|
İÇİNDEKİLER
İÇİNDEKİLER
İÇİNDEKİLER 5
TABLOLAR LİSTESİ 15
KISALTMALAR 17
GİRİŞ 19
BİRİNCİ BÖLÜM
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ, AFETLER, ÇEVRESEL BOZULMA VE GÖÇ İLİŞKİSİ
I. GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ, AFETLER VE ÇEVRESEL
BOZULMA NEDENİYLE YAŞANAN BÜYÜK GÖÇLER 25
A. 18. Yüzyılda Lizbon Depremi ve Tsunami Felaketi 26
B. 19. Yüzyılda İrlanda’da Yaşanan Büyük Kıtlık Felaketi 27
C. 20. Yüzyılda Amerika Birleşik Devletleri Dust Bowl Felaketi 29
D. 21. Yüzyılda Yaşanan Bazı Afetler 30
1. Teknolojik Kazalardan Kaynaklanan Çevresel Felaketler 30
a. 1986 Çernobil Nükleer Santral Kazası 30
b. 2011 Fukushima Nükleer Santral Kazası 32
2. İklimsel ve Doğal Afetler 34
a. 2005 Yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde Katrina Kasırgası 34
b. 2011–2023 Yılları Arasında Somali’de Kuraklık ve Seller 36
c. 2022 Yılında Tonga Yanardağ Patlaması 38
d. 2023 Yılında Pakistan Muson Selleri 41
e. 6 Şubat 2023 Tarihinde Türkiye’deki Depremler 44
II. ULUSLARARASI KAMUOYUNUN İKLİM GÖÇÜNÜ GÜNDEME ALMA SÜRECİ 45
A. Konunun Uluslararası Platformda Ortaya Çıkışı ve Kademeli Olarak
Yerleşmesi 46
1. Konunun Ortaya Çıkması 46
a. İklim Değişikliğinin Çevreye Zarar Verdiğinin Kabulü 46
b. İklim değişikliğinin Göçlere Neden Olduğunun Kabulü 48
2. Sivil Toplumun Katkısıyla Konunun Küresel Gündeme Taşınması 50
B. Uluslararası Örgütler ve Ajanslar Bünyesinde Yapılan Araştırma
Çalışmalarında Konunun Gündeme Alınması 51
1. Uluslararası Göç Örgütü’nün Çalışmaları 53
2. Ülke İçinde Yerinden Edilme İzleme Merkezi’nin Çalışmaları 54
C. İklimsel ve Çevresel Göçünün İklim Müzakerelerine Girişi ve Gelişimi 55
1. İklimsel ve Çevresel Göçün BM Dışında Gerçekleşen İklim
Müzakerelerine Girişi ve Gelişimi 56
a. Each–for Projesi 56
b. Nansen Girişimi 58
2. İklim Göçünün BM Çatısında Gerçekleşen İklim Müzakerelerine
Girişi ve Gelişimi 61
a. 1990 IPCC Raporu: Bilimsel Başlangıç Noktası 62
b. COP 13 (Bali, 2007): Bali Eylem Planı ve İnsan Boyutunun
Tanınması 64
c. COP 16 (Cancún, 2010): Göçün Resmî Olarak Tanınması ve
Kayıp ve Zarara İlişkin Çalışma Programının Oluşturulması 68
d. COP 19 (Varşova, 2013): Uluslararası Kayıp ve Zarar
Mekanizması ve İnsan Hareketliliğinin Kurumsal Düzeyde
Tanınması 70
e. COP 21 (Paris, 2015): Paris Antlaşması’nın Kabulü ve Yerinden
Edilme Görev Gücü’nün (Task Force on Displacement)
Oluşumu 71
f. COP 24 (Katowice, 2018): Task Force Sonuç Raporunun
Sunulması 73
g. COP 27 (Şarm el–Şeyh, 2022): Kayıp ve Zarar Fonunun
Kurulması 73
III. İKLİM, ÇEVRESEL BOZULMA VE AFETLERİN NEDEN OLDUĞU GÖÇLERİN
RİSKLERİ 74
A. Göç Etmek Zorunda Kalan İnsanların Maruz Kaldığı Riskler 75
1. Sağlık Tehdidi: Sağlık Hakkı İhlali 75
a. Fiziksel Sağlık Tehdidi 75
b. Ruh Sağlığı Tehdidi: Ruh Sağlığı Hakkı İhlali 79
2. Olumsuz Yönde Etkilenen Maddi ve Sosyal Durum: Onurlu Yaşam
Hakkının İhlali 85
B. Göç Veren Ülkenin Maruz Kaldığı Riskler 86
1. Ekonominin Kötüleşmesi 86
a. Doğrudan Ekonomik Etkiler 87
aa. İşgücünün Olumsuz Etkilenmesi 87
bb. Binalar ve Altyapının Hasar Görmesi 87
cc. Ekosistemlerin ve Doğal Kaynakların Tahrip Olması 88
b. Dolaylı Ekonomik Etkiler 88
c. Uzun Vadeli Ekonomik Etkiler 89
2. Planlama ve Yönetim Zorluğu 89
3. Ülke İçi Çatışma Riski 91
C. Uluslararası Düzeyde Yaşanabilecek Riskler 92
1. İnsani Yardımın Yetersizliği 92
2. Yasal Koruma Eksikliği ve Ecobordering Yaklaşımı 93
3. Çatışma Riski 94
D. İklimsel ve Çevresel Nedenlerle Gerçekleşecek Göçlere İlişkin
Öngörüler 95
1. Ürkütücü Öngörüler 95
2. İyimser Öngörüler ve Azaltım Senaryoları 98
IV. TERİM VE TANIM SORUNSALI 100
A. Literatürde Kullanılan Terim ve Tanımlar 100
1. 1948 Yılında William Vogt’un “Ekolojik Nedenlerle Yerinden Edilmiş
Kişiler” Terimi 101
2. 1976 Yılında Lester R. Brown, Patricia L. McGrath ve Bruce
Stokes’un “Ekolojik Mülteci” Terimi 102
3. 1985 Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nda Kullanılan “Çevresel
Mültecileri” Terimi 103
4. 1988 Yılında Jacobson’un “Çevresel Mültecileri” Gruplandırması 105
5. 2005 Yılında Norman Myers Çalışmalarında “Çevresel Mülteci”
Terimi 106
6. Uluslararası Göç Örgütü’nün “Zorunlu İklim Göçmeni” tanımı 107
7. Margit Ammer’ın “International climate displacees’” ve “Internal
climate displacees’” Terimleri 110
8. 2010 Yılında Alexander Bett’in “Hayatta Kalma Göçü” (Survival
Migration) Tanımı 112
9. 2015 Yılında François Gemenne’in “İklim Mültecileri” Terimini
Kullanma Gerekçesi 113
B. Çalışmalarda Mezkûr Göçlere Yol Açan Olayların Çeşitli Sınıflandırması 115
1. IOM’in “İklimsel Faktörler” ve “İklimsel Olmayan Faktörler” Ayrımı 115
2. Richmond’un Çevre ile İlgili Afetler Tipolojisi 117
3. Diane Bates’in Çevresel Mültecileri Sınıflandırması 121
4. Walter Kalin’in Beş Senaryosu 125
C. “Afet, iklim ve Çevresel Nedenlerle Yer Değiştiren Kişi” tanımımız ve
gerekçeleri 128
V. BÖLÜM DEĞERLENDİRMESİ 130
İKİNCİ BÖLÜM
ULUSLARARASI VE AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUN SUNDUĞU MEVCUT KORUMANIN YETERSİZLİĞİ İLE MEVCUT BÖLGESEL VE İKİLİ ANTLAŞMALAR
I. ULUSLARARASI HUKUK’UN AFET, İKLİMSEL VE ÇEVRESEL NEDENLERLE
YERİNDEN EDİLEN KİŞİLERİ KORUMADA SINIRLI OLMASI 134
A. Birleşmiş Milletlerin 1951 Tarihli Mültecilerin Hukuki Duruma İlişkin
Sözleşmesi’nin Afet, İklim ve Çevresel Nedenlerle Yerinden Edilen
Kişileri Kapsamaması 135
1. Mülteci Statüsüne Erişim Koşullarında Afet, İklim ve Çevresel
Nedenlerin Olmaması 137
a. Zulüm Görme Korkusu Kriteri 138
aa. “Zulüm” Kavramı 138
bb. “Zulme Uğrama Korkusunun Haklı Olması” Kavramı 141
b. Kişinin Ülkesinin Dışında Bulunması Koşulu 142
c. Kişinin Sözleşmede Sayılan Sebeplerden Kaynaklanan Zulüm
İhtimali Nedeniyle Kendi Ülkesinin Korunmasından
Yararlanamaması veya Dönememesi Koşulu 142
2. Mülteci Statüsünün Niteliği Gereği Afet, iklim ve Çevresel
Nedenlerle Yerinden Edilen Kişilere Uymaması 145
a. Mültecilik Statüsü İçin Bireysel Başvuru ve Kişiye Özgü
Değerlendirme Süreci 145
b. Statünün Sadece Geçici Olması 146
B. Afet, İklim ve Çevresel Nedenlerle Yerinden Edilen Kişileri Koruyan
Sınırlı Düzenlemeler İçeren Uluslararası Sözleşmeler 147
C. “Ülkeleri İçinde Doğal ya da İnsan Kaynaklı Felaket Nedenleriyle
Yerinden Edilen Kişileri” de Kapsayan Ancak Bağlayıcı Olmayan BM’nin
1998 Tarihli Ülkeleri İçinde Yerinden Edilen Kişilere İlişkin Rehber
İlkeler 148
1. Ülkeleri İçinde Doğal ya da İnsan Kaynaklı Felaket Nedenleriyle
Yerinden Edilen Kişileri de Kapsayan İlkeler 149
2. İlkelerin Tanıdığı Haklar ve Öngördüğü Yükümlülükler 149
a. Genel İlkeler 150
b. Yerinden Edilmeye Karşı Korumaya İlişkin İlkeler 152
c. Yerinden Edilme Sırasında Korumaya İlişkin İlkeler 155
d. İnsani Yardımlara İlişkin İlkeler 160
e. Geri Dönüş, Yeniden Yerleştirme ve Yeniden Entegrasyon
Konularına İlişkin İlkeler 163
3. Ülkeleri İçinde Yerinden Edilenler İçin Önemli Bir Belge 165
4. İlkelerin Sınırlı Kalmaları 167
D. Doğal Afet Durumlarında İnsanların Korunması ile İlgili IASC
Operasyonel Kılavuz İlkeleri 169
1. IASC Operasyonel Kılavuz İlkelerin Spesifik Amaçları 170
2. IASC Operasyonel Kılavuz İlkelerinde Yer Alan İlkeler 171
a. Genel İlkeler 172
b. Yaşamın korunması, Kişi Güvenliğinin Sağlanması, Fiziksel
Bütünlük ve Aile Bağlarının Korunması 176
aa. Özellikle Tahliyeler Olmak Üzere Hayat Kurtarıcı
Önlemler 176
bb. Ailelerin Birbirinden Ayrı Kalmasına Karşı Koruma 177
cc. Doğal Afetlerin İkincil Etkilerine Karşı Koruma 178
dd. Toplumsal Cinsiyete Dayalı Şiddet Dahil Olmak Üzere
Şiddete Karşı Koruma 178
ee. Ev Sahibi Aileler ve Toplu Barınaklarda Güvenlik 179
ff. Cenazeler ile İlgilenme 180
c. Gıda, Sağlık, Barınak ve Eğitim Sağlanmasına İlişkin Hakların
Korunması 180
d. Barınma, Arazi ve Mülkiyet, Geçim Kaynakları ve Orta ve
Yüksek Öğretim ile İlgili Hakların Korunması 183
e. Belgelendirme, Hareket, Aile Bağlarının Yeniden Tesisi, İfade
ve Görüş ve Seçimlerle İlgili Hakların Korunması 188
3. IASC Operasyonel Kılavuz İlkelerinin Sınırlı Kalması 196
II. AVRUPA BİRLİĞİ’NİN GEÇİCİ KORUMA VE İKİNCİL KORUMA REJİMLERİNİN
AFET, İKLİM VE ÇEVRESEL NEDENLERLE YERİNDEN EDİLEN KİŞİLERE
UYGULANAMAMASI 197
A. Avrupa Birliği’nin Geçici Korumaya İlişkin 2001/55/EC (AT) Konsey
Direktifi 198
1. Geçici Korumanın Amaç İtibarıyla Afet, İklim ve Çevresel Yerinden
Edilmiş Kişileri kapsamaması 199
a. Hazırlık Çalışmaları Sırasında Doğal Felaket Mağdurlarının
dahil Edilmesine Yönelik Teklifler 199
b. Geçici Koruma Direktifinin Amacı ve Kapsamı 201
2. Geçici Korumanın Niteliği Gereği Afet, İklim ve Çevresel
Nedenlerle Yerinden Edilen Kişilere Uymaması 205
a. Sadece Geçici Bir Statü Olması 205
b. Coğrafi Olarak Sınırlı Şekilde Tasarlanmış Olması 208
B. Avrupa Birliği’nin İkincil Koruma Rejimi 209
1. İkincil Koruma Rejiminin Afet, İklim ve Çevresel Nedenlerle
Yerinden Edilen Kişileri Kapsamaması 211
a. 2004/83/CE sayılı Direktifin Hazırlık Çalışmalarında “Doğal
Afet Mağdurlarının” Gündeme Gelmesi 211
b. Direktiflerin Başlangıç Hükümlerinde Afet, İklim ve Çevresel
Nedenlerle Yerinden Edilenlerin Kapsam Dışında Bırakılması 219
c. Direktiflerin Afet, İklim ve Çevresel Nedenlerle Yerinden
Edilenleri Kapsam Dışında Tutan Maddeleri 220
2. İkincil Korumanın Niteliği Gereği Afet, İklim ve Çevresel Nedenlerle
Yerinden Edilen Kişilere Uymaması 222
a. Değerlendirmenin Bireysel Olması 222
b. Statünün Sadece Kısa Süreli Olması 223
III. ÇEVRESEL YERİNDEN EDİLMELERİN BÖLGESEL DÜZEYDE KAMPALA
SÖZLEŞMESİ İLE TANINMASI 224
A. Çevresel Yerinden Edilmelere Yönelik Yenilikçi, Kapsamlı ve Bağlayıcı
Normatif bir Koruma 226
1. İklim Değişikliğinin Etkileri De Dahil Olmak Üzere Doğal veya İnsan
Kaynaklı Felaketlerin Açıkça Tanınması 226
2. Yerinden Edilmeye Karşı Hukuki, Önleyici, Koruyucu, Çözüm Odaklı
ve Dayanışmacı Yaklaşımın Amaçları 227
3. Devletlerin Yerinden Edilmeye İlişkin Önleme, Koruma ve Kalıcı
Çözüm Üretme Yükümlülükleri 228
a. Devletlerin Kapsamlı Normatif Sorumluluğu: Yasaklama,
Koruma, Yardım, Hesap Verebilirlik ve Kurumsal Uyum
Yükümlülükleri 229
aa. Zorla Yerinden Etmenin Önlenmesi ve Sosyal Kapsayıcılık
Yükümlülüğü 229
bb. İnsanlık Onuruna ve İnsan Haklarına Dayalı Koruma
Yükümlülüğü 229
cc. İnsani Yardımın Sivil ve Tarafsız Niteliğine Saygı Duyma
ile Engelsiz Erişimine ve Sürdürülebilirliğine Destek
Yükümlülüğü 230
dd. Zorla Yerinden Etmeye Yol Açan Eylemler Karşısında
Devletlerin Cezai Takip ve Hesap Sorma Görevi 230
ee. Devletlerin Mevzuat Uyumu, Kurumsal Koordinasyon ve
Kalıcı Çözüm Geliştirme Yükümlülüğü 230
b. Devletin Yerinden edilmeyi Önleme Yükümlülüğü 231
c. Devletin Ülke İçinde Yerinden Edilen Kişileri Koruma ve Yardım
Sunma Yükümlülüğü: Genel İlke ve Uygulama Aşamaları 233
d. Devletin Yerinden Edilme Sonrası Kalıcı Yerleşim ve Tazmin
Yükümlülükleri 238
4. Kurumsal Yardım, Müdahale ve Koordinasyonun Hukuki Çerçevesi 240
5. Kampala Sözleşmesi’nin Bağlayıcılığı ve Denetim Mekanizmalar 242
B. Kampala Sözleşmesi’nin Sınırları 244
1. Coğrafi ve Kapsam Sınırı 244
2. Uygulama Sınırı 245
3. Denetim Mekanizmasının Zayıflığı 246
4. Kurumsal Eksiklik 246
5. Özel Fon Olmaması 247
IV. AFET, İKLİM VE ÇEVRESEL NEDENLERLE YERİNDEN EDİLEN KİŞİLERİN
BİLATERAL ANTLAŞMALAR İLE KORUNMASI 249
A. Acil Durumlarda İnsani Giriş ve Geçici Koruma Antlaşmaları 249
1. UNHCR’ın Geçici Koruma veya Kalış Düzenlemelerine İlişkin Kılavuz
İlkeleri 250
2. Afetzedelere Sağlanan Uluslararası İdari ve Hukuki Kolaylıklara
İlişkin Bazı Örnekler 251
a. 1998 Kasırga Mitch Sonrası Uygulamalar 252
b. 2010 ve 2021 Haiti Depremleri Sonrası uygulamalar 252
c. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Merkezli Depremler Sonrası
Uygulamalar 254
B. Orta ve Uzun Vadeli Sürdürülebilir Kalış ve Entegrasyon Düzenlemeleri 255
1. İklim Kaynaklı Hareketlilikte Bölgesel İş Gücü Programları 255
a. Yeni Zelanda’nın Tescilli Mevsimlik İşveren Programı 256
b. Pasifik–Avustralya İş Gücü Hareketliliği Programı 257
2. İklim Uyumu ve Sürdürülebilir Kalkınma Odaklı İkili İşbirliği
Antlaşmaları 258
a. Avustralya–Tuvalu Falepili Birliği 259
b. Almanya – Bangladeş İklim ve Kalkınma Ortaklığı 261
V. BÖLÜM DEĞERLENDİRMESİ 263
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
AFET, İKLİM VE ÇEVRESEL NEDENLERLE YERİNDEN EDİLEN KİŞİLERE STATÜ VERİLMESİ İÇİN YAPILAN ÇALIŞMALAR
I. 1951 TARİHLİ MÜLTECİLERİN HUKUKİ STATÜSÜNE İLİŞKİN CENEVRE
SÖZLEŞMESİ’NE İLİŞKİN ÖNERİLER 266
A. Mevcut Mülteci Tanımının Genişletilmesi 267
1. Tanımın Metinsel Olarak Genişletilmesi 267
2. Uygulanabilirlik ve Eleştiriler 268
B. Mevcut Mülteci Kavramının Geniş Yorumlanması 269
II. LİMOGES ÜNİVERSİTESİ AKADEMİSYENLERİNİN OLUŞTURDUĞU “ÇEVRESEL
NEDENLERLE YERİNDEN EDİLMİŞ KİŞİLERİN STATÜSÜNE İLİŞKİN SÖZLEŞME
TASLAĞI 271
A. Ekolojik (ve Çevresel) Mülteciler Hakkında Limoges Çağrısı 272
1. Limoges Çağrısı’ndaki Tespitler 272
2. Limoges Çağrısı’ndaki İş Birliği Daveti 273
B. Çevresel Nedenlerle Yerinden Edilmiş Kişilerin Statüsüne İlişkin
Sözleşme Taslağı 274
1. Başlangıç Kısmındaki Önemli Tespitler 275
2. Sözleşme Taslağının Amacı, Kapsamı ve Kullanılan Terimlerin
Tanımları 276
3. Kabul Edilen İlkeler 277
4. Yerinden Edilme Tehdidi Altında Olan Kişilere Garanti Edilen
Haklar 278
5. Yerinden Edilmiş Kişilere Sağlanan Haklar 280
6. Çevresel Nedenlerle Yerinden Edilmiş Kişi Statüsünün Tanınması 284
7. Oluşturulan Kuruluşlar ve Organlar 286
8. Uygulama Mekanizmaları 290
9. Taslaktaki Diğer Çeşitli Hükümler 291
C. Sözleşme Taslağına Yapılan Yorumlar 292
III. AKADEMİSYEN BONNİE DOCHERTY VE TYLER GİANNİNİ’NİN “İKLİM
DEĞİŞİKLİĞİ MÜLTECİLERİ SÖZLEŞMESİ” ÖNERİSİ 294
A. “İklim değişikliği Mültecileri” Tanımı 295
1. Zorunlu Göç 295
2. Geçici veya Kalıcı Yer Değiştirme 295
3. Ulusal Sınırların Ötesinde Hareket 296
4. İklim Değişikliğiyle Tutarlı Bozulma 296
5. Ani veya Kademeli Çevresel Bozulma 297
6. İnsan Faaliyetinin Çevresel Bozulmaya Etkisinin Olması 297
B. Geniş, Disiplinler Arası Bir Hukuki ve Politik Çerçeve İhtiyacı 298
C. Bağımsız ve Kapsayıcı Bir “İklim Değişikliği Mültecileri Sözleşmesi”
Önerisi 299
1. İklim Değişikliği Mülteci Sorununun Önceliklendirilmesi 300
2. Uzmanlaşmış, Disiplinler arası Bir Sözleşme 300
3. Bağımsız ve Kapsayıcı bir Süreç 301
D. Sözleşmenin İçeriğine İlişkin Öneriler 301
1. İklim Değişikliği Mültecileri için Destek Garantileri 301
a. İklim Değişikliği Mülteci Statüsü Belirleme Standartları 302
b. İnsan Haklarının Korunması 303
c. İnsani Yardım 305
2. Ortak Sorumluluk 305
a. Ev Sahibi Devlet Sorumluluğu (Host State) 306
b. Ana Vatan Devletinin Sorumluluğu (Home State) 307
c. Uluslararası İşbirliği ve Yardım 308
3. Sözleşmenin Yönetimi 309
a. Küresel Bir Fon (A Global Fund) 310
b. Koordinasyon Ajansı 311
c. Bilimsel Uzmanlar Kurulu 312
IV. PARİS BAROSU’NA KAYITLI BİR GRUP AVUKATIN ÖNERDİĞİ “ÇEVRESEL
NEDENLERLE YERİNDEN EDİLMİŞ KİŞİLERİN STATÜSÜNÜ OLUŞTURAN
SÖZLEŞME TASLAĞI” 315
A. Sözleşme Taslağı Projesinin Nedeni ve Oluşumu 315
B. Çevresel Nedenlerle Yerinden Edilmiş Kişilerin Statünü Oluşturan
Sözleşme taslağı 316
1. Başlangıç Kısmındaki Önemli Tespitler 316
2. Genel Hükümler Bölümündeki Tanımlar ve Sözleşmenin
Uygulanmasına Son Verilen Durumlar 318
3. Taraf Devletlerin ve Çevresel Nedenlerle Yerinden Edilen Kişilere
Özgü Yükümlülükler 319
4. Çevresel Nedenlerle Yerinden Edilmiş kişilere Garanti Edilen Haklar 321
5. Diğer Hükümler 322
C. Sözleşme Taslağına Yapılan Yorumlar 323
V. BÖLÜM DEĞERLENDİRMESİ 323
SONUÇ 325
EKLER : YAZAR TARAFINDAN YABANCI DİLDEN TÜRKÇE’YE ÇEVRİLEN HUKUKİ
METİNLER 329
– AFRİKA'DA YERİNDEN EDİLMİŞ KİŞİLERİN KORUNMASI VE YARDIM
EDİLMESİNE İLİŞKİN AFRİKA BİRLİĞİ SÖZLEŞMESİ (KAMPALA SÖZLEŞMESİ) 330
– TUVALU VE AVUSTRALYA ARASINDAKİ FALEPİLİ BİRLİĞİNE İLİŞKİN ORTAK
AÇIKLAMA 345
– AVUSTRALYA–TUVALU FALEPİLİ BİRLİĞİ 347
– ÇEVRESEL NEDENLERLE YERİNDEN EDİLMİŞ KİŞİLERİN STATÜSÜNE İLİŞKİN
SÖZLEŞME TASLAĞI (Dördüncü Versiyon– Nisan 2018) 351
– PARİS BAROSUNA KAYITLI BİR GRUP AVUKATIN YAZDIĞI “ÇEVRESEL
NEDENLERLE YERİNDE EDİLMİŞ KİŞİLERİN STATÜSÜNÜ OLUŞTURAN
SÖZLEŞME TASLAĞI” 369
KAYNAKÇA 375 |
Bilgisayar, Teknoloji Kitapları 
