|
İÇİNDEKİLER
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ 5
İÇİNDEKİLER 7
KISALTMALAR 13
BİRİNCİ BÖLÜM
KAVRAMSAL ÇERÇEVE VE TARİHİ SÜREÇ
I. TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ KAVRAMI 15
A. TOPLANTI KAVRAMI 15
1. Tanım 15
2. Toplantının Bileşenleri 18
a. Kişi 18
b. Amaç 20
c. Organizasyon 22
ç. Süre 24
d. Yer 25
B. GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ KAVRAMI 27
C. TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ TÜRLERİ 29
1. Planlı–Plansız (Ani–Spontane) Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri 30
2. Genel–Özel Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri 33
a. Yer Ölçütü 35
b. Sayı Ölçütü 36
c. Üyelik Ölçütü 37
ç. Kişisel Davet (Çağrılmış Olma) Ölçütü 37
3. Açık–Kapalı Yer Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri 39
Ç. BENZER HAK VE ÖZGÜRLÜKLER İLE İLİŞKİSİ 41
1. İfade Özgürlüğü ile İlişkisi 42
2. Düşünceyi Açıklama ve Yayma Özgürlüğü ile İlişkisi 49
3. Dernek Kurma Özgürlüğü ile İlişkisi 50
4. Sendika Kurma Hakkı ile İlişkisi 52
5. Dilekçe Hakkı ile İlişkisi 54
6. Siyasi Katılma Hakkı ile İlişkisi 56
7. Etkili Başvuru Hakkı ile İlişkisi 57
8. Basın Özgürlüğü ile İlişkisi 58
9. Sivil İtaatsizlik, Grev ve Direnme Hakkı ile İlişkisi 62
10. Seyahat Özgürlüğü ile İlişkisi 67
D. TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜNÜN KULLANIM USULÜ, NİTELİĞİ VE
KAPSAMI 69
1. Hakkın Kullanım Usulüne İlişkin Sistemler 69
a. Serbestlik Sistemi 69
b. İzin Sistemi 70
c. Bildirim Sistemi 70
2. Hak veya Özgürlük Niteliği 72
3. Toplantı ve Gösteri Yürüyüşünün Kapsamı 73
a. Dar Yorum Görüşü 74
b. Geniş Yorum Görüşü 74
c. Düşünce Açıklaması Olarak Kabul Eden Görüş 75
II. TARİHİ DEĞİŞİM VE GELİŞİM SÜRECİ 77
A. ULUSLARARASI METİNLERDE 78
1. Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi 78
2. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi 79
3. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 81
4. Amerikan İnsan Hakları Sözleşmesi 81
5. Kopenhag Belgesi ve Paris Şartı 82
6. Afrika İnsan ve Halkların Hakları Şartı 83
7. Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme 83
8. Çocuk Hakları Sözleşmesi 84
9. Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı 85
10. Uluslararası Çalışma Örgütünün 87 Sayılı Sözleşmesi 85
B. TÜRK HUKUKUNDAKİ ANAYASAL VE YASAL DÜZENLEMELER 86
1. Osmanlı Dönemi 86
a. Kanuni Esasi Öncesi Dönem 87
b. Kanuni Esasi Dönemi 88
2. Cumhuriyet Dönemi 91
a. 1921 Anayasası Dönemi 91
b. 1924 Anayasası Dönemi 91
i. 6187 Sayılı Vicdan ve Toplanma Hürriyetinin Korunması
Hakkında Kanun 93
ii. 6761 Sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Hakkında Kanun 93
c. 1961 Anayasası Dönemi 95
i. Genel Olarak 95
ii. 171 Sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Hürriyeti Hakkında
Kanun 97
ç. 1982 Anayasası Dönemi 100
İKİNCİ BÖLÜM
TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ HAKKININ KULLANIM USUL VE ESASLARI
I. TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ HAKKININ NORM SINIRLARI 104
A. TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ HAKKININ DOĞAL VE ANAYASAL
SINIRLARI 105
1. Doğal Sınırlar 106
2. Anayasa ile Öngörülen Sınırlama Amaçları 107
a. Milli Güvenliğin Korunması 109
b. Kamu Düzeninin Korunması 112
c. Suç İşlenmenin Önlenmesi 113
ç. Genel Sağlığın Korunması 116
d. Genel Ahlakın Korunması 117
e. Başkalarının Hak ve Özgürlüklerinin Korunması 118
3. Anayasa ile Öngörülen Sınırlamanın Sınırları 118
a. Sınırlamanın Kanuniliği 119
b. Öze Dokunma Yasağı 121
c. Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Aykırı Olmama 124
ç. Ölçülülük İlkesi 125
d. Sebebe Bağlılık 128
e. Laik Cumhuriyetin Gereklerine Aykırı Olmama 129
f. Anayasanın Sözüne ve Ruhuna Aykırı Olmama İlkesi 131
g. Ayrımcılığa Yol Açmama 132
B. TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ HAKKININ KANUNİ SINIRLARI 134
1. Silahsız ve Saldırısız Olması 136
2. Bildirim Esaslarına Uyulması 138
3. Kanunda Öngörülen Sınırlamalardan Başka Bir Sınırlamaya Tabi
Tutulamaması 140
4. Düzenleme Kurulunun Oluşumu 141
II. TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ HAKKINA İLİŞKİN TEMEL
DÜZENLEMELER 142
A. 2911 SAYILI TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞLERİ KANUNU VE ALT
DÜZENLEMELER 142
1. Kanun’un İlk Hali 142
2. Genel Olarak Kanun’da Yapılan Değişiklikler 143
3. Kanun’un Son Hali ile Madde Değerlendirmesi ve İlgili İçtihat 145
4. Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanununun Uygulanmasına Dair
Yönetmelik 200
5. İçişleri Bakanlığının 2012/64 Sayılı Genelgesi 201
B. GÜVENLİK GÜÇLERİ İLE İLGİLİ TEMEL MEVZUAT 202
1. Emniyet Teşkilat Kanunu 203
2. Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu 205
3. Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu 208
4. Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu 211
C. ÖZEL YÖNETİM DURUMLARI İLE İLGİLİ TEMEL MEVZUAT 213
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ HAKKININ KULLANIMA İLİŞKİN İDARENİN YETKİLERİ VE SORUMLULUĞU
I. TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜNE İLİŞKİN İDARENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ
İLE GÖREV VE YETKİLERİ 221
A. İDARENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ 221
1. Devletin Barışçıl Toplantı ve Gösteri Yürüyüşüne Müdahale
Etmeme Negatif Yükümlülüğü 222
2. Devletin Barışçıl Toplantı ve Gösteri Yürüyüşünün Yapılabilmesi İçin
Gerekli Tedbirleri Alma Pozitif Yükümlülüğü 224
3. Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Öncesinde İdarenin Yükümlülükleri 226
a. Toplantı ve Gösteri Yürüyüşünde Bulunanların Güvenliğinin
Sağlanması 226
b. Toplantı ve Gösteri Yürüyüşünde Görevli Kamu Görevlilerinin
Güvenliğinin Sağlanması 227
c. Toplantı ve Gösteri Yürüyüşünde Bulunmayan Üçüncü Kişilerin
Güvenliğinin Sağlanması 228
4. Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Sırasında İdarenin Yükümlülükleri 230
a. Orantısız Müdahale ve Kötü Muamele Yasağı 231
b. Müdahalede Biber Gazı ve Tazyikli Su Kullanımı 241
c. Göstericilerin Yüzünü Kapatması 250
ç. Karşıt Görüşlülerin Bulunduğu Durumlarda İdarenin
Yükümlülükleri 251
5. Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Sonrasında İdarenin Yükümlülükleri 254
a. Orantısız Müdahalede Bulunan Kamu Görevlileri Hakkında
Etkili Soruşturma Yapma Yükümlülüğü 254
b. Koruma Altına Alma ve Uzaklaştırma 258
B. İDARENİN GÖREV VE YETKİLERİ 260
1. Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Öncesi İdarenin Görev ve Yetkileri 260
a. Erteleme 260
i. Milli Güvenlik ve Kamu Düzeni Gerekçesi 265
ii. Suç İşlenmesinin Önlenmesi Gerekçesi ile Genel Sağlık ve
Genel Ahlâk Gerekçesi 266
iii. Başkalarının Hak ve Özgürlüklerinin Korunması Gerekçesi 269
b. Yasaklama 271
i. Sınırlı Süreli Yasaklama 272
ii. Sınırsız Olarak Yasaklama 280
2. Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Yapılacak Coğrafi Alana İlişkin İdari
Müdahaleler 286
a. Faaliyet Alanı, Zamanı ve Güzergâhının Saptanması 286
b. Faaliyet Alanına Erişimin Engellenmesi 294
c. Faaliyet Alanında Önleme Araması Yapılması 296
ç. Faaliyet Alanında Kimlik Tespiti İşlemlerinin Yapılması 299
d. Faaliyet Alanında Adli Kolluk İşlemlerinin Tatbiki (Yakalama,
Gözaltına Alma) 301
3. Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Esnasında İdari Müdahaleler 303
a. Kortej Oluşturma 303
b. Ses ve Görüntü Alma 303
c. İhtar ve Dağıtma (Biber Gazı Kullanımı, Tazyikli Su Sıkma) 306
ç. Askeri Birliklerden Yardım İsteme 311
4. Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Sonrasında Adli Kolluk Müdahaleleri 314
a. Yakalama 314
b. Gözaltına Alma 315
II. TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜNE İLİŞKİN İDARENİN TASARRUFLARINA
KARŞI BAŞVURU YOLLARI VE İDARENİN SORUMLULUĞU 316
A. İDARENİN TASARRUFLARINA KARŞI İDARİ BAŞVURU YOLLARI 316
B. İDARENİN TASARRUFLARINA KARŞI YARGISAL BAŞVURU YOLLARI 321
C. İDARENİN SORUMLULUĞU 326
1. Kusur Sorumluluğu 326
2. Kusursuz Sorumluluk 329
3. Sorumlulara Rücu İşlemleri 333
III. YARGI KARARLARINDA TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜNE YAKLAŞIM 334
A. AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİNİN BAKIŞI 334
1. Barışçıl Nitelik Şartı 334
2. Salt Kanuna Aykırılığın Müdahale Gerektirmemesi 337
3. Kolluk Kuvvetlerinin Orantısız Güç Kullanımı 339
4. Kamu Makamlarının ve Kolluk Kuvvetlerinin Hoşgörülü Davranması 342
5. Kolluk Kuvvetlerinin Müdahalede Sabırsız/Aceleci Davranması 344
B. ANAYASA MAHKEMESİNİN BAKIŞI 346
1. 2911 Sayılı Kanun’un 28/1 Maddesinin İptali İstemli Norm
Denetimi 346
2. 2911 Sayılı Kanun’un 34/A Maddesinin İptali İstemli Norm
Denetimi 347
3. Kamu Görevlilerinin Basın Açıklamasında Bulunması Durumu 348
4. Kamu Görevlilerinin Toplantı ve Gösteri Yürüyüşüne Katılması
Durumu 351
5. Bireysel Başvuru Kararları: Genel Çerçeve 353
C. DANIŞTAYIN BAKIŞI 356
1. İstisnai Faaliyetler (Madde 4/a) 356
2. İdarenin Yasaklama Yetkisi 359
3. Disiplin Cezaları 361
4. Yabancıların İzin Alma Zorunluluğu 365
5. 5442 Sayılı Kanun Çerçevesinde Verilen Yasaklama Kararı 366
6. İdarenin Yer ve Güzergâh Belirleme Yetkisi 369
Ç. YARGITAYIN BAKIŞI 371
1. Yabancıların İzin Alma Zorunluluğu 371
2. Kolluk Kuvvetlerinin Sabırsızlığı 371
3. Düşünce ve Kanaat Açıklama Yöntemi 372
4. İdarenin Eksik İşlemleri 373
5. Kişilerin Demokratik Tepkileri 375
KAYNAKLAR 377 |