|
İÇİNDEKİLER
İçindekiler
Önsöz 5
Kısaltmalar 13
Giriş 19
Birinci Bölüm
AVRUPA BİRLİĞİ İÇ ENERJİ PİYASASI,
DOĞALGAZ PİYASASI
I. GENEL KAVRAMLAR 21
A. Enerji Kavramı 21
B. Enerjiye Erişim Hakkı 23
C. Doğalgaz 23
D. Doğalgazın Tercih Edilme Nedeni 24
E. Doğalgaz Kullanıcıları 24
II. DOĞALGAZ PAZARINDA TEDARİK ZİNCİRİ 25
A. Tedarik Zinciri 26
B. Sıvılaştırılmış Doğalgaz (LNG) 31
III. DOĞALGAZ PİYASASI 34
A. Genel Olarak AB Gaz Piyasası ve AB Gaz Piyasasının Yeniden Yapılandırması 34
B. Teorik/Tarihsel Arka Plan– Dünya Doğalgaz Piyasalarına Tarihsel Bakış 40
C. Doğalgaz Piyasaları ve Fiyatlandırma 41
D. Doğalgaz Fiyatları ve Doğalgaz Fiyatlarını Etkileyen Faktörler 44
E. Doğalgaz Ticaret Piyasalarının Rolü 49
IV. GAZ ALIM–SATIM SÖZLEŞMELERİ ve FİYAT MÜZAKERELERİ (GÖZDEN GEÇİRME) İLE “AL YA DA ÖDE” YÜKÜMLÜLÜĞÜ 52
A. Gaz Alım–Satım Sözleşmeleri (Natural gas sale and purchase agreement) 52
B. Gaz Alım Satım Sözleşmelerinde Fiyat Müzakereleri 53
C. Gaz Alım Satım Sözleşmelerinde “Al ya da Öde”(TakePay) Yükümlülüğü 54
D. Rusya ile Gaz İthalat Sözleşmeleri 56
V. REKABET, REKABET HUKUKU, DOĞALGAZ PİYASASINDA REKABET ve ŞEBEKELERE ÜÇÜNCÜ TARAF ERİŞİMİ 58
A. Rekabet 58
B. Rekabet Hukuku ve AB’de Rekabet 58
C. Üçüncü Taraf Erişimi (Third–Party Access/TPA) 59
D. Doğalgaz Piyasasında Rekabet 60
VI. AVRUPA BİRLİĞİNDE TARİHÇE VE AVRUPA BİRLİĞİNDEKİ BİRİNCİL NİTELİKTEKİ KURUCU ANLAŞMALARI 62
A. Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) 63
B. Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu (EURATOM) ve Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) 65
C. EURATOM (The European Atomic Energy Community)– Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu 65
D. Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET)– (European Economic Community/EEC) 67
E. (Merger Treaty) Füzyon (Birleşme) Anlaşması 68
F. Avrupa Tek Senedi(ATS)– (Single European Act) 68
G. Maastricht Antlaşması (Avrupa Birliği Antlaşması)– (Treaty On European Union /TEU) 69
VII. AVRUPA BİRLİĞİ İÇ ENERJİ PİYASASI (INTERNAL ENERGY MARKET) 70
A. AB Enerji Politikası ve Amaçları 70
B. AB Enerji İç Pazarında Organizasyon ve Kurumlar 71
1. Floransa Forumu–Madrid Forumu–Kopenhag Altyapı Forumu ve Dublin Forumu ve CEER 71
2. Floransa Forumu 72
3. Madrid Forumu 72
4. Kopenhag Altyapı Forumu (Enerji Altyapısı Forumu) 72
5. Dublin Forumu (Vatandaşlar Enerji Forumu– Citizens Energy Forums) 73
6. CEER– Avrupa Enerji Düzenleyiciler Konseyi (Council of European Energy Regulators) 73
C. AB Enerji İç Pazarında Düzenleyici Kurumlar 74
1. Avrupa Elektrik ve Gaz Regülatörleri Grubu–(European Regulators Group for Electricity and Gas)– ERGEG 74
2. ACER (Agency for The Cooperation of Energy Regulators)– (Enerji Düzenleyicileri İş birliği Ajansı) 76
3. ENTSO–E, Avrupa Elektrik İletim Sistem Operatörleri Ağı (The European Network Of Transmission System Operators for Electricity) 79
4. ENTSOG, Gaz İletim Sistem Operatörleri Avrupa Ağı (The European Network of Transmission System Operators for Gas) 79
VIII. AVRUPA BİRLİĞİ İÇ ENERJİ PİYASASININ OLUŞTURULMASI (INTERNAL ENERGY MARKET) 80
A. Hedeflenen Başarılar 82
1. Gaz ve elektrik piyasalarının serbestleştirilmesi 82
2. Avrupa Birliği Enerji Sektöründeki Serbestleşme Amaçlı Düzenlemeler 83
a. Birinci Enerji Paketi (First Energy Package) 83
b. İkinci Enerji Paketi (The Second Energy Package) 84
c. Üçüncü Enerji Paketi: (The Third Energy Package) 84
d. Dördüncü Enerji Paketi (The Fourth Energy Package) 86
e. Beşinci Enerji Paketi (The Fifth Energy Package ‘Fit For 55’) 87
3. Avrupa Birliğinde Gaz Direktiflerinin Amaçlarının ve Etkilerinin Analiz Edilmesi ve Güncel Durum 87
B. AB Enerji Piyasalarında, Serbestleşme, Ayrıştırma 90
1. Serbestleşme 90
2. Ayrıştırma (Unbundling) 94
3. Ayrıştırma Türleri 101
a. Muhasebe Ayrıştırması (Accounting Unbundling) 101
b. Hukuki –Yasal (Legal) Ayrıştırma 102
c. Fonksiyonel–İşlevsel (Functional) Ayrıştırma 103
d. Bağımsız sistem operatörü –(Independent System Operator–ISO) 104
e. Bağımsız iletim sistemi operatörü – (Independent Transmission Operator/ITO) 104
f. Mülkiyet/Sahiplik ayırma (Ownership Unbundling) 105
IX. BİRİNCİ BÖLÜME İLİŞKİN ANALİZ VE BULGULAR 107
A. Verimli ve Rekabetin Olduğu Bir Doğalgaz Piyasası Hedefiyle AB’de Hukuki Argümanlar Kullanılmıştır 107
B. Ayrıştırma AB Enerji Piyasasına Yön Veren Bir Argümandır 107
C. Doğalgaz Tedarik Zincirinin Önemi 108
D. Gaz Alım–Satım Sözleşmelerindeki Temel Esaslar Nelerdir? 108
E. Doğalgaz Piyasasında Fiyat Oluşumunun Esası Nedir? 108
İkinci Bölüm
ELEKTRİK PİYASALARI
I ELEKTRİK ENERJİSİ, SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA, ELEKTRİĞİN KARAKTERİSTİK ÖZELLİKLERİ VE PİYASA FAALİYETLERİ 109
A. Elektrik Enerjisi ve Sürdürülebilir Kalkınma 109
B. Elektrik Enerjisinin Başlıca Karakteristik Özellikleri 111
C. Elektrik Piyasası Faaliyetleri, Elektrik Talebi ve Elektrik Piyasasındaki Ana Piyasa Aktörleri (Oyuncuları) 114
D. Tedarik Faaliyeti 116
E. Üretim Faaliyeti ve Elektrik Üretiminde Doğalgaz Kullanımı 116
F. Ulaştırma Faaliyeti: İletim Faaliyeti ve Dağıtım 117
G. İletim Faaliyeti 118
H. Dağıtım Faaliyeti 119
II ELEKTRİK ENERJİSİ VE ENDÜSTRİSİ, TARİHSEL AÇIDAN İLERLEMESİ 119
A. Kısaca Elektriğin Ticari Olarak Gelişiminin Tarihi ve Akımlar Savaşı 119
B. Elektriğin Kullanımını Yaygınlaştıran Uygulamaları 121
C. Elektrik Sektöründe Serbestleşme 123
D. Gelecekte Elektrik Endüstrisinin Görünümü 125
III ELEKTRİK PİYASALARI 126
A. Elektrik Piyasalarının Dünya Genelinde Tarihsel Evrim, Reform Süreçleri ve Temel Özellikleri Üzerine Açıklamalar 126
B. Elektrik Piyasasında Doğal Tekel Olgusu 129
C. Elektrik Piyasası Tasarımı, Düzenlenmesi (Regülasyon) ve Rekabet Hukukunun Rolü, Elektrik Piyasasında Yapılanma Modelleri 129
D. Genel Olarak Elektrik Piyasa Tasarımı ve Regülasyon 132
E. Piyasa Başarısızlığını Ele Alan Mekanizmalar, Regülasyonların ve Rekabet Hukukunun Rolü 133
G. ABD California (Kaliforniya) Elektrik Piyasası Örneği 135
H. Elektrik Piyasalarında Yapılanma Modelleri 137
1. Dikey Entegre Monopol Modeli (Vertically Integrated Monopoly) 139
2. Tek Alıcı Modeli (The Single Buyer Model) 140
3. Toptan Satış Rekabeti Modeli (Wholesale Competition) 141
4. Perakende Satış Rekabeti Modeli (Retail Competition) 143
5. Avrupa Elektrik Piyasasında Direktiflerden Önce ve Sonra Elektrik Piyasası 143
6. 96/92 EC sayılı Elektrik Yönergesi (Direktifi) ve Analiz Edilmesi 146
7. 2003/54 EC sayılı Elektrik Yönergesi (Direktifi) ve Analiz Edilmesi 148
8. 2009/72 EC Sayılı Elektrik Yönergesi (Direktif) ve Analiz Edilmesi 149
9. 2019/944 EU Sayılı Avrupa Birliği Direktifi, 2019/943 EU Sayılı Yönetmelik, 2018/2001 EU Sayılı Direktif’in Analiz Edilmesi ve AB’de Enerji Toplulukları (Energy Communities) 150
10. Rekabet Hukukunun Rolü 152
J. Elektrik Piyasaları 154
1. Genel Olarak Finansal Piyasalar ve Türleri: 154
a. Spot Piyasa 155
b. Türev Piyasalar 157
aa. Forward Sözleşmeler 158
bb. Futures Sözleşmeler 162
cc. Opsiyonlar 162
2. Elektrik Piyasaların Zaman Boyutuna Göre Yapısı 163
3. Elektrik Enerjisinin Diğer Emtialardan Farklılığı ve Piyasa Etkisi 164
4. Elektrik Piyasalarının Genel Yapısı ve Türleri 165
a. Organize Toptan Elektrik Piyasasının Boyutları 170
b. Elektrik Toptan Satışında Spot Piyasalar 172
aa. Gün Öncesi Piyasaları (Day–Ahead Markets) 174
bb. Gün İçi Piyasalar (Intraday Markets) 175
cc. Gerçek Zamanlı Dengeleme Piyasası 176
c. Türev Piyasalar (Derivative Markets) 177
K. Avrupa Elektrik Piyasasında Fiyatlandırma ile İlgili Esaslar 179
1. Fiyatlandırmanın Esasları, Marjinal Fiyatlandırma (Marginal Pricing) ve Liyakat Sırası Eğrisi(Merit Order): 179
IV. ELEKTRİK ÜRETİCİSİNİN İŞ MODELLERİ 182
A. Tüccar Tipi Enerji Santrali 182
B. Uzun Vadeli Tedarik Sözleşmeleri 184
C. Enerji Satın Alma Sözleşmesine Dayalı Santraller 185
D. İşletme (Tolling) Sözleşmesi 185
E. Üretim Payı (Üretimden Pay) Modeli 186
F. Sanal Enerji Santralleri ve Sanal Kapasite Payı Modeli 186
V. UZUN VADELİ ELEKTRİK TEDARİK SÖZLEŞMELERİ 187
A. Rekabet Hukuku ve Uzun Vadeli Elektrik Tedarik Sözleşmeleri 187
B. Elektrik Piyasasında “Al ya da Öde” Hükümleri 189
C. Ana Ticaret Anlaşmaları 189
VI. AVRUPA ELEKTRİK TÜKETİCİSİNİN SAHİP OLDUĞU HAKLAR VE KORUNMASI: 190
VII. AVRUPA BİRLİĞİNDE ZAYIF(HASSAS) DURUMDAKİ TÜKETİCİ ve ENERJİ YOKSULLUĞU 191
VIII. AB’NİN ELEKTRİK ALTYAPISI VE ÜLKELER ARASI BAĞLANTI HEDEFLERİ 193
IX. İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ İLE MÜCADELE VE ULUSLARARASI ANLAŞMALAR: 194
A. İklim Değişikliği, Küresel Boyutu ve Etkileri 194
B. IPCC’nin Kuruluşu (1988) ve İlk Değerlendirme Raporları 196
C. İklim Değişikliğiyle Mücadelede Uluslararası Hukuki Çerçeve 198
1. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi–(BMİDÇS) 198
2. Kyoto Protokolü 199
3. Paris Anlaşması 201
4. Glasgow İklim Paktı 202
X. AVRUPA BİRLİĞİ’NİN İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ POLİTİKASI VE AB’NİN İKLİM POLİTİKALARININ HUKUKİ VE KURAMSAL TEMELLERİ 204
A. Avrupa İklim Yasası (European Climate Law) 204
B. Avrupa Yeşil Mutabakatı (European Green Deal) 205
C. Fit for 55 Paketi 207
XI. AVRUPA BİRLİĞİ’NİN İKLİM VE ENERJİ POLİTİKALARINI DESTEKLEYİCİ PROGRAMLAR 208
A. AB’nin Emisyon Azaltım Araçları 208
1. AB ETS (Avrupa Birliği Emisyon Ticaret Sistemi) 208
2. CBAM (Sınırda Karbon Ayarlama Mekanizması) 210
3. AB Emisyon Ticareti Sistemi Avrupa’da elektrik faturalarına etki eder mi? 211
XII. TÜRKİYE CUMHURİYETİ’NDE ELEKTRİK SEKTÖRÜ 212
XIII. İKİNCİ BÖLÜMÜN ANALİZİ VE BULGULAR 219
A. AB’de Elektrik Direktifleri Piyasanın Serbestleşmesi ve Verimli Hale Gelmesi Noktasında Yeterli Olmuş Mudur? 219
B. AB Hukukunda Elektriğin Niteliği Nedir? 220
C. Elektrik Enerjisi Piyasasının Regülasyonu ve Rekabet Hukukunun Temelleri Piyasaları Ne Yönlerde Etkilemektedir? 220
D. Avrupa’daki Elektrik Piyasası Örneğinden Ülkemiz Türkiye Cumhuriyetindeki Elektrik Piyasasında Alınması Gereken Dersler Nelerdir? 220
Kaynakça 223
Kavram Dizini 273 |
Bilgisayar, Teknoloji Kitapları 
