|
İÇİNDEKİLER
İçindekiler
Önsöz 7
Kısaltmalar 19
Giriş 21
Birinci Bölüm
YAPAY ZEKA KAVRAMI, TIPTA YAPAY ZEKA KULLANIMI VE YAPAY ZEKA SİSTEMLERİNİN SORUMLULUK HUKUKU BAKIMINDAN ÖNEM TAŞIYAN RİSKLERİ
§ 1. ARAŞTIRMA KONUSUNA GİRİŞ 29
I. YAPAY ZEKA 29
A. Tarihsel Gelişim 29
B. Yapay Zekanın Kavramsal Çerçevesi 32
1. Genel Kabul Görmüş Bir Tanımın Bulunmaması 32
2. Sınıflandırma Yoluyla Kavramın Sınırlarının Belirlenmesi 36
3. Teknik İşlevsel Özellikler 39
a. Öğrenme Tabanlı Veri İşleme 39
aa. Veri İşlemenin Temel Modeli 39
bb. Model Tabanlı Kural Oluşturmadan Öğrenme Tabanlı Kural Oluşturmaya Geçiş 40
i. Model Tabanlı Kural Oluşturma 40
ii. Öğrenme Tabanlı Kural Oluşturma 41
cc. Öğrenme Tabanlı Kural Oluşturmanın Özellikleri 43
i. Kural Oluşturmanın Ön Koşulu Olarak Eğitim 43
ii. İşleme Kurallarının Yalnızca Örtük Olarak Temsil Edilmesi 47
iii. Dondurulmuş (Öğrenme Süreci Sona Erdirilmiş) ya da Öğrenmeye Devam Eden (Kendini Geliştiren) Sistemler Olarak Yapılandırılabilme 47
b. Dijital Otonomi 48
c. Sinir Ağları Örneği 50
aa. Genel Olarak 50
bb. Çok Katmanlı Sinir Ağları (Derin Öğrenme) 51
4. Çalışmada Esas Alınan Yapay Zeka Kavramı 53
5. Yapay Zeka ile Robot Kavramı Arasındaki İlişki 54
II. ALGORİTMA 56
III. TIBBİ CİHAZLAR 57
A. Yapay Zeka Sistemlerinin Tıbbi Cihaz Olarak Nitelendirilmesi 58
B. Tıbbi Cihazların Sınıflandırılması ve Uygunluk Değerlendirmesi 60
1. Risk Sınıflandırmasına Göre Uygunluk Değerlendirmesinde İzlenecek Süreç 60
2. Uygunluk Değerlendirmesi İçin Temel Gerekliliklerin İspatı 60
a. Temel Gereklilikler 60
b. Yapay Zeka Sistemlerine İlişkin Düzenleme Eksikliği 61
c. Tıbbi Cihaz Nitelendirmesinin Hekimin Sorumluluğu Bakımından Önemi 63
§ 2. TIPTA YAPAY ZEKA KULLANIMI 64
I. TIBBİ MÜDAHALELERDE YAPAY ZEKA TEKNOLOJİLERİNİN SAĞLADIĞI AVANTAJLAR 64
II. TIBBİ MÜDAHALELERDE YAPAY ZEKANIN UYGULAMA ALANLARI 66
A. Mevcut Uygulama Alanları 66
B. Uygulama Örnekleri 67
1. Tıbbi Tanıda Yapay Zeka Uygulamaları 67
2. Tıbbi Tedavide Yapay Zeka Uygulamaları 69
III. TIBBİ MÜDAHALELERDE YAPAY ZEKA SİSTEMLERİNİN KULLANIM BİÇİMLERİ 71
A. Yapay Zeka Sistemlerinde İnsan Müdahalesinin Düzeyleri 71
1. Human in the Loop (İnsanın Döngünün İçinde Bulunduğu Sistemler) 71
2. Human on the Loop (İnsanın Döngüyü Gözetlediği Sistemler) 72
3. Human out of the Loop (İnsanın Döngünün Dışında Kaldığı Sistemler) 72
B. Karar Destek Sistemlerinden Karar Alma Sistemlerine Geçiş 73
§ 3. YAPAY ZEKA SİSTEMLERİNİN SORUMLULUK HUKUKU BAKIMINDAN ÖNEM TAŞIYAN RİSKLERİ 74
I. OTONOMİ RİSKİ 75
II. ŞEFFAF OLMAMA (OPAKLIK) RİSKİ 77
A. Genel Olarak 77
B. Açıklanabilir Yapay Zeka Araştırma Alanı 79
III. KARMAŞIKLIK RİSKİ 80
IV. DİĞER RİSKLER 82
V. ARA SONUÇ 84
İkinci Bölüm
HEKİMİN HUKUKİ SORUMLULUĞU
§ 1. HEKİMİN HUKUKİ SORUMLULUĞUNUN TEMELLERİ 87
I. GENEL OLARAK 87
II. TEDAVİ İLİŞKİSİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ 87
III. ÖZEL HUKUKA TABİ TEDAVİ İLİŞKİSİNDE HEKİMİN HUKUKİ SORUMLULUĞU 89
A. Sorumluluğun Yasal Dayanakları 89
B. Sorumluluğun Koşulları 96
§ 2. YAPAY ZEKA DESTEKLİ TIBBİ CİHAZLARININ KULLANIMININ HUKUKA UYGUNLUĞU 101
I. HEKİMİN ŞAHSİ EDİM YÜKÜMLÜLÜĞÜ 101
A. Genel Olarak 101
B. Hekimlik Faaliyetlerinin Devri 104
1. Hukuka Uygun Yetki Devrinin Koşulları 104
a. Yetki Devrinin Muhatabı Olarak Alt Vekil (Kaim Vekil) ve Yardımcı Kişi Ayrımı 104
b. Vekilin Üstlendiği Edimin İfasını Alt Vekile (Kaim Vekile) Devretmesi 106
c. Vekilin Üstlendiği Edimin İfasında Yardımcı Kişi Görevlendirmesi 108
2. Vekilin Üstlendiği Edimi Devretmesinin Sınırları 109
3. Vekilin Üstlendiği Edimi Yetkisiz Olarak Devretmesinin Sorumluluk Hukuku Açısından Sonuçları 111
II. YAPAY ZEKA DESTEKLİ TIBBİ CİHAZLARIN KULLANIMI 113
A. Şahsi Edim Yükümlülüğü ile Yapay Zeka Sistemlerinin Kullanımı Arasındaki İlişki 113
B. Tıbbi Faaliyetlerin Devrinde Yapay Zeka Sistemlerinin Alt Vekil (Kaim Vekil) ya da Yardımcı Kişi Olarak Nitelendirilmesi 114
1. Genel Olarak 114
2. Yapay Zeka Sistemlerinin Alt Vekil (Kaim Vekil) Olarak Nitelendirilmesi 117
3. Yapay Zeka Sistemlerinin Yardımcı Kişi Olarak Nitelendirilmesi 119
a. Genel Olarak 119
b. Yapay Zeka Sistemlerine Kısmi Hak Ehliyeti Tanınması Yoluyla Yardımcı Kişi Olarak Nitelendirilmesi 120
c. Yapay Zeka Sistemlerinin Kıyasen Yardımcı Kişi Olarak Nitelendirilmesi 122
C. Yapay Zeka Sistemlerine Yetki Devrinin Hukuka Uygunluğu 124
1. Yetki Devrine İlişkin İlkelerin Yapay Zeka Sistemleri Bakımından Uygulanması 124
2. Hukuka Uygun Yetki Devrine İlişin Koşullar 125
a. Genel Olarak 125
b. Tıbbi Faaliyetlerin Çekirdek Alanında Yardımcı Kişi Kullanımı 126
aa. Destekleyici Yapay Zeka Sistemleri 126
bb. İkame Edici Yapay Zeka Sistemleri 127
III. HASTANIN AYDINLATILMASI VE RIZASININ ALINMASI 129
A. Aydınlatma 130
1. Yeni Bir Yöntem Olarak Yapay Zeka Sistemlerinin Kullanımına İlişkin Aydınlatma 131
2. Standart Bir Yöntem Olarak Yapay Zeka Sistemlerinin Kullanımına İlişkin Aydınlatma 132
B. Rıza 134
1. Genel Olarak 134
2. Hipotetik Rıza 136
VI. ARA SONUÇ 138
§ 3. TIBBİ MÜDAHALELERDE YAPAY ZEKA SİSTEMLERİNİN KULLANIMINA İLİŞKİN ÖZEN YÜKÜMLÜLÜKLERİ 140
I. GENEL OLARAK HEKİMİN ÖZEN YÜKÜMLÜLÜĞÜ 140
A. Özen Kavramı ve İşlevi 140
B. Özen Yükümlülüğünün Kapsamı 142
1. Genel İlkeler 142
2. Tıbbi Standart 144
a. Tıbbi Standart Kavramı ve Hukuki Önemi 144
b. Tıbbi Standartların Belirlenmesi 146
c. Yeni Yöntemler ve Hekimin Tedavi Özgürlüğü 148
d. Genel Tehlike İlkesi 150
II. YAPAY ZEKA SİSTEMLERİNİN STANDART VE YENİ YÖNTEM OLARAK KULLANIMI 151
A. Yapay Zeka Sistemlerinin Standart Yöntem Olarak Kullanımı 151
B. Yapay Zeka Sistemlerinin Yeni Yöntem Olarak Kullanımı 154
C. Özel Özen Yükümlülükleri 155
1. Yapay Zeka Sisteminin Seçiminde Hekimin Özen Yükümlülükleri 156
a. Yapay Zeka Sistemini Kullanma ya da Kullanmama Yükümlülüğü 156
b. Tıptaki Gelişmeler Hakkında Sürekli Eğitim Yükümlülüğü 157
2. Yapay Zeka Sisteminin Kullanımında Hekimin Özen Yükümlülükleri 159
a. Yapay Zeka Sisteminin İşletimi İçin Teknik Bilgi ve Becerilerin Edinilmesi Yükümlülüğü 159
b. Yapay Zeka Sistemini Kullanmaya Başlamadan Önce Hazırlama Yükümlülüğü 160
3. Yapay Zeka Sisteminin Denetiminde Hekimin Özen Yükümlülükleri 161
a. Yapay Zeka Sistemlerinde Denetim Yükümlülüğünün Kapsamı 161
b. Denetim Yükümlülüğünün Güven İlkesi ile Sınırlandırılması 162
aa. İş Bölümünde Güven İlkesi 162
bb. Güven İlkesinin Yapay Zeka Sistemlerine Uygulanabilirliğine İlişkin Görüşler 165
cc. Görüşümüz 166
III. ARA SONUÇ 168
§ 4. YAPAY ZEKA SİSTEMLERİNİN HATALI KARARLARINDAN DOĞAN SORUMLULUK 169
I. HEKİMİN KENDİ YÜKÜMLÜLÜĞÜNE AYKIRILIKTAN KAYNAKLANAN SORUMLULUĞU 170
A. Hekimin Yapay Zeka Sistemini Kullanmasının Özen Yükümlülüğüne Aykırılık Teşkil Etmesi 170
B. Sözleşmeye Dayalı Kusurdan Bağımsız Sorumluluk Taahhüdü 173
C. Yedek Sorumluluk Dayanağı Olarak Aydınlatma Yükümlülüğünün İhlali 174
D. Ara Sonuç 174
II. YAPAY ZEKA SİSTEMLERİNİN HATALI KARARLARININ KULLANICIYA YÜKLENMESİ 175
A. Yapay Zeka Sistemlerinin Hatalı Kararlarının Sözleşmeye Dayanan Yardımcı Kişi Sorumluluğu Kapsamında Kullanıcıya Yüklenmesi 175
1. Genel Olarak 175
2. Yardımcı Kişi Sorumluluğunun Yapay Zeka Sistemlerine Genişletilmesine Karşı İleri Sürülen Argümanlar 177
a. Yapay Zeka Sistemlerinin Hükmün Lafzi Kapsamına Girmemesi 178
b. Yapay Zeka Sistemlerinin Hak Ehliyetinin ve Haksız Fiil Ehliyetinin Bulunmaması 178
c. Üreticinin Sorumluluğuna Öncelik Verilmesi 180
3. Yardımcı Kişi Sorumluluğunun Yapay Zeka Sistemlerine Genişletilmesini Destekleyen Argümanlar 181
a. Yapay Zeka Sistemlerinin Kullanımında Normatif Değer Eşitliği 181
b. Zararın Meydana Gelmesi Halinde Sözleşme Borçlusunun ve Alacaklının Sorumluluk Hukuku Bakımından Hukuki Durumu 182
aa. Sözleşme Borçlusunun Haksız Şekilde Sorumluluktan Kurtulması 182
bb. Zarar Görenin Hukuki Durumunun Haksız Şekilde Kötüleştirilmesi 183
4. Türk Borçlar Kanunu’nun 116/1. Maddesi Kapsamında Yardımcı Kişinin Fiillerinden Sorumluluğa İlişkin Genel Esaslar 184
5. Yapay Zeka Sistemlerinin Hatalı Kararlarının Kullanıcıya Yüklenmesi 187
a. Genel Olarak 187
b. Öğretide İleri Sürülen Görüşler 189
aa. İnsan Odaklı Ölçütler 189
bb. Sistem Odaklı Ölçütler 190
c. Görüşlerin Değerlendirilmesi 194
6. Yapay Zeka Sisteminin Üreticisinin Türk Borçlar Kanunu’nun 116/1. Maddesi Kapsamında Yardımcı Kişi Sayılıp Sayılmayacağı 197
B. Yapay Zeka Sistemlerinin Hatalı Kararlarının Haksız Fiil Sorumluluğu Kapsamında Kullanıcıya Yüklenmesi 199
1. Adam Çalıştıranın Haksız Fiil Sorumluluğu 199
a. Genel Olarak 199
b. Hukuka Aykırılık 200
aa. Sonucun Hukuka Aykırılığı ile Davranışın Hukuka Aykırılığı Arasındaki Ayrım 200
bb. Hukuka Aykırılık Koşulunun Yapay Zeka Sistemleri Açısından Değerlendirilmesi 203
c. Kurtuluş Kanıtı 204
2. Hayvan Bulunduranın Sorumluluğu 206
3. Yapı Malikinin Sorumluluğu 207
III. ARA SONUÇ 208
§ 5. TIBBİ SORUMLULUK DAVALARINDA İSPAT YÜKÜ 209
I. GENEL OLARAK 209
II. İSPAT YÜKÜNÜN DAĞILIMI 211
A. Aydınlatılmış Onam Yükümlülüğünün İspatı 211
B. Yükümlülük İhlalinin, Zararın ve Nedensellik Bağının İspatı 213
C. Kusurun İspatı 216
III. YAPAY ZEKA SİSTEMLERİNİN KULLANIMINDA İSPAT KOLAYLIKLARI 216
A. İspat Kolaylıklarının Hukuki Gerekçesi: İspat Yükümlülüğünün Unsurlarına Göre Sistematik Bir İnceleme 217
1. Genel Olarak 217
2. Yükümlülük İhlalinin İspatında İspat Kolaylıkları 219
a. Hekimin Tıbbi Kayıt Tutma Yükümlülüğünün İhlalinin İspatında İspat Kolaylıkları 220
aa. Tıbbi Kayıt Tutma Yükümlülüğünün Kapsamı 221
i. Genel Olarak 221
ii. Yapay Zeka Sistemlerinde Tıbbi Kayıt Tutma Yükümlülüğü 223
bb. Yükümlülüğe Aykırı Kayıt Tutmanın İspat Hukuku Bakımından Sonuçları 224
b. Tedavi Sırasında Ortaya Çıkan Sağlık Zararlarında İspat Kolaylığı 226
aa. İsviçre Hukukunda 226
bb. Alman Medeni Kanunu § 630 h (1) Kapsamında Tam Olarak Kontrol Edilebilir Risklerde İspat Yükünün Yer Değiştirmesi 228
i. Genel Olarak 228
ii. Tam Olarak Kontrol Edilebilir Risklerde İspat Yükünün Yer Değiştirmesi Kuralının Yapay Zeka Sistemlerinde Uygulanması 232
3. Nedensellik Bağının İspatında İspat Kolaylıkları 234
IV. ARA SONUÇ 237
Üçüncü Bölüm
SORUMLULUĞUN POZİTİF HUKUK (DE LEGE LATA) BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ VE
OLMASI GEREKEN HUKUK (DE LEGE FERENDA)
BAKIMINDAN ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
§ 1. SORUMLULUK HUKUKU HÜKÜMLERİ KAPSAMINDA RİSK DAĞILIMININ DEĞERLENDİRİLMESİ 239
I. SORUMLULUK HUKUKUNDA RİSK DAĞILIMININ AMACI VE İŞLEVİ 239
II. SORUMLULUĞUN HUKUKİ DAYANAĞI 241
III. POZİTİF HUKUK KAPSAMINDA RİSK DAĞILIMI 243
A. Çalışma Kapsamında Ulaşılan Hukuki Tespitlerin Değerlendirilmesi 243
B. Risk Dağılımında Üreticinin Rolünün Dikkate Alınması 246
1. Üreticinin Risk Üzerindeki Müdahale ve Etki Kapasitesi 246
2. Üreticinin Sorumluluğunun Temel Esasları 248
3. Yapay Zeka Sistemleri Bakımından Üreticinin Sorumluluğu 250
a. Yapay Zeka Sistemlerinin Ürün Olarak Nitelendirilip Nitelendirilemeyeceği 250
b. Yapay Zeka Sistemlerinin Hatalı Kararlarının Ürün Hatası Olarak Nitelendirilip Nitelendirilemeyeceği 257
aa. Hatalı Ürün Kavramı 257
bb. Yapay Zeka Sistemlerinde Olası Ürün Hataları 260
c. Ürün Hatasının Tespitinde Esas Alınacak Zaman 268
d. İspat Yükü 271
e. Zamanaşımı 275
C. Ara Sonuç 277
§ 2. OLMASI GEREKEN HUKUK (DE LEGE FERENDA) BAKIMINDAN ÇÖZÜM ÖNERİLERİ GELİŞTİRİLMESİ 278
I. AVRUPA BİRLİĞİ DÜZENLEMELERİNDE MEYDANA GELEN GELİŞMELER 279
A. Robotikler Hakkında Medeni Hukuk Kuralları Tavsiye Raporu ve Beyaz Kitap 280
B. Yapay Zeka Kullanımına İlişkin Hukuki Sorumluluğun Düzenlenmesine Dair Avrupa Parlamentosu Kararı (2020/2014 (INL)) 281
C. Yapay Zeka Sorumluluk Direktifi Teklifi 282
D. Ürün Sorumluluğu Direktifi 284
II. TÜRK HUKUKUNDA YAPAY ZEKAYA İLİŞKİN KANUN TEKLİFLERİ 285
III. ÖĞRETİDE İLERİ SÜRÜLEN (DE LEGE FERENDA) ÇÖZÜM ÖNERİLERİ 287
A. Yapay Zeka Sistemlerinin Kullanıcısı Olarak Hekimin Tehlike Sorumluluğu 287
B. Türk Borçlar Kanunu’nun 66. Maddesinde Katı Bir İsnat Rejiminin Öngörülmesi 292
C. Sorumluluğa Alternatif ya da Sorumluluğu Tamamlayan Sigorta Modeli 293
D. Yapay Zeka Sistemlerinin Sorumluluk Süjesi Olarak Tanınması (Elektronik Kişilik) 295
E. Önerilerin Değerlendirilmesi 297
Sonuç 299
Kaynakça 309
Kavram Dizini 335 |