|
İÇİNDEKİLER
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ 5
ÖZET 7
İÇİNDEKİLER 9
KISALTMALAR 15
GİRİŞ 17
BİRİNCİ BÖLÜM
AKIL YÜRÜTME YÖNTEMİ OLARAK KIYAS (ANALOJİ – ÖRNEKSEME)
I. KIYASIN GENEL OLARAK GÖRÜNÜMÜ 21
II. KIYASIN GÜNLÜK HAYATTAKİ GÖRÜNÜMÜ 26
III. DİĞER AKIL YÜRÜTME YÖNTEMLERİ İLE KIYASIN KARŞILAŞTIRILMASI 28
A. Tümdengelim (Dedüksiyon–Tasım–Ta’lil) Yöntemi ile Kıyasın
Karşılaştırılması 28
1. Genel Mantıkta Tümdengelim (Dedüksiyon) Mantığı Olarak Tasım
(Sillogizm) 28
2. Tümdengelim Yöntemi ile Kıyas Arasındaki İlişki 31
B. Tümevarım (İstikra–İndüksiyon) Yöntemi ile Kıyasın Karşılaştırılması 34
1. Genel Olarak Tümevarım (İstikra) Yönteminin Yapısı 34
2. Tümevarım Yöntemi ile Kıyas Arasındaki İlişki 36
C. Birikimsel (Kondüktif–Tekevarımsal) Akıl Yürütme Yöntemi ile Kıyas
Arasındaki İlişki 39
D. Enevarımsal (Abdüktif–Geriçıkarımsal–Heptengitmeli) Akıl Yürütme
Yöntemi ile Kıyas Arasındaki İlişki 41
E. Mecazî (Metaforik) Çıkarım ile Kıyasın Karşılaştırılması 44
1. Genel Olarak Mecaz (Metafor) 44
2. Mecazî Çıkarım ile Kıyas Arasındaki İlişki 45
F. Sınıflandırma (Classification) ile Kıyasın Karşılaştırılması 46
1. Genel olarak Sınıflandırma (Classification) 46
2. Sınıflandırma ile Kıyas Arasındaki İlişki 50
İKİNCİ BÖLÜM
GENEL OLARAK KIYASIN (ANALOJİNİN) HUKUK BİLİMİNDE KULLANIMI
I. HUKUKTA KIYASIN ÖNEMİ VE AVANTAJLARI 53
A. Önemi 53
B. Avantajları 56
II. HUKUKTA KIYASIN UNSURLARI 58
A. Asl 58
B. Fer 58
C. İllet (Benzerlik) 59
D. Hüküm 59
III. HUKUKTA KIYASIN TANIMI 60
A. Genel Olarak 60
B. Kıta Avrupası Hukuk Sisteminde Kıyasın Tanımı 60
C. Common Law Sisteminde Kıyasın Tanımı 62
D. İslam Hukukunda Kıyasın Tanımı 64
IV. HUKUK ALANINDA UYGULANAN KIYAS YÖNTEMİNİN MANTIKSAL YAPISI 65
V. HUKUK ALANINDA UYGULANAN KIYAS YÖNTEMİNDE BENZERLİK MESELESİ:
UYGUN BENZERLİĞİN TESPİT EDİLMESİ 67
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
COMMON LAW SİSTEMİNDE KIYAS
I. GENEL OLARAK COMMON LAW SİSTEMİ 71
II. COMMON LAW SİSTEMİNDE UYGULANAN TEMEL AKIL YÜRÜTME
METOTLARI 76
III. VAKIA HUKUKUNDA UYGULANAN KIYAS 79
A. Vakıa Hukukunda Kıyas Yönteminin Mantıksal Yapısı 80
B. Vakıa Hukukundaki Kıyas Yönteminin Temel Özellikleri 82
1. Tutarlılık İlkesi 82
2. Tikele Odaklanma 82
3. Düşük veya Orta Seviyede Soyutlanmış İlkeler 83
4. Eksik Kuramlaşmış Yargılar 84
C. Kıyas Yönteminin Vakıa Hukukundaki Çeşitli Uygulamaları 84
1. Emsal Kararların Uygun Temel Nokta Olarak Belirlenmesi 84
2. Olgusal Benzerlikler ve Farklılıklar (Emsal Karara Kıyasen Uyulması
ve Emsal Kararın Tefrik Edilmesi) 85
3. Ratio Decidendi’nin Belirlenmesi 90
4. Emsal Kararın Soyut ya da Somut Olması Durumlarında Kıyas
Yönteminin Kullanımı 92
5. Emsal Kararlar Arasında En Uygun Olanın Belirlenmesi 93
6. Emsal Kararlar Arasında Görünürde Bir Çatışma Olması Durumunda
Kıyasın Kullanımı 95
7. Emsal Kararlardan İlke Elde Etmede Kıyasın (İlke Kıyasının)
Kullanımı 96
D. Common Law’da Kıyas Yönteminin Kullanımının Sınırlılığı 98
IV. MEVZUAT HUKUKUNDA UYGULANAN KIYAS 99
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
KITA AVRUPAsı HUKUK SİSTEMİNDE KIYAS
I. GENEL OLARAK 101
II. KIYAS YÖNTEMİNİN KITA AVRUPASI’NDA OLAĞAN KULLANIMI 103
A. Hukuk Kuralarının İhtilaflı Olayın Çözümündeki Yetersizliği (Hukuk
Kurallarındaki Belirsizliğin Çözümünde Kıyasın Rolü) 103
B. Kıyas Yönteminin Uygulamadaki Ön Şartı Olarak Boşluk Kavramı 109
1. Kural İçi Boşluk–Kanun İçi Boşluk (İntra Legem) 109
2. Açık Boşluk–Kanun Boşluğu (Praeter Legem) 110
3. Örtülü Boşluk–Gizli Boşluk 111
4. Hukuk Boşluğu–İlke Boşluğu (Extra Legem) 114
a) Hukuk Boşluğu Durumunda İlke Kıyası ile Hukuk Yaratma 114
b) Bir Hukuk Boşluğu Olarak Usuli (Teknik) Boşluk Kavramı 116
C. Yatay Sınırlandırma–Olumsuz Cevap Araştırması (Negative Answer
Question) 117
D. Dikey Sınırlandırma–Kıyas Yönteminde Anayasal Sınırlandırma 122
E. Kıta Avrupası Hukuk Sisteminde Kıyasın Uygulanışı 125
III. KIYAS YÖNTEMİNİN KITA AVRUPASI’NDA İSTİSNAİ TARZDA KULLANIMLARI 129
A. Emsal Kararlarda Kıyas Yönteminin Uygulanması 129
1. Genel Olarak Kıta Avrupası Hukuk Sisteminde Emsal Kararlarda
Kıyas Yönteminin Uygulanması 129
2. Türk Hukuk Sisteminde Emsal Kararlarda Kıyas Yönteminin
Uygulanması 131
a) Türk Hukuk Sisteminde Emsal Kararların Nitelikleri 131
b) Emsal Kararların Türk Hukukunda Önemi ve Bunun Kıyas
Yönteminin Kullanılmasına Etkisi 132
c) Emsal Kararın Somut Olaya Uygulanması Sırasındaki Analizi 134
B. Kural İçi Boşluğun Doldurulmasında Kıyasın Kullanımı 135
C. Hükmün Anlamının Tespitinde Kıyasın Kullanımı 137
D. Birbirine Benzer Hukuk Kurallarının Anlamlarının Berraklaşması
Amacıyla Kıyas Yöntemine Başvurma 139
E. Hukuki Kuruma Kıyas Yönteminin Uygulanması 140
F. Yabancı Hukuki Kurumlara Yapılan Kıyas Yöntemi 141
G. Hukukî Kıyasta Kullanılan Kıyas Yöntemi 142
IV. KIYAS YÖNTEMİNİN KITA AVRUPASI’NDAKİ HUKUKİ NİTELİĞİ 143
A. Kıyas Yöntemi Yasama Kuvvetinin Bir Gaspı Mıdır? 143
B. Kıyas Yönteminin Hukuki Niteliği (Yorum mu Hukuk Yaratma mı?) 147
C. Kıyas Yönteminin Türk Hukukundaki Hukuki Dayanağı ve Sınırı 149
V. HUKUKTA AKIL YÜRÜTME YÖNTEMİ OLARAK KIYASIN ŞARTLARI 152
A. Kıyasın Uygulanması İçin Hakkında Düzenleme Olmayan Bir Olay Olmalı 152
B. Kıyas Yönteminde Kıyaslanan ile Kıyaslanılan Özdeş Olmamalı 153
C. Uygulanacak Hüküm Kıyaslanan Şeye Mahsus Olmamalı 153
D. Kural Olarak İstisnai Hükümlere Kıyas Uygulanmaz 153
E. Kıyasın Uygulaması Ödev Yükleyen ve Kişi Hak ve Özgürlükleri
Sınırlandırıcı Nitelikte Olmamalı 154
F. Bir Şeyi Zikretmek, Diğerini Dışlamaktır “Expressio Unius Est Eclusio
Alterius” İlkesinin Uygulandığı Yerde Kıyas Yapılamaz 155
G. Kıyasın Uygulanması, İstisnai Bir Durumdur 156
VI. KITA AVRUPASI HUKUK SİSTEMİNDE UYGULANAN KIYAS YÖNTEMİNİN
YORUM YÖNTEMLERİNDEN FARKI 157
A. Evleviyet Yöntemi (Argumentum a Fortiori) ile Kıyas Yönteminin
Karşılaştırılması 157
1. Genel Olarak Evleviyet Yöntemi 157
2. Evleviyet Yöntemi ile Kıyas Yöntemi Arasındaki İlişki 159
B. Aksi ile Kanıt Yöntemi (Argumentum a Contrario) ile Kıyas Yönteminin
Karşılaştırılması 162
1. Genel Olarak Aksi ile Kanıt Yöntemi 162
2. Aksi ile Kanıt Yöntemi ile Kıyas Yöntemi Arasındaki Farklılıklar 164
C. Genişletici Yorum ile Kıyas Yönteminin Karşılaştırılması 166
1. Genel Olarak Genişletici Yorum 166
2. Genişletici Yorum ile Kıyas Yöntemi Arasındaki Farklılıklar 166
3. Genişletici Yorum ile Kıyas Yöntemi Arasındaki Ortak Yanlar 169
4. Ceza Hukuku Alanında Kıyas Yöntemi ve Genişletici Yorum 171
D. Amaca Uygun Sınırlandırma (Teleolojik Redüksiyon) ile Kıyas
Yönteminin Karşılaştırılması 175
BEŞİNCİ BÖLÜM
İSLAM HUKUKUNDA KIYAS
I. KIYAS YÖNTEMİNİN TARİFİ, NİTELİĞİ, ŞER’İ VE AKLİ DAYANAĞI 179
A. Kıyasın Tarifi 179
B. Kıyasın Niteliği 180
C. Şer’i Dayanağı 181
1. Kitap (Kur’an–ı Kerim) 182
2. Sünnet (Hadisler) 183
3. Sahabelerin Uygulamaları ve Bu Uygulamalar Neticesinde Oluşan
İcma 184
D. Akli Dayanağı 185
II. KIYASIN UNSURLARI 186
A. Asl 186
1. Genel Olarak Asl 186
2. Aslın Hükmü İle İlgili Şartlar 187
a) Aslın Hükmü Kitap ve Sünnet ile Sabit Olmalıdır 187
b) Aslın Hükmü, Akıl Tarafından Anlaşılabilir Bir İllete Sahip
Olmalıdır 188
c) Aslın Hükmü Asla Mahsus (Muhtassun Bih) Olmamalıdır 188
d) Aslın Hükmü Kıyasa Aykırı Olacak Nitelikte İstisnai Bir Hüküm
Olmamalıdır 189
B. Hüküm 189
C. Fer’ 191
1. Fer’in Şartları 191
a) Fer’in Hükmü Nassla Belirtilmiş Olmamalı 191
b) Asldaki İllet Fer’de de Olmalı 192
2. Fer’in Başka Bir Olayda Kıyas İçin Asl Olup Olmaması Sorunu 193
D. İllet 193
1. Genel Olarak İllet 193
2. İslam Hukuku Terimi Olarak İllet 194
3. İllet İle İlgili Bilinmesi Gereken Bazı Kavramlar 195
a) Tahricu’l–Menat (İlletin Tespiti) 195
b) Tenkihu’l–Menat (İlletin Belirginleştirilmesi) 195
c) Tahkiku’l–Menat (İlletin Uygulanması) 197
4. İlletin Şartları 197
a) Zahir (Açık) olması 197
b) Mazbut (İstikrarlı) Olması 198
c) Hükme Münasip (Uygun) Olması 199
d) Müteaddi (Geçişli– Sirayet Edici) Olması 199
5. İllet ve Hikmet Arasındaki İlişki 200
6. İlleti Belirleme Yolları 201
a) Kitap ve Sünnet Nasslarından İlleti Çıkarma 202
b) İcma’dan İlleti Çıkarma 203
c) İllet ile Hüküm Arasındaki Uygunluğu Araştırarak İllet Çıkarma 204
III. MÜNASİP VASFIN KISIMLARI (İLLET İLE HÜKÜM ARASINDAKİ MÜNASEBET) 204
A. Münasib–i Müeessir 205
B. Münasib–i Mülga (Mülaim) 205
C. Münasib–i Mürsel 206
IV. KIYASIN KISIM VE DERECELERİ 206
A. Kıyas–ı Evla 206
B. Kıyas–ı Müsavi 207
C. Kıyas–ı Edna 207
V. İSLAM CEZA HUKUKU ALANINDA (UKUBAT) KIYASIN KULLANIMI 208
VI. KIYASI UYGULAYACAK OLAN KİŞİNİN BİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR 208
VII. İSTİHSAN 209
A. Genel Olarak İstihsan 209
B. Kapalı Kıyas Sebebiyle İstihsan 210
C. Kıyas ile İstihsanın Karşılaştırılması 210
VIII. MESALİH–İ MÜRSELE 211
A. Genel Olarak Mesalih–i Mürsele 211
B. Mesalih–i Mürsele Deliline Dayanan Örnekler 212
C. Mesalih–i Mürsele ile Kıyas’ın Karşılaştırılması 213
SONUÇ 215
KAYNAKÇA 223 |