|
İÇİNDEKİLER
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ 5
İÇİNDEKİLER 7
BİRİNCİ KISIM
KAVRAMSAL ÇERÇEVE
Dr. Rabia TEPEKAYA
I. İNSAN HAKLARI HUKUKUNDA TEMEL KAVRAMLAR 17
A. Özgürlük Kavramı 17
B. Hak ve Ödev Kavramları 20
C. İnsan Onuru Kavramı 22
II. İNSAN HAKLARININ TANIMI VE KAPSAMI 24
A. Kamu Özgürlükleri 26
B. Temel Hak ve Özgürlükler 26
III. İNSAN HAKLARININ TARİHİ VE DÜŞÜNSEL GELİŞİMİ 28
A. Eski Çağ’da İnsan Hakları 29
B. Orta Çağ’da İnsan Hakları 30
C. Yeni Çağ’da İnsan Hakları 32
IV. İNSAN HAKLARININ POZİTİF HUKUKA GEÇİŞİ 36
A. İngiliz ve Amerikan Belgeleri 37
B. Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi 39
C. Uluslararası Alana Geçişi 40
D. Türkiye’de Pozitif Hukuka Geçişi 43
V. İNSAN HAKLARININ SINIFLANDIRILMASI 46
A. Birinci, İkinci, Üçüncü Kuşak Haklar Ayrımı 47
B. Negatif, Pozitif, Aktif Statü Hakları Ayrımı 49
C. Kişisel, Siyasal, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Ayrımı 50
VI. İNSAN HAKLARI VE DEVLET 51
A. Devletin Yükümlülükleri 51
B. Yatay Etki–Dikey Etki 53
İKİNCİ KISIM
HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN DÜZENLENMESİ VE SINIRLANMASI
Dr. Öğr. Üyesi Cansu Büşra ÖLMEZ
I. HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN DÜZENLENMESİ 61
A. Genel Olarak Düzenleme Kavramı 61
B. Hak ve Özgürlüklerin Düzenlenmesi Sistemleri 61
1. Serbestlik Sistemi 62
2. İzin Sistemi 63
3. Bildirim Sistemi 65
II. HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN SINIRLANMASI 67
A. Sınırlama Kavramı 67
B. Sınırlamanın Gerekliliği 68
III. OLAĞAN DÖNEMLERDE HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN SINIRLANMASI
SİSTEMİ 70
A. Genel İlkeler 70
1. Kanunilik İlkesi 70
a. Şekli Kanun – Maddi Kanun 72
b. Kanunun Ulaşılabilir, Açık ve Kesin Olması 73
2. Sebebe Bağlılık İlkesi 75
a. Genel Sınırlama–Özel Sınırlama Sebepleri 76
b. Amaç Saptırma Yasağı: Yetkinin Kötüye Kullanılması 79
3. Ölçülülük İlkesi 81
4. Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk İlkesi 83
5. Öze Dokunma Yasağı 87
B. Türk Anayasa Hukukunda Sınırlamanın Sınırını Oluşturan Ölçütler 88
1. 2001 Anayasa Değişikliğinden Önce 88
2. 2001 Anayasa Değişikliğinden Sonra 89
a. Sınırlama Kanunla Yapılmalı 90
b. Sınırlama Anayasada Belirtilen Sebeplere Dayanmalı 90
c. Sınırlama Anayasanın Sözüne ve Ruhuna Uygun Olmalı 92
d. Sınırlama Ölçülülük İlkesine Aykırı Olmamalı 93
e. Sınırlama Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygun Olmalı 95
f. Sınırlama Hakkın Özüne Dokunmamalı 99
g. Sınırlama Laik Cumhuriyetin Gereklerine Aykırı Olmamalı 100
IV. OLAĞANÜSTÜ DÖNEMLERDE HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN SINIRLANMASI
SİSTEMİ 101
A. Genel İlkeler 101
1. Savaş veya Olağanüstü Bir Durumun Varlığı 104
2. Ölçülülük İlkesi 106
3. Uluslararası Hukuktan Doğan Yükümlülüklere Aykırı Olmama İlkesi 107
4. Dokunulmaz Haklar 108
B. Türk Hukukunda Olağanüstü Dönemlerde Hak ve Özgürlükleri
Sınırlama Rejimi 110
C. Yabancıların Hak ve Özgürlüklerinin Sınırlanması 113
V. HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN KÖTÜYE KULLANILMASI YASAĞI 115
A. Hakkın Kötüye Kullanılması Kavramı 115
B. Ulusal ve Uluslararası Belgelerde Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı 117
C. Hakkın Kötüye Kullanılmasının Sonuçları 118
ÜÇÜNCÜ KISIM
İNSAN HAKLARININ KORUNMASI
BİRİNCİ BÖLÜM
İNSAN HAKLARININ ULUSAL HUKUK DÜZENİNDE KORUNMASI
Dr. Öğr Üyesi Murat AÇIL
I. SİYASİ KORUMA 126
II. İDARİ KORUMA 128
III. ÖZERK KURULUŞLAR ELİYLE KORUMA 130
A. Kamu Denetçiliği Kurumu’na Başvuru 130
B. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na Başvuru 132
C. Kişisel Verileri Koruma Kurumu 135
IV. YARGISAL KORUMA 137
A. Adli Yargıya Başvuru 137
B. İdari Yargıya Başvuru 138
C. Anayasa Yargısına Başvuru 138
ANAYASA MAHKEMESİ’NE BİREYSEL BAŞVURU YOLU
I. TANIMI VE İŞLEVLERİ 141
II. BİREYSEL BAŞVURU USULÜ VE BAŞVURULARIN İNCELENMESİ 142
A. Bireysel Başvuru Usulü 142
B. Bireysel Başvuruların İncelenmesi 144
1. Ön İnceleme Aşaması 144
2. Kabul Edilebilirlik İncelemesi Aşaması 145
3. Esas İncelemesi Aşaması 146
III. KABUL EDİLEBİLİRLİK KRİTERLERİ 146
A. Mahkeme’nin Yetkisine İlişkin Kabul Edilebilirlik Kriterleri 146
1. Kişi Bakımından Yetki 146
a. Bireysel Başvuru Hakkının Özneleri 146
aa. Gerçek Kişiler 147
bb. Özel Hukuk Tüzel Kişileri 149
cc. Kamu Tüzel Kişilerinin Bireysel Başvuru Ehliyeti Meselesi 151
b. Mağdurluk Statüsü 153
aa. Kişisellik Ölçütü 153
bb. Güncellik Ölçütü 154
cc. Doğrudanlık Ölçütü 154
2. Konu Bakımından Yetki 156
a. Bireysel Başvuru Hakkının Muhatapları 156
b. Bireysel Başvuruya Konu Edilebilecek Hak ve Özgürlükler 157
3. Yer Bakımından Yetki 158
4. Zaman Bakımından Yetki 159
B. Usule İlişkin Kabul Edilebilirlik Kriterleri 160
1. Olağan Kanun Yollarının Tüketilmesi 160
2. Başvurunun Süresi İçinde Yapılması 163
C. Esasa İlişkin Kabul Edilebilirlik Kriterleri 165
1. Başvurunun Açıkça Dayanaktan Yoksun Olmaması 165
a. Temellendirilmemiş Şikâyetler 166
b. Kanun Yolu Şikâyetleri 166
c. Karmaşık veya Zorlama Şikâyetler 167
d. Bir İhlalin Bulunmadığı Açık Olan Şikâyetler 167
2. Anayasal veya Kişisel Önem Taşıma 168
a. Anayasal Önem 168
b. Kişisel Önem 169
IV. BİREYSEL BAŞVURULARIN İNCELENMESİ SONUCUNDA VERİLEN
KARARLAR 170
A. Başvurunun Kabul Edilebilirliğine İlişkin Kararlar 170
B. Başvurunun Esası Hakkında Verilen Kararlar 170
1. Yeniden Yargılama Yapılmasına İlişkin Karar 170
2. Tazminata İlişkin Karar 171
3. Dava Açılması Yolunu Gösterme Kararı 171
C. Bireysel Başvuru Hakkının Kötüye Kullanılması ve Disiplin Para Cezası
Kararı 172
D. Pilot Karar 174
E. Tedbir Kararı 175
F. Düşme Kararı 176
İKİNCİ BÖLÜM
İNSAN HAKLARININ ULUSLARARASI HUKUK DÜZENİNDE KORUNMASI
Dr. Öğr. Üyesi Tuğba BAYRAKTAR
I. EVRENSEL İNSAN HAKLARI HUKUKU 184
II. BÖLGESEL İNSAN HAKLARI HUKUKU 189
A. Avrupa İnsan Hakları Hukuku 190
1. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 191
2. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 201
a. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Oluşumu 202
b. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne Başvuru Çeşitleri 206
aa. Devletlerarası Başvuru 206
bb. Bireysel Başvuru 208
aaa. Mahkeme’nin Kişi Bakımından Yetkisi 209
bbb. Mahkeme’nin Konu Bakımından Yetkisi 214
ccc. Mahkeme’nin Yer Bakımından Yetkisi 215
ddd. Mahkeme’nin Zaman Bakımından Yetkisi 216
c. Bireysel Başvurunun Kabul Edilebilirlik Şartları 217
aa. İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi 217
bb. Başvurunun Dört Aylık Süre İçinde Yapılması 221
cc. Başvurunun İsimsiz (Anonim) Olmaması 223
dd. Başvurunun Daha Önce İncelenmemiş Olması ya da
Uluslararası Diğer Bir Soruşturma veya Çözüm Merciine
Daha Önceden Sunulmuş Bir Başvuruyla Aynı Olmaması 224
ee. Başvurunun Konu Bakımından Sözleşme veya
Protokollerinin Hükümleriyle Bağdaşması, Dayanaktan
Açıkça Yoksun veya Bireysel Başvuru Hakkının Kötüye
Kullanılması Niteliğinde Olmaması 226
ff. Başvuranın Önemli Bir Zarar Görmemiş Olması 231
d. Bireysel Başvuru Usulü 233
aa. Bireysel Başvuruların İncelenmesi Usulü 236
bb. Mahkeme Kararlarının Bağlayıcılığı, Yerine Getirilmesi ve
Denetlenmesi 238
cc. Mahkeme’nin Verebileceği Diğer Kararlar 242
aaa. Geçici (İhtiyati) Tedbir Kararı 242
bbb. Pilot Karar Usulü 245
ccc. Kayıttan Düşürme Kararı 246
ddd. Mahkeme Tarafından Verilmiş Bir Hükmün
Yorumlanması Kararı 247
eee. Bir Hükmün Yeniden Görüşülmesi Talebi Üzerine
Verilen Kararlar 248
e. Mahkeme’nin Özgün Yorum Yöntemleri 249
aa. Otonom Kavramlar Doktrini (Özerk Yorum İlkesi) 249
bb. Dinamik Yorum İlkesi (Evrimsel Yorum İlkesi) 250
cc. Takdir Marjı Doktrini (Takdir alanı ya da payı) 251
dd. Ölçülülük İlkesi 252
B. Amerikan İnsan Hakları Hukuku 254
C. Afrika İnsan Hakları Hukuku 255
DÖRDÜNCÜ KISIM
AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ’NDE YER ALAN HAKLAR VE ÖZGÜRLÜKLER
BİRİNCİ BÖLÜM
AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ’NİN 2–7. MADDELERİNDE DÜZENLENEN
HAKLAR VE ÖZGÜRLÜKLER
Dr. Aydın Furkan KAYNAK
YAŞAM HAKKI
I. HAKKIN KAPSAMI 264
II. DEVLETE GETİRİLEN YÜKÜMLÜLÜKLER 266
A. Negatif Yükümlülükler 266
B. Pozitif Yükümlülükler 267
1. Yaşam Hakkını Etkin Bir Şekilde Koruyan Yasal Rejim Oluşturmak 268
2. Koruyucu Tedbirler Almak 270
3. Yeterli ve Etkin Soruşturma Yapmak 271
III. SÖZLEŞME KAPSAMINDA İHLAL OLUŞTURMAYAN DURUMLAR 273
A. Ölüm Cezası 275
B. Yasadışı Şiddete Karşı Koruma 275
C. Yakalama ve Kişinin Kaçmasını Önleme 276
D. Ayaklanma veya İsyanın Bastırılması 276
IV. 1982 ANAYASASI’NDA YAŞAM HAKKI 277
İŞKENCE VE KÖTÜ MUAMELE YASAĞI
I. HAKKIN KAPSAMI 281
II. DEVLETE GETİRİLEN YÜKÜMLÜLÜKLER 283
A. Negatif Yükümlülükler 283
B. Pozitif Yükümlülükler 284
1. Koruma Yükümlülükleri 285
2. Gerçekleştirme Yükümlülükleri 286
C. Usuli Yükümlülükler 287
III. 1982 ANAYASASI’NDA İŞKENCE YASAĞI 288
KÖLELİK, KULLUK VE ZORLA ÇALIŞTIRMA YASAĞI
I. HAKKIN KAPSAMI 292
A. Kölelik ve Kulluk Kavramları 292
B. Zorla Çalıştırma ve Zorunlu Çalışma Kavramları 293
II. DEVLETE GETİRİLEN YÜKÜMLÜLÜKLER 294
III. SÖZLEŞME KAPSAMINDA İHLAL OLUŞTURMAYAN DURUMLAR 295
A. Tutulma Süresince Çalışma 295
B. Askeri Hizmet veya Yerine Gördürülebilecek Sivil Hizmet 296
C. Acil Durumlarda Toplum Hizmeti 296
D. Olağan Yurttaşlık Yükümlülükleri 297
IV. 1982 ANAYASASI’NDA KÖLELİK VE ZORLA ÇALIŞTIRMA YASAĞI 297
ÖZGÜRLÜK VE GÜVENLİK HAKKI
I. HAKKIN KAPSAMI 302
II. DEVLETE GETİRİLEN YÜKÜMLÜLÜKLER 305
A. Negatif Yükümlülükler 305
B. Pozitif Yükümlülükler 307
III. SÖZLEŞME KAPSAMINDA İHLAL OLUŞTURMAYAN DURUMLAR 308
A. Yetkili Bir Mahkemenin Verdiği Mahkumiyet Kararı Sonrasında
Tutulma 308
B. Mahkeme Kararına Uymama Sebebiyle veya Yükümlülüğün Yerine
Getirilmesini Sağlamak Amacıyla Yakalama veya Tutma 309
C. Yetkili Adli Merci Önüne Çıkarılmak Amacıyla Yakalama veya Tutma 310
D. Küçüklerin Tutulması 312
E. Bulaşıcı Hastalığı Olanların, Akıl Hastalarının, Alkoliklerin, Uyuşturucu
Bağımlılarının ve Serserilerin Yasal Olarak Tutulması 312
F. Ülkeye Girişin Önlenmesi veya Sınır Dışı ve Geri Verme Amacıyla
Yakalama ya da Tutma 314
IV. ÖZGÜRLÜĞÜNDEN YOKSUN BIRAKILAN KİŞİLERİN HAKLARI 314
A. Anladığı Dilde Derhal Bilgilendirilme Hakkı 315
B. Derhal Bir Yargıç Önüne Çıkarılma Hakkı 316
C. Makul Sürede Yargılanma veya Yargılama Sırasında Salıverilme Hakkı 317
D. Özgürlüğünden Yoksun Bırakılanın Mahkemeye Başvurma Hakkı 318
E. Tazminat Hakkı 319
F. Yakınlarına Haber Verme Hakkı 319
V. 1982 ANAYASASI’NDA ÖZGÜRLÜK VE GÜVENLİK HAKKI 319
A. İstisnalar 321
B. Özgürlüğünden Yoksun Bırakılan Kişilerin Hakları 324
ADİL YARGILANMA HAKKI
I. HAKKIN KAPSAMI 328
II. DEVLETE GETİRİLEN YÜKÜMLÜLÜKLER 330
A. Negatif Yükümlülükler 330
B. Pozitif Yükümlülükler 331
III. ADİL YARGILANMA HAKKININ UNSURLARI 332
A. Mahkemeye Erişim Hakkı 332
B. Yasal, Bağımsız ve Tarafsız Bir Mahkemede Yargılanma Hakkı 334
C. Makul Sürede Yargılanma Hakkı 335
D. Yargılamanın Hakkaniyete Uygun Olması 337
E. Aleni ve Duruşmalı Yargılama Hakkı 338
F. Masumiyet Karinesinden Yararlanma Hakkı 339
IV. CEZA YARGILAMASINDA SANIĞA SAĞLANAN GÜVENCELER 340
A. Suçlamadan Haberdar Edilme Hakkı 340
B. Savunmasını Hazırlamak İçin Gerekli Zaman ve Kolaylıklara Sahip
Olmak 341
C. Avukat ve Adli Yardımdan Yararlanma Hakkı 342
D. Lehe Delil Öne Sürme ve Tanığı Sorguya Çekme Hakkı 342
E. Ücretsiz Tercümandan Yararlanma Hakkı 343
V. 1982 ANAYASASI’NDA ADİL YARGILANMA HAKKI 343
A. Anayasa’da Tanınan Unsurlar 344
B. Sanığa Sağlanan Güvenceler 346
C. AYM Kararlarından Örnekler 346
SUÇ VE CEZALARIN KANUNİLİĞİ İLKESİ
I. HAKKIN KAPSAMI, YÜKÜMLÜLÜKLER VE İSTİSNALAR 349
İKİNCİ BÖLÜM
AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ’NİN 8–14. MADDELERİNDE DÜZENLENEN
HAKLAR VE ÖZGÜRLÜKLER
Dr. Öğr. Üyesi Ufuk Ramazan ÇAKMAK
I. ÖZEL HAYATA VE AİLE HAYATINA SAYGI HAKKI 353
A. Giriş 353
B. Özel Hayatın Korunması 355
1. Kişisel Kimlik 356
2. Fiziksel ve Ruhsal Bütünlük Hakkı 358
3. Mahremiyet Hakkı 359
C. Aile Hayatına Saygı Hakkı 361
D. Evlenme ve Aile Kurma Hakkı 364
E. Konuta Saygı Hakkı 365
F. Haberleşmeye Saygı Hakkı 367
G. Sözleşme’nin 8–11. Maddelerinin Sınırlanma Rejimi 367
1. Hukukilik 368
2. Meşru Amaç 369
3. Demokratik Toplumda Gereklilik 369
II. DÜŞÜNCE, VİCDAN VE DİN ÖZGÜRLÜĞÜ 373
A. Giriş 373
B. Düşünce, Vicdan ve Din Kavramları 374
C. Özgürlüğün Kapsamı 376
1. Kişinin İç Dünyası 376
2. Dinin veya İnancın Açığa Vurulması 377
D. Hakkın Özneleri 380
1. Gerçek Kişiler 380
2. Tüzel Kişiler 380
3. Birey Grupları 382
E. Sınırlama Rejimi 382
III. İFADE ÖZGÜRLÜĞÜ 385
A. Giriş 385
B. İfade Özgürlüğünün Kapsamı 387
1. Genel Bilgiler 387
2. İfade Kategorileri 388
a. Siyasi İfadeler 388
b. Sanatsal İfadeler 390
c. Ticari İfadeler 390
d. Akademik İfadeler 391
3. Basın Özgürlüğü 391
C. 10. Madde Kapsamında Korunmayan İfadeler 394
D. İfade Özgürlüğünün Sınırlanması 396
IV. TOPLANMA VE ÖRGÜTLENME ÖZGÜRLÜĞÜ 399
A. Giriş 399
B. Toplanma Özgürlüğü 400
C. Örgütlenme Özgürlüğü 402
1. Dernek Kurma Özgürlüğü 403
2. Sendika Kurma Özgürlüğü 404
3. Siyasi Parti Özgürlüğü 405
D. Toplanma Ve Örgütlenme Özgürlüğünün Sınırlanması 405
V. ETKİLİ BAŞVURU HAKKI 409
A. Genel Olarak 409
B. Etkili Başvuru Hakkının Unsurları 410
1. Savunulabilir Bir Şikâyet 410
2. Ulusal Bir Makamın Varlığı 411
3. Etkili Başvuru Yolu 412
C. Etkili Başvuru Hakkının Diğer Usuli Haklarla İlişkisi 413
VI. AYRIMCILIK YASAĞI 416
A. Genel Olarak 416
B. Ayrımcılık Yasağının Kapsamı 419
C. Ayrımcılık Türleri 420
1. Doğrudan Ayrımcılık 421
2. Dolaylı Ayrımcılık 421
D. Ayrımcılığın İspatı 422 |