)  73
E. Blok Zincirinin Çalışma Prensibi  73
F. Blok Zincir Türleri  74
1. Genel (Açık) Blok Zinciri  74
2. Özel (Kapalı) Blok Zinciri  74
3. Konsorsiyum Blok Zinciri  75
G. Blok Zinciri Teknolojisinin Uygulama Alanları  75
1. Blok Zincirde Aracısız Değer Transferi ve Verimlilik  76
2. Akıllı Sözleşmelerin Kurulması  76
3. Nesnelerin İnternetinin (IoT) İşlevsel Kullanılması  77
4. Kitle Fonlaması (Crowdfunding)  77
5. Noterlik İşlemlerinin Yerine Kullanabilme  78
6. Tedarik Zincirinde Kullanımı  78
7. Sağlık Hizmetlerinde Kullanımı  80
İkinci Bölüm
AÇIKLANABİLİR YAPAY ZEKA İÇİN
BLOK ZİNCİR TEKNOLOJİSİ
I. AÇIKLANABİLİR YAPAY ZEKA (EXPLAINABLE AI – XAI)  81
A. Açıklanabilir Yapay Zeka Kavramı  81
B. Açıklanabilir Yapay Zekanın Tarihi  82
C. Açıklanabilir Yapay Zekanın Önemi ve Faydaları  85
1. Şeffaflık ve Güven  86
2. Etik ve Hesap Verilebilirlik  86
3. Hata Tespiti ve Giderme  87
4. Düzenlemelere Uygunluk  87
D. Açıklanabilir Yapay Zeka Terminolojisi  87
E. Açıklanabilir Yapay Zeka Metodolojisi  89
1. Veri Açıklanabilirliği (Data Explainability)  90
2. Model Açıklanabilirliği (Model Explainability)  91
3. Post–hoc Açıklanabilirlik (Post–hoc Explainability)  91
4. Açıklamaların Değerlendirilmesi  92
F. Açıklanabilir Yapay Zekada Açıklama Yöntemleri  92
1. Uygulanma Aşamasına Göre Açıklama Yöntemleri  92
a. Post–hoc Yöntemler (Sonradan Açıklanabilir Modeller)  93
b. Ante–hoc Yöntemler (Önceden Açıklanabilir Modeller)  93
2. Kapsama Dayalı Açıklama Yöntemleri  94
a. Yerel Açıklama Yöntemleri  95
b. Genel Açıklama Yöntemleri  95
3. Model Dayalı Açıklama Yöntemleri  95
a. Modelden Bağımsız Yöntemler (Model–Agnostic Methods)  95
b. Modele Özgü Yöntemler (Model–specific Methods)  96
4. Veri Türüne Dayalı Açıklama Yöntemleri  96
a. Metin Açıklamaları (Text Eplanations)  97
b. Görsel Açıklamalar (Visual Explanations)  97
c. Yerel Açıklamalar (Local Explanations)  97
d. Örneklerle Açıklamalar  98
e. Basitleştirme ile Açıklamalar  98
f. Özelliklerin Önemi Açıklamaları  98
aa. Ablasyon (Ablation)  98
bb. Permütasyon (Permutation)  99
cc. Entegre Gradyanlar (Integrated Gradients)  99
dd. Gürültü Ekleme (Added Noise)  100
G. Açıklanabilir Yapay Zeka Teknikleri  101
1. SHAP Katkı Açıklamaları (Shapley Additive Explanations)  101
2. Yerel Yorumlanabilir Model–Agnostik Açıklamalar–LIME (Local Interpretable Model–Agnostic Explanations– Yerel Yorumlanabilir Model–Bağımsız Açıklamalar)  102
3. ELI5 – 5 Yaşındaymışım Gibi Açıkla (Explain like i’m 5)  103
H. Açıklanabilir yapay zekanın kullanım alanları  103
1. Hukuk  103
2. Sağlık hizmetleri  104
3. Finans  105
4. Otonom araçlar  105
I. Açıklanabilir Yapay Zekanın Riskleri  106
1. Teknik Karmaşıklık ve Yanlış Yorumlama  106
2. Aşırı Bilgi Yüklemesi  106
3. Manipülasyon Riski  107
4. Açıklamaların Tutarsızlığı ve Uyuşmazlığı  107
İ. Makine Öğrenmesi Mimarilerinin Açıklanabilir Yapay Zeka Üzerindeki Etkileri  109
1. Merkezi Öğrenme ee Açıklanabilir Yapay Zeka  109
2. Dağıtık Öğrenme ve Açıklanabilir Yapay Zeka  109
3. Federe Öğrenme ve Açıklanabilir Yapay Zeka  110
4. Gizliliği artıran teknolojiler (PET) ile açıklanabilir yapay zeka  112
II. AÇIKLANABİLİR YAPAY ZEKA İÇİN BLOK ZİNCİR TEKNOLOJİSİ  113
A. Açıklanabilir yapay zeka için blok zincir mimarisi  113
1. Temel Bileşenler  114
a. Açıklanabilir Yapay Zeka Öngörücüleri (XAI predictors)  114
b. Blok Zincir Platformu  116
c. Kayıt Hizmetleri  116
d. Değerlendirme Hizmetleri  116
2. Çalışma Prensibi  117
B. Açıklanabilir Yapay Zeka İçin Blok Zincir Mimarisinin Sunduğu Avantajlar  118
1. Veri Gizliliği ve Güvenliği  119
2. Şeffaflık ve Denetlenebilirlik  119
3. Merkezi Olmayan Yönetişim  120
4. Teşvik Mekanizmaları  121
C. Açıklanabilir Yapay Zeka için Blok Zincir Mimarisinde Karşılaşılan Zorluklar  121
1. Teknik Karmaşıklık  121
2. Sınırlı Depolama Kapasitesi ve İşlem Gücü  121
3. Veri Gizliliği ve Güvenlik Riskleri  122
4. Performans Sorunu  125
5. Yönetişim Zorlukları  125
6. Blok Zincirleri Arası İletişim ve Birlikte Çalışabilirlik Sorunu  125
D. Açıklanabilir Yapay Zeka İçin Blok Zincir Mimarisinin Uygulama Alanları  126
1. Otomatik Kredi Risk Değerlendirmesi  127
2. Sağlık Hizmetleri  128
3. Tedarik Zinciri Yönetimi  129
4. Siber Güvenlik  130
5. Kara Para Aklama ve Vergi Kaçakçılığı  130
6. Oy Verme ve Seçim Tahminleri  130
Üçüncü Bölüm
HUKUKİ BOYUT: ETİK VE YASAL ZORLUKLAR
I. AÇIKLANABİLİR YAPAY ZEKA BAKIMINDAN ETİK VE YASAL ZORLUKLAR  131
A. Açıklanabilirlik İlkesinin Etik Temelleri  131
B. Açıklanabilirlik İlkesine İlişkin Ulusal ve Uluslararası Hukuki Düzenlemeler  133
1. Uluslararası Düzenlemeler  133
a. Güvenilir Yapay Zeka İçin Etik İlkeler Kılavuzu  133
b. Avrupa Konseyi Yapay Zeka, İnsan Hakları, Demokrasi ve Hukukun Üstünlüğü Çerçeve Sözleşmesi  135
c. OECD Uluslararası Yapay Zeka İlkeleri  136
d. UNESCO Yapay Zeka Etiği Tavsiye Kararı  137
e. Genel olarak GDPR bağlamında açıklanabilirlik  138
aa. Madde 12: Veri Öznesinin Hakları  139
bb. GDPR m. 13/2–f ,14/2–g, 15/1–g: Bilgilendirme Yükümlülüğü  140
cc. GDPR m. 22: Otomatik Karar Alma Süreçleri ve İtiraz Hakkı  141
f. AB Yapay Zeka Yasası (EU AI ACT) Kapsamında Açıklanabilirlik  144
aa. AB Yapay Zeka Yasası m. 12/1: Kayıt Tutma ve İzlenebilirlik Yükümlülüğü  144
bb. AB Yapay Zeka Yasası m. 13: Şeffaflık ve Bilgilendirme Yükümlülüğü  145
cc. Madde 14: insan gözetimi ve müdahale zorunluluğu  146
dd. AB Yapay Zeka Yasası (EU AI Act) m. 86: Kararların Açıklanması Hakkı  148
g. ABD Bünyesindeki Düzenleyici Gelişmeler  149
aa. Yapay Zekada Amerikan Liderliğini Sürdürmeye Yönelik Başkanlık Kararnamesi  150
bb. Federal Hükümet Düzeyinde Güvenilir Yapay Zeka Kullanımının Teşvik Edilmesi Hakkında Başkanlık Kararnamesi  150
cc. Ulusal yapay zeka inisiyatifi yasası  151
dd. Yapay zeka uygulamalarının düzenlenmesine ilişkin kılavuz  151
ee. Nist yönergeleri  152
ff. Beyaz saray’ın Yapay Zeka Haklar Bildirgesi Taslağı  152
gg. Güvenli, Emniyetli ve Güvenilir Yapay Zeka Hakkında Başkanlık Kararnamesi  153
2. Türk Hukukunda Açıklanabilir Yapay Zekaya İlişkin Düzenlemeler  154
a. Bletchley Park Deklarasyonu  154
b. Ulusal Yapay Zeka Stratejisi  155
c. Kişisel verileri koruma kanunu (KVKK) kapsamında açıklanabilirlik ilkesi  157
aa. KVKK madde 10 : veri sorumlusunun aydınlatma yükümlülüğü  158
bb. KVKK madde 11: ilgili kişinin hakları  160
C. Ticari Sırlar Bakımından Açıklanabilirlik İlkesi  164
1. Ticari Sır Kavramı  164
a. Türk Hukukunda Ticari Sır Kavramı  164
b. Uluslararası hukukta ticari sır kavramı  166
2. Açıklanabilirlik ile ticari sırların çatışması  166
II. BLOK ZİNCİR TEKNOLOJİSİ BAKIMINDAN YASAL ZORLUKLAR  169
A. Veri koruma hukuku bakımından yasal zorluklar  170
1. Blok zincir sistemlerinde kişisel verinin belirlenmesi  170
a. Açık anahtarlar  171
b. İşlem verileri  173
2. Blok zincir sistemlerinde veri sorumluluğunun belirsizliği  175
a. Blok zinciri protokolü geliştiricileri  177
b. Madenciler  177
c. Düğümler  178
d. Kullanıcılar/katılımcılar  180
e. Müşterek/ortak veri sorumluları  181
3. Blok Zincir Teknolojisinde İlgili Kişinin Sahip Olduğu Hakların Kullanımı  182
a. Blok Zincir Teknolojisinde Verilerin Düzeltilmesi, Silinmesi, Yok Edilmesini ve Anonim Hale Getirilmesi İsteme Hakkı  182
b. Diğer haklar  186
4. Blok zincirinde kişisel verilerin işlenmesi faaliyetinin yarattığı sorunlar  186
5. Blok zincirinde verilerin farklı ülkelerde tutulması sorunu  189
Sonuç ve Öneriler  191
Kaynakça  195
Kavram Dizini  231
  


 
Kitap
Bülten
Kitap
Kitap
İndirimli Kitaplar
 
 
Ana Sayfa | 2021 Kaynakça Dokümanı | Hakkımızda | Bülten | Kişisel Verilerin Korunması | Yardım | İletişim

Seçkin Yayıncılık San. Tic. A.Ş.
Copyright © 1996 - 2026