|
İÇİNDEKİLER
İçindekiler
Önsöz ve Teşekkür 5
Kısaltmalar 15
Giriş 17
Birinci Bölüm
ÇOCUK KAVRAMI, ÇOCUK SUÇLULUĞU VE ÇOCUK CEZA ADALETİ SİSTEMİ: İLKELER, YAKAŞIM MODELLERİ, KURUMLAR VE GÖREVLİLER
I. ÇOCUK KAVRAMI 19
A. Çocuk Tanımı 19
B. Tarihsel Süreçte Çocuk Kavramı 24
C. Uluslararası Düzenlemelerde Çocuk ve Çocuk Hakları, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Açısından Değerlendirmeler 30
1. Genel Olarak 30
2. Cenevre Çocuk Hakları Bildirgesi 33
3. Birinci ve İkinci Balkan Kongreleri 35
4. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Bildirgesi 35
5. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme 36
6. Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi 44
7. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 45
8. İşkenceye ve Diğer Zalimane, Gayriinsani veya Küçültücü Muamele veya Cezaya Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesi 60
9. Çocuk Adalet Sisteminin Uygulanması Hakkında Birleşmiş Milletler Asgari Standart Kuralları (Pekin/Beijkin Kuralları) 62
10. Özgürlüğünden Yoksun Bırakılmış Çocukların Korunmasına İlişkin Birleşmiş Milletler Kuralları (Havana Kuralları) 64
11. Çocuk Suçluluğunun Önlenmesine İlişkin Birleşmiş Milletler Yönlendirici İlkeleri (Riyad İlkeleri) 66
D. Türk Hukukunda Çocuk 67
1. Anayasa 67
2. Türk Medeni Kanunu 69
3. Türk Ceza Kanunu 69
4. Ceza Muhakemesi Kanunu 72
5. Çocuk Koruma Kanunu 72
a. Korunmaya İhtiyacı Olan Çocuk Kavramı 73
b. Adli Süreçteki Çocuk Kavramı ve Terminolojik Dönüşüm 76
II. ÇOCUKLARIN CEZA HUKUKU AÇISINDAN SORUMLULUĞU 78
A. Genel Olarak 78
B. Türk Ceza Hukukunda Yaş Küçüklüğü 82
1. Türk Ceza Hukuku Bağlamında Kusur ve Kusur Yeteneği Kavramları 82
2. Fiili İşlediği Anda 12 Yaşını Tamamlamamış Olan Çocuklar 83
3. Fiili İşlediği Anda 12 Yaşını Tamamlamış Olup 15 Yaşını Tamamlamamış Olan Çocuklar 87
4. Fiili İşlediği Anda 15 Yaşını Tamamlamış Olup 18 Yaşını Tamamlamamış Olanlar 101
5. Sağır ve Dilsiz Bireyler 102
6. Akıl Hastalığı Olan Bireyler 104
7. Bağımlılığı Olan Çocuklar 106
8. Haklarında Acil Korunma Kararı Verilebilecek Çocuklar 107
III. ÇOCUK SUÇLULUĞU 108
A. Genel Olarak 108
B. Çocuk Suçluluğunun Açıklanmasında Öne Çıkan Bazı Kuramlar 114
1. Biyolojik Kuramlar 115
2. Psikolojik Kuramlar 116
3. Altkültür Kuramı 117
4. Damgalama Kuramı 119
C. Çocuk Suçluluğunun Nedenleri 121
1. Bireysel Nedenler 124
a. Biyolojik Nedenler 124
b. Psikolojik Nedenler 125
2. Çevresel Nedenler 127
a. Aile 127
b. Çocuğun İhmali ve İstismarı 135
c. Okul 144
d. Akran Grupları 146
e. Yoksulluk 151
f. Kentleşme ve Göç 156
g. Bağımlılık Yapan Madde Kullanımı 161
h. Teknolojinin, Medyanın ve Dijital Dünyanın Etkileri 167
aa. Televizyon 168
bb. İnternet, Dijital Dünya ve Sosyal Medya 175
cc. Yeni Nesil Oyunlar 186
dd. Medyanın Çocuk Algısı ve Çocuklar Üzerindeki Etkisi 195
IV. ÇOCUK CEZA ADALETİ SİSTEMİNİN İLKELERİ 198
A. Yaşama ve Gelişme Hakkının Korunması ve Desteklenmesi 198
B. Çocuğun Yüksek Yararının Gözetilmesi 199
C. Ayrımcılık Yapma Yasağı 206
D. Çocuğun Katılım Hakkı 212
E. Özgürlüğü Kısıtlayan Tedbir ve Cezaların Son Çare Olması 213
F. Çocuğun Saygınlığına Özen Gösterilmesi 213
G. Çocuklar Hakkında Karar Verenlerin Geniş Takdir Yetkisinin Olması 214
H. İnsan Haklarına Dayanan, Adil, Etkili ve Hızlı Bir Usul İzlenmesi 215
VI. ÇOCUKLAR İÇİN ADALET MODELLERİ 218
A. Genel Olarak 218
B. Rehabilitasyon Modeli 220
C. Adalet Modeli 221
D. Suç Kontrol Modeli 222
E. Onarıcı Model 223
F. Diversiyon 226
VII. KURUMLAR VE GÖREVLİLER 232
A. Çocuk Mahkemeleri 232
1. Tarihsel Süreçte Çocuk Mahkemeleri 232
2. Türk Hukukunda Çocuk Mahkemeleri 236
B. Cumhuriyet Savcılığı Çocuk Bürosu 247
C. Kolluğun Çocuk Birimi 248
D. Sosyal Çalışma Görevlileri ve Sosyal İnceleme Raporları 251
E. Müdafii 262
F. Diğer Süjeler 266
İkinci Bölüm
ÇOCUKLARA ÖZGÜ GÜVENLİK TEDBİRLERİ
I. GÜVENLİK TEBDİRİ KAVRAMI 267
A. Tarihsel Süreçte Güvenlik Tedbirleri 267
B. Güvenlik Tedbiri Kavramının Tanımı 268
C. Güvenlik Tedbirlerinin Hukuki Niteliği 269
D. Güvenlik Tedbirlerinin Amacı 270
E. Güvenlik Tedbirlerinin Uygulanma Şartları 270
F. Türk Ceza Kanunu’nda Düzenlenen Güvenlik Tedbirleri 273
1. Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma 273
2. Müsadere 276
3. Akıl Hastalarına Özgü Güvenlik Tedbirleri 277
4. Tekerrür 279
5. Sınır Dışı Edilme 280
II. TÜRK HUKUKUNDA ÇOCUKLARA ÖZGÜ GÜVENLİK TEDBİRLERİ 281
A. Genel Olarak 281
B. Çocuk Koruma Kanununda Düzenlenen Güvenlik Tedbirleri 284
1. Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbirlerinin Amacı 284
2. Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbirlerinin Hukuki Niteliği ve Koruyucu ve Destekleyici Tedbirlerden Farkları 286
3. Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbiri Türleri 289
a. Danışmanlık Tedbiri (ÇKK m. 5/1–a, ÇKKTY m. 12) 290
b Eğitim Tedbiri (ÇKK m. 5/1–b, ÇKKTY m. 13) 295
c. Bakım Tedbiri (ÇKK m. 5/1–c, ÇKKTY m. 14) 296
d. Barınma Tedbiri (ÇKK m. 5/1–e, ÇKKTY m. 15, 17) 298
e. Sağlık Tedbiri (ÇKK m. 5/1–d, ÇKKTY m. 16) 299
f. Sosyal ve Toplumsal Hizmetler Tedbiri (ÇKK m. 5/A(2)–a) 304
g. Dijital Risklerden Korunma Tedbiri (ÇKK m. 5/A(2)–b) 307
h. Kitap ve Kütüphane Tedbiri (ÇKK m. 5/A(2)–c) 313
ı. Çevreye Saygı ve Çevre Temizliği Tedbiri (ÇKK m. 5/A(2)–d) 318
i. Tütün, Nikotin, Alkol, Kumar, Uyuşturucu ve Uyarıcı Madde ile Davranışsal Bağımlılık Tedbiri (ÇKK m. 5/A(2)–e) 323
4. Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbirlerinin Belirlenmesi ve Muhakemesi 330
5. Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı ve Sona Ermesi 338
6. Koruyucu ve Destekleyici Tedbir Kararlarına Aykırılık ve Tazyik Hapsi 342
III. KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA ÇOCUKLARA ÖZGÜ GÜVENLİK TEDBİRLERİ 347
A. Federal Almanya 347
1. Alman Çocuk Adalet Sistemi Hakkında Genel Bilgiler 347
2. Ceza Sorumluluğu Olmayan Çocuklara Uygulanan Tedbirler 361
a. Gençlik Dairesinin Uyguladığı Tedbirler (Maßnahmen Des Jugendamtes) 366
aa. Genel Olarak Eğitim Desteği (Hilfe zur Erziehung) 366
bb. Eğitim Danışmanlığı (Erziehungsberatung) 375
cc. Sosyal Grup Çalışması (Soziale Gruppenarbeit) 378
dd. Eğitim Danışmanı veya Sosyal Pedagojik Aile Yardımı (Erziehungsbeistand Oder Sozialpädagogische Familienhilfe) 379
ee. Gündüz Grupları (Tagesgruppen) 383
ff. Yatılı Yardım Hizmetleri (Stationäre Hilfen) 385
b. Aile Mahkemesinin Uyguladığı Tedbirler (Maßnahmen Familiengericht) 390
aa. Özgürlüğü Kısıtlayıcı Kurum Bakımına Yerleştirme ve Özgürlükten Yoksun Bırakıcı Müdahaleler 390
bb. Çocukların Yüksek Yararı Tehlikeye Girdiğinde Uygulanan Yargısal Tedbirler 393
B. İngiltere ve Galler 395
1. İngiliz Çocuk Adalet Sisteminin Tarihsel Dönüşüm Süreci 395
2. James Bulger Davası 398
3. İngiltere ve Galler Çocuk Ceza Adalet Sistemindeki Güncel Yasal Düzenlemeler 401
a. Ana Hatlarıyla İngiltere ve Galler Hukuk Sistemi 401
b. Çocuk Ceza Adaletine Dair Düzenlemeler 406
4. İngiltere ve Galler’de Ceza Ehliyeti Olmayan Çocuklara Uygulanan Tedbirler 422
a. Yerel Çocuk Sokağa Çıkma Yasağı (Local Child Curfew) 422
b. Çocuk Güvenlik Emri (Child Safety Order) 426
c. Eğitim Gözetim Kararı (Education Supervision Order) 429
d. Ebeveynlere Yönelik Tedbirler 431
aa. Ebeveynlik Programları 432
bb. Ebeveynlik Sözleşmesi 432
cc. Ebeveynlik Emri 434
5. Çocuğun Devlet Korumasına Alınması 437
a. Bakım Emri (Care Order) 438
b. Gözetim Emri (Supervision Order) 440
c. Acil Koruma Emri (Emergency Protection Order) 441
d. Güvenli Barınma (Secure Accommodation) 443
6. Anti–Sosyal Davranışlara Karşı Hukuki Önlemler (Sivil Yaptırımlar) 445
a. Sivil Anti–Sosyal Davranış İhtarları (Civil İnjunctions) 446
b. Dağıtma Yetkisi (Dispersal Powers) 447
c. Kamu Alanı Koruma Emirleri (Public Space Protection Orders) 448
7. Çocukların Korunmasına Yönelik Gönüllü ve Koruyucu Önleme Mekanizmaları 449
a. Erken Müdahale Hizmetleri (Early Help Services) 449
b. Yerel Otorite Tarafından Uygulanan Koruma Önlemleri (Local Authority Safeguarding Measures) 451
c. Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı Hizmetleri (Camhs–Child And Adolescent Mental Health Services) 452
d.Gençlerin Geleceğini Destekleme Merkezleri (Young Futures Hubs) 454
8. Sürecin İşleme Usulü ve Kurumların Rolü 456
a. Polis ile İlk Temas 456
b. Yerel İdare ve Sosyal Hizmetler 458
c. Gençlik Suçlarıyla Mücadele Ekibi 461
d. Mahkemelerin Rolü 462
aa. Aile Mahkemesi 463
bb. Gençlik Mahkemesi 464
C. Amerika Birleşik Devletleri 464
1. Amerika Birleşik Devletleri’nin Çocuk Adalet Sistemi Hakkında Genel Bilgiler 464
2. New York Eyaleti 478
a. Genel Olarak 478
b. Ceza Sorumluluğu Olmayan Çocuklara Yönelik Programlar 481
aa. Alternatif Sosyal Hizmet Müdahaleleri (Non–Adjudicatory İnterventions) 482
aaa. Farklılaştırılmış Müdahale Programı (Differential Response Program) 482
bbb. New York Sosyal Hizmetler Kanunu Kapsamındaki Tedbirler 487
bb. Önleyici Yargı Süreçleri: Pins (Person In Need Of Supervision) 492
aaa. Uyarılarak Serbest Bırakılma (Discharge With Warning) 498
bbb. Ertelenmiş Hüküm (Suspended Judgment) 500
ccc. Yerleştirme Tedbiri (Placement) 501
ddd. Denetimli Serbestlik (Probation) 505
eee. Zararın Giderilmesi (Restitution) 506
fff. Koruma Emri (Order of Protection) 508
cc. Belirli Ciddi Suçlarda Aile Mahkemesine Yönlendirilen Çocuklar Hakkında Uygulanabilecek Olan Tedbirler (2022 Tarihli Raise The Lower Age Düzenlemesinin İstisnası) 510
D. Ceza Sorumluluğu Olmayan Çocuklara Uygulanan Güvenlik Tedbiri Türleri ve Karar Mercileri Açısından Değerlendirme 513
IV. TÜRKİYE, FEDERAL ALMANYA, İNGİLTERE VE GALLER İLE NEW YORK UYGULAMALARININ KARŞILAŞTIRMALI BİR ANALİZİ 519
A. Çocuk Ceza Adaleti Sistemlerinde Benimsenen Yaklaşım Modelleri Bakımından Karşılaştırmalı Değerlendirme 519
B. Çocuk Ceza Adaleti Sistemlerinde Güvenlik Tedbirlerinin Uygulanması, Etkililiği ve Geleceğe Yönelik Reform Yaklaşımlarına Dair Değerlendirme 522
1. Güvenlik Tedbirlerinin Etkililiği ve Sistemsel Değerlendirme 522
2. Geleceğe Yönelik Reform Yaklaşımlarına Dair Değerlendirme 527
Üçüncü Bölüm
ÇOCUKLARA ÖZGÜ CEZA İNFAZ REJİMİ
I. İNFAZ VE İNFAZ HUKUKU KAVRAMLARI 539
II. İNFAZIN AMACI 539
III. İNFAZA HAKİM OLAN İLKELER 543
A. İnfazın Kanuniliği İlkesi 544
B. İnfazın Kesintisizliği İlkesi 545
C. Gizlilikten Kaçınma İlkesi 545
D. Eşitlik İlkesi 546
E. İnsan Onurunun Dokunulmazlığı ve İnsanca İnfaz İlkesi 549
F. İnfazın Bireyselleştirilmesi İlkesi 562
IV. CEZA İNFAZ KURUMLARI 563
A. Genel Olarak 563
B. Çocuk Ceza İnfaz Kurumlarının Tarihsel Gelişim Süreci 570
C. Ceza İnfaz Kurumu Türleri 574
1. Çocuk Eğitimevleri 574
2. Çocuk Kapalı Ceza İnfaz Kurumları 577
3 Gençlik Kapalı Ceza İnfaz Kurumları 578
V. İNFAZ KURUMLARINDA UYGULANACAK REJİM 579
A. Çocuk Hükümlü ve Tutukluların Kuruma Yerleştirilmesi 579
B. Çocuk Hükümlü ve Tutukluların Eğitim Öğretim Faaliyetleri 582
C. Çocuk Hükümlü ve Tutukluların Çalıştırılması 587
D. Ödüllendirme 589
E. Dış Dünya ile İletişim Kurmalarının Sağlanması 592
F. Haklarında Uygulanabilecek Disiplin Tedbirleri 596
G. Haklarında Uygulanabilecek Disiplin Cezaları 598
1. Disiplin Cezası Türleri 598
2. Disiplin Soruşturması, Disiplin Gerektiren Eylemlerin Tekrarı, Disiplin Cezalarının İnfazı ve Kaldırılması 601
VI. DENETİMLİ SERBESTLİK 603
VII. KOŞULLU SALIVERİLME 610
VIII. ADLİ PARA CEZASININ İNFAZI 615
XI. İNFAZIN DENETİMİ 617
A. İnfaz Hakimliği Tarafından Yapılan Denetim 617
B. İzleme Kurulları Tarafından Yapılan Denetim 620
C. Türkiye Büyük Millet Meclisi İnsan Hakları İnceleme Komisyonu 623
D. Birleşmiş Milletler İşkenceye Karşı Komite 627
E. Avrupa İşkenceyi ve İnsalık Dışı veya Aşağılayıcı Muamele ve Cezayı Önleme Komitesi 629
1. CPT’nin 2012 Türkiye Ziyareti Raporu (CPT/Inf (2013) 27): Çocuk Ceza İnfaz Sistemine Yönelik Bulgular ve Öneriler 630
2. CPT’nin 2013 Türkiye Ziyareti Raporu (CPT’nin CPT/Inf (2015) 6): Ankara Sincan ve İzmir Çocuk ve Gençlik Kapalı Ceza İnfaz Kurumlarına Dair Tespit ve Öneriler 633
3. Özgürlüğünden Mahrum Edilen Çocuklara Yönelik CPT’nin Belirlediği Asgarî Standartlar 635
X. İNFAZ HUKUKUNDA ÇÖZÜM BEKLEYEN ÖNEMLİ VE GÜNCEL PROBLEM: TUTUKLU/HÜKÜMLÜ ANNELERİ İLE CEZA İNFAZ KURUMUNDA KALAN
0–6 YAŞ ÇOCUKLARIN DURUMU 637
Sonuç 647
Kaynakça 663
Kavram Dizini 721 |
Bilgisayar, Teknoloji Kitapları 
