|
İÇİNDEKİLER
İçindekiler
Önsöz 5
Kısaltmalar 13
GİRİŞ
I. KONUNUN TAKDİMİ 17
II. KONUNUN KAPSAMI VE İÇERİĞİ 20
Bölüm I
DOĞUM ÖNCESİ GENETİK TARAMA VE
TANIYLA İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR
I. TANI VE TANI HATASI 23
II. TIBBİ HATA (TIBBİ MALPRAKTİS) 25
III. GENETİK 30
IV. GENETİK HASTALIK 31
A. Tek Gen Hastalıkları 33
B. Çoklu Gen (Multifaktöriyel, Çok Faktörlü) Hastalıkları 40
C. Kromozomal Hastalıklar 42
D. Mitokondriyal Hastalıklar 48
V. GEBELİK VE GEBELİĞİN SONA ERDİRİLMESİNİ GEREKTİREN DURUMLAR 50
A. Gebelik ve Gebeliğin Sona Erdirilmesi 50
B. Gebeliğin Sona Erdirilmesinin Gerekli Olduğu Haller 54
VI. GEN / GENOM DÜZENLEMESİ 57
VII. GENETİK DANIŞMANLIK VE TERATOLOJİK DANIŞMA 59
A. Genetik Danışmanlık 59
B. Teratolojik Danışma 64
VIII. GENETİK VERİ 65
IX. GENETİK TEST 69
X. GENETİK TARAMA 71
XI. GEBELİKTE GENETİK TARAMA TESTLERİ 73
A. Birinci Trimester Tarama Testi 76
1. İkili Test 76
B. İkinci Trimester Tarama Testleri 79
1. Nöral Tüp Defekti 79
2. Üçlü Test 79
3. Dörtlü Test 81
4. Kombine Prenatal Tarama 82
5. Hücre Dışı Fetal DNA Testi (Serbest Fetal DNA Analizi) 83
XII. GENETİK TANI 87
A. Ülkemizde Prenatal Tanının Tarihçesi 88
B. Doğum Öncesi (Prenatal) Tanı 90
1. Prenatal Tanı Yöntemleri 94
a. İnvaziv Yöntemler 95
aa. Fetal Doku Örneklerinin Kullanılmasına İlişkin İnvaziv Yöntemler 96
aaa. Amniyosentez 96
bbb. Koryon Villus Örneklemesi (CVS) 101
ccc. Kordosentez (Fetal Kan Örneklemesi) 103
ddd. Fetal Doku ve Sıvı Örneklemeleri 105
bb. Fetal Görüntülemeye İlişkin İnvaziv Yöntemler 106
aaa. Fetoskopi 106
bbb. Embriyoskopi 107
b. İnvaziv Olmayan (Non–invaziv) Yöntemler 108
aa. Fetal Ultrasonografik Değerlendirme 109
bb. Fetal Ekokardiyografi 114
cc. Manyetik Rezonans Görüntüleme 117
c. Gebelikte Röntgenogram ve Bilgisayarlı Tomografi 118
d. Prenatal Tanıda FISH, QF–PCR ve MLPA Teknikleri 120
e. Kromozomal Mikroarray (CMA) 122
f. Fetal Karyotipleme 123
g. Prenatal Dönemde Enfeksiyonlar Bakımından Tanı ve Tarama 124
2. Embriyoda Genetik Tanı ve Tarama 125
a. Preimplantasyon Genetik Tanı 125
b. Preimplantasyon Genetik Tarama 129
3. Yenidoğanın Taranması 131
a. Genel Olarak Yenidoğanın Taranması 131
b. Yenidoğan Taramasına Konu Olabilecek Hastalıklar 133
4. Toplumun Taranması ve Hastalık Teşhisi 139
5. Taşıyıcı Tarama Testleri ve Taşıyıcıların Belirlenmesi 139
6. Adli Tıp Testleri 142
a. Özel Hukukta Adli Tıp Testleri 142
b. Ceza Hukukunda Adli Tıp Testleri 144
XIII. PRENATAL TARAMA VE TANIDA YAPAY ZEKÂ 147
Bölüm II
DOĞUM ÖNCESİ GENETİK TARAMA TESTLERİ İLE TANI HATALARINDAN KAYNAKLANAN SORUMLULUK
I. GENEL OLARAK TIBBİ MÜDAHALELERİN HUKUKA UYGUNLUK ŞARTLARI 149
A. Tıbbi Müdahalenin Yetkili Sağlık Çalışanı Tarafından Yapılması 150
B. Endikasyon 151
C. Aydınlatılmış Rıza 156
1. Genel Olarak Aydınlatma ve Rıza Kavramları 156
2. Aydınlatmanın Türleri 165
3. Aydınlatmayı Yapacak Kişi ile Aydınlatmanın Muhatabı 167
4. Aydınlatma ve Rızanın Zamanı 169
5. Aydınlatmanın ve Rızanın Kapsamı 172
6. Aydınlatmanın ve Rızanın Şekli 174
7. Aydınlatma ve Rızanın Aranmadığı Durumlar 177
D. Tıbbi Müdahalenin Güncel Tıp Verilerine ve Standartlara Uygun Olarak Dikkatli ve Özenli Yapılması 181
II. PRENATAL GENETİK TARAMA TESTLERİ İLE PRENATAL TANININ UYGULANMA GEREKLİLİĞİ VE UYGULANMA ZAMANI 182
A. Prenatal Genetik Tarama Testlerinin Uygulanma Gerekliliği ve Uygulanma Zamanı 182
B. Prenatal Tanının Uygulanma Gerekliliği ve Uygulanma Zamanı 184
III. GENETİK TEST VE TANI TAVSİYESİNDE BULUNMA ZORUNLULUĞU 187
IV. HUKUKİ SORUMLULUĞUN UYGULAMAYA YANSIMALARI 192
A. Genel Tazminat Şartları 192
1. Haksız Fiil Sorumluluğu Bakımından 192
a. Fiil 192
b. Zararın Varlığı 193
c. Kusur 194
d. Uygun İlliyet Bağı 194
e. Hukuka Aykırılık 197
2. Sözleşme Sorumluluğu Bakımından 198
3. İdarenin Sağlık Hizmeti Nedeniyle Sorumluluğu Bakımından 199
B. Maddi ve Manevi Zarar ile Maddi ve Manevi Tazminat Kavramları 201
1. Maddi Zarar ve Maddi Tazminat 201
2. Manevi Zarar ve Manevi Tazminat 207
V. GENETİK TARAMA TESTLERİNE İLİŞKİN HUKUKİ SORUMLULUK 213
A. Genetik Tarama Testlerinin Eksik Uygulanması ya da Hiç Uygulanmaması 214
B. Genetik Tarama Testlerinin Sonuçlarının Hatalı Değerlendirilmesi 221
C. Genetik Tarama Testlerine Ulaşma İmkânının Sağlık Hakkı Bağlamında Değerlendirilmesi 226
VI. HEKİMİN PRENATAL TANIDAN DOĞAN HUKUKİ SORUMLULUĞU 229
A. Sona Erdirilmesi Gereken Gebeliğin Sona Erdirilmemesi 230
B. Sonlandırılmaması Gereken Gebeliğin Hatalı Olarak Sona Erdirilmesi 248
VII. HEKİMİN PREİMPLANTASYON GENETİK TARAMA VE PREİMPLANTASYON GENETİK TANI NEDENİYLE SORUMLULUĞU 253
A. Hekimin Preimplantasyon Genetik Tarama Nedeniyle Sorumluluğu 254
B. Hekimin Preimplantasyon Genetik Tanı Nedeniyle Sorumluluğu 256
VIII. GENETİK TARAMA TESTLERİ, PRENATAL TANI VE GENETİK DANIŞMAYLA İLGİLİ OLARAK EKSİK AYDINLATMADAN KAYNAKLANAN HUKUKİ SORUMLULUK 262
A. Genetik Tarama Testleri ve Prenatal Tanıda Eksik Aydınlatmadan Doğan Sorumluluk 262
B. Genetik Danışma Bakımından Hukuki Sorumluluk 276
IX. GENETİK ARAŞTIRMALARIN SONUCUYLA İLGİLİ BİLME VE BİLMEME HAKKI 278
Bölüm III
DOĞUM ÖNCESİ GENETİK TARAMA VE TANI UYGULAMALARININ HUKUKİ NİTELİĞİ
I. ADLİ YARGIDA DOĞUM ÖNCESİ GENETİK TARAMA VE TANIYA İLİŞKİN TIBBİ UYGULAMALARIN HUKUKİ NİTELİĞİ 285
A. Doğum Öncesi Genetik Tarama ve Tanıya İlişkin Tıbbi Uygulamaların Hukuki Niteliği 285
1. Culpa in Contrahendo Sorumluluğu 286
2. Sözleşme Sorumluluğu 287
a. Vekâlet Sözleşmesi 288
b. Eser Sözleşmesi 291
c. Sorumsuzluk Anlaşması 293
3. Haksız Fiil Sorumluluğu 295
4. Vekâletsiz İş Görme 296
5. Kusursuz Sorumluluk 298
B. Doğum Öncesi Genetik Tarama ve Tanıdan Kaynaklanan Zararların Tazmini İçin Adli Yargıda Açılacak Davalarla İlgili Usulü Durumlar 299
1. Dava Şartı Arabuluculuk 299
2. Görevli Mahkeme 300
3. Yetkili Mahkeme 302
4. Davanın Yöneltilmesi Gereken Kişi ya da Kurum 304
5. Zamanaşımı 305
II. İDARENİN DOĞUM ÖNCESİ GENETİK TARAMA VE TANIDAN KAYNAKLANAN ZARARLAR NEDENİYLE SORUMLULUĞU 308
A. İdarenin Doğum Öncesi Genetik Tarama ve Tanı Nedeniyle Sorumluluğuna Neden Olabilecek Durumlar 308
1. Hizmet Kusuru 309
a. Hizmetin Kötü İşlemesi 311
b. Hizmetin Geç İşlemesi 314
c. Hizmetin Hiç İşlememesi 316
2. İdarenin Kusursuz Sorumluluğu 317
B. Doğum Öncesi Genetik Tarama ve Tanıdan Kaynaklanan Zararların Tazmini İçin İdari Yargıda Açılacak Davalarla İlgili Usulü Durumlar 319
1. İdareye Ön Başvuru Koşulu 319
2. Görevli ve Yetkili Mahkeme 320
3. Dava Açma Ehliyeti 323
4. Açılacak Davanın Süresi ve Dava Zamanaşımı 324
III. DOĞUM ÖNCESİ GENETİK TARAMA VE TANI HATALARINDAN KAYNAKLANAN DAVALARDA BİLİRKİŞİ 326
IV. TAZMİNAT ÖDEYEN SAĞLIK KURULUŞUNUN VE İDARENİN HEKİME RÜCU ETMESİ 328
A. Özel Sağlık Kuruluşlarında Rücu 329
B. Kamu Sağlık Kurumlarında Rücu 331
Sonuç 335
Kaynakça 341
Kavram Dizini 369 |