|
İÇİNDEKİLER
İçindekiler
Önsöz 5
Kısaltmalar 15
GİRİŞ 17
BİRİNCİ BÖLÜM
TANIMLAR VE TEMEL KAVRAMLAR
§ 1. YAPAY ZEKANIN TANIMI, TÜRLERİ, TARİHÇESİ, ETİĞİ VE REGÜLASYON ÇALIŞMALARI 27
I. YAPAY ZEKANIN TANIMI, ÖZELLİKLERİ VE TEKNİK BOYUTU 27
A. Yapay Zekanın Tanımı 27
B. Yapay Zekanın Özellikleri 33
C. Yapay Zeka ile Robot Kavramları Arasındaki İlişki 36
1. Robot Kavramı 36
2. Robot Türleri ve Tıbbi Robotlar 38
3. Yapay Zeka–Robot İlişkisi 41
D. Yapay Zekanın Öğrenme ve Çıktı Elde Etme Yöntemleri 42
1. Makine Öğrenmesi/ Yapay Öğrenme (Machine Learning– Artificial Learning) Yöntemi 43
a. Gözetimli Öğrenme (Supervised Learning) 49
b. Gözetimsiz Öğrenme (Unsupervised Learning) 51
c. Karma Öğrenme 53
d. Pekiştirmeli Öğrenme 54
2. Derin Öğrenme (Deep Learning) Yöntemi 56
3. Yapay Sinir Ağları (Artificial Neural Network) 60
4. Doğal Dil İşleme (Natural Language Processing) Yöntemi 63
II. YAPAY ZEKANIN TÜRLERİ 66
A. Basit (Zayıf–Dar) Yapay Zeka (Artificial Narrow Intelligence) 67
B. Genel (Güçlü) Yapay Zeka (Artificial General Intelligence) 68
C. Süper Yapay Zeka (Artificial Super Intelligence) 69
III. YAPAY ZEKANIN TARİHÇESİ 70
A. Turing Testi 70
B. Yapay Zekanın Gelişiminde Önemli Tarihi Aşamalar 73
IV. YAPAY ZEKA ETİĞİ 79
A. Yapay Zeka Etiğinin Tanımı, Özellikleri ve Gereklilikleri 79
B. Yapay Zeka Etiğine İlişkin Tehlikeler ve Sorunlar 89
1. Yapay Zekanın Önyargıya, Ayrımcılığa ve Sağlık Hizmetlerinde Eşitsizliğe Yol Açma Tehlikesi 89
2. Yapay Zekanın Şeffaflık Sorunları 93
a. Yapay Zekanın Kara Kutu (Black Box) Sorunu 95
b. Yapay Zeka Sistemine Yönelik Müdahalelerin ve Düşmanca Saldırıların (Adversarial Attacks) Yol Açtığı Sorunlar 100
c. Açıklanabilir (Explainable) Yapay Zeka Modeli Oluşturamamaktan Kaynaklı Şeffaflık Sorunları 102
V. YAPAY ZEKAYA İLİŞKİN REGÜLASYON ÇALIŞMALARI 104
A. ABD Hukukunda Yapay Zekaya İlişkin Regülasyon Çalışmaları 104
B. Avrupa Birliği Hukukunda Yapay Zekaya İlişkin Regülasyon Çalışmaları 109
1. Genel Olarak 109
2. Avrupa Birliği Yapay Zeka Yasası (European Union Artificial Intelligence Act– AI Act) 116
a. AB Yapay Zeka Yasası’nda Kabul Edilemez Riskli Bulunan Yasak Yapay Zeka Sistem ve Uygulamaları 120
aa. Bilinçaltı, Kasıtlı Manipülatif veya Aldatıcı Teknikler Kullanan Yapay Zeka Uygulamaları 121
bb. Kişinin Belli Zaaflarından Birini İstismar Eden Yapay Zeka Uygulamaları 123
cc. Sosyal Davranış ve Kişilik Özelliklerine Göre Değerlendirmeye veya Sınıflandırmaya Yol Açan Yapay Zeka Uygulamaları 125
dd. Suç İşleme Riskini Değerlendiren veya Tahmin Eden Yapay Zeka Uygulamaları 126
ee. Yapay Zeka Destekli Bazı Yüz Tanıma Sistem ve Uygulamaları 127
ff. İşyerleri ve Eğitim Kurumlarında Kullanılan Yapay Zeka Destekli Duygu Tanıma Sistem ve Uygulamaları 127
gg. Biyometrik Kategorizasyon Sistem ve Uygulamaları 128
b. AB Yapay Zeka Yasası’na Göre Yüksek Riskli Yapay Zeka Uygulamaları 131
c. AB Yapay Zeka Yasası’na Göre Şeffaflık Riski (Transparency Risk) / Sınırlı Risk İçeren Yapay Zeka Uygulamaları 139
d. AB Yapay Zeka Yasası’na Göre Asgari (Minimum) Risk Taşıyan Yapay Zeka Uygulamaları 141
e. AB Yapay Zeka Yasası’nın Kişisel Verilerin Daha Çok İşlenmesine Yönelik Düzenlemesi 142
C. Türkiye’de Yapay Zekaya İlişkin Regülasyon Çalışmaları 142
D. Yapay Zekaya İlişkin Geliştirilen Uluslararası Standartlar 145
§ 2. KİŞİSEL VERİ, KİŞİSEL SAĞLIK VERİSİ, ÜST VERİ (META DATA), BÜYÜK VERİ (BİG DATA), NESNELERİN İNTERNETİ (INTERNET OF THINGS) KAVRAMLARI 146
I. KİŞİSEL VERİ VE KİŞİSEL SAĞLIK VERİSİ KAVRAMLARI VE TIBBİ YAPAY ZEKA UYGULAMALARI TARAFINDAN İŞLENEBİLEN BAZI KİŞİSEL VERİ TÜRLERİ 146
A. Kişisel Veri Kavramı ve Kişisel Verilerin Özellikleri 149
1. Genel Olarak Veri ve Bilgi Kavramları 149
2. Kişisel Verinin Tanımı, Kapsamı ve Özellikleri 151
B. Özel Nitelikte Kişisel Veriler ve Kişisel Sağlık Verileri 162
1. Özel Nitelikte Kişisel Veriler 162
2. Kişisel Sağlık Verileri 165
C. Tıbbi Yapay Zeka Uygulamaları Tarafından İşlenebilen Bazı Önemli Kişisel Veri Türleri 172
1. Biyometrik Veriler 172
2. Genetik Veriler 178
3. Konum Verileri 182
II. ÜST VERİ (METADATA) VE BÜYÜK VERİ (BIG DATA) KAVRAMLARI VE YAPAY ZEKA İLE İLİŞKİSİ 187
A. Üst veri (Metadata) Kavramı ve Yapay Zeka İlişkisi 188
B. Büyük Veri (Big Data) Kavramı ve Yapay Zeka İlişkisi 190
İKİNCİ BÖLÜM
YAPAY ZEKANIN TIBBİ KULLANIM ALANLARI
§ 1. SAĞLIĞIN KORUNMASINDA VE KORUYUCU HEKİMLİK HİZMETLERİNDE KULLANILAN YAPAY ZEKA UYGULAMALARI 199
§ 2. HASTALIKLARIN TEŞHİSİ İÇİN KULLANILAN YAPAY ZEKA UYGULAMALARI 202
I. TEŞHİSE, ERKEN TEŞHİSE VE HASTALARI DÜZENLİ TAKİP ETMEYE YÖNELİK YAPAY ZEKA UYGULAMALARI 203
A. Genel Olarak 203
B. Kanser Hastalıklarında Kullanılan Yapay Zeka Uygulamaları 206
C. Kardiyolojik Hastalıklarda Kullanılan Yapay Zeka Uygulamaları 210
D. Covid 19 Pandemisi Döneminde Kullanılan Yapay Zeka Uygulamaları 211
II. TEŞHİS İÇİN GEREKLİ TIBBİ TETKİKLERİ YAPMAK, YORUMLAMAK VE KARAR VERMEK İÇİN KULLANILAN YAPAY ZEKA UYGULAMALARI 215
§ 3. HASTALIKLARI TEDAVİYE YARDIMCI YAPAY ZEKA UYGULAMALARI 219
§ 4. CERRAHİ ALANLARDA KULLANILAN YAPAY ZEKA UYGULAMALARI VE ROBOTİK CERRAHİ 221
I. GENEL OLARAK 221
II. YAPAY ZEKA TABANLI ROBOTİK CERRAHİ UYGULAMALARI 223
§ 5. FİZYOTERAPİ VE NÖROLOJİ ALANINDA YAPAY ZEKA UYGULAMALARI 228
§ 6. ORTOPEDİ ALANINDA YAPAY ZEKA UYGULAMALARI 231
§ 7. İLAÇ ENDÜSTRİSİNDE VE KLİNİK ARAŞTIRMALARDA YAPAY ZEKA UYGULAMALARI 233
§ 8. YAŞLI, HASTA VE BEBEK BAKIMINDA YAPAY ZEKA UYGULAMALARI 236
§ 9. HASTANE İÇ İŞLEYİŞİNDE VE TIP EĞİTİMİNDE YAPAY ZEKA UYGULAMALARI 242
§ 10. ELEKTRONİK SAĞLIK (E–HEALTH), MOBİL SAĞLIK (M–HEALTH) VE TELETIP UYGULAMALARI 248
I. ELEKTRONİK SAĞLIK (E–HEALTH) KAVRAMI VE UYGULAMALARI 248
II. MOBİL SAĞLIK (M–HEALTH) KAVRAMI VE UYGULAMALARI 252
III. TELE–TIP KAVRAMI VE UYGULAMALARI 259
§ 11. NESNELERİN İNTERNETİ (IoT–INTERNET OF THINGS) VE TIBBİ NESNELERİN İNTERNETİ (IoMT–INTERNET OF MEDİCAL THİNGS) UYGULAMALARI 262
I. NESNELERİN İNTERNETİ (INTERNET OF THINGS) KAVRAMI 262
II. SAĞLIK SEKTÖRÜNDE NESNELERİN İNTERNETİ– TIBBİ NESNELERİN İNTERNETİ (INTERNET OF MEDICAL THINGS) KAVRAMI VE UYGULAMALARI 264
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI BAKIMINDAN
YAPAY ZEKA VE TIBBİ YAPAY ZEKA UYGULAMALARI
§ 1. YAPAY ZEKA VE TIBBİ YAPAY ZEKA UYGULAMALARINDA KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASINA YÖNELİK SORUNLAR 271
I. YAPAY ZEKA İLE KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI ARASINDAKİ İLİŞKİ 271
II. KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASINDA YAPAY ZEKAYLA BAĞLANTILI SORUNLAR 273
A. Veri Madenciliği ve Veri/Web Kazıma Sorunu 274
1. Veri Madenciliği Sorunu 274
2. Veri/Web Kazıma Sorunu 277
B. Algoritmik Çıkarım ve Tahminler ile Kümelenme Etkisi (Aggregation Effect) Sorunu 280
C. Kara Kutu (Black Box) Sorunu 282
D. Otomatik Karar Alan Bir Sisteme Tabi Tutulma Sorunu 285
E. Profilleme (Profil Çıkarma–Profiling) Sorunu 288
F. Büyük Veri Kullanımına İlişkin Sorunlar 292
§ 2. TIBBİ YAPAY ZEKA UYGULAMALARINDA KİŞİSEL VERİLERİN İŞLENMESİ: KAVRAMLAR, İLKELER VE HUKUKİ DÜZENLEMELER 298
I. TIBBİ YAPAY ZEKA UYGULAMALARINDA KİŞİSEL VERİLERİN İŞLENMESİNE İLİŞKİN BAZI KAVRAMLAR 299
A. Kişisel Veri İşleme Kavramı 299
B. Veri Sorumlusu Kavramı 303
C. Veri İşleyen Kavramı 310
D. İlgili Kişi Kavramı 314
II. TIBBİ YAPAY ZEKA UYGULAMALARINDA KİŞİSEL VERİLERİN İŞLENMESİNE İLİŞKİN TEMEL İLKELER 315
A. Genel Olarak 315
B. Kişisel Verilerin İşlenmesine İlişkin KVKK’de Yer Alan Temel İlkeler 320
1. Hukuka ve Dürüstlük Kuralına Uygun Olma İlkesi 321
2. Doğru ve Gerektiğinde Güncel Olma İlkesi 322
3. Belirli, Açık ve Meşru Amaçlar İçin İşlenme İlkesi 326
a. Belirli ve Açık Amaçlar İçin İşlenme 326
b. Meşru Amaçlar İçin İşlenme 332
4. Amaçla Bağlılık ve Ölçülülük İlkesi (İşlendikleri Amaçla Bağlantılı, Sınırlı ve Ölçülü Olma) 334
a. Genel Olarak 334
b. Yapay Zeka ve Tıbbi Yapay Zeka Uygulamaları Bakımından Amaçla Bağlılık ve Ölçülülük İlkesi 337
c. Ölçülülük İlkesinin Gerçekleştirilmesinde Mahremiyet/Gizlilik Odaklı Tasarım (Privacy By Design) ve Mahremiyet Odaklı Varsayılan Ayar (Privacy by Default) 340
aa. Genel Olarak 340
bb. Yapay Zeka Sistemlerinde ve Tıbbi Yapay Zeka Uygulamalarında Mahremiyet/Gizlilik Odaklı Tasarım (Privacy By Design) ve Mahremiyet Odaklı Varsayılan Ayar (Privacy by Default) 344
d. Amacın Değişmesi Halinde Amaçla Bağlılık ve Ölçülülük İlkesinin Uygulanması 346
5. İlgili Mevzuatta Öngörülen veya İşlendikleri Amaç İçin Gerekli Olan Süre Kadar Muhafaza Edilme İlkesi 350
a. Genel Olarak 350
b. Tıbbi Yapay Zeka Uygulamaları Bakımından 353
III. ÖZEL NİTELİKLİ KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASINA YÖNELİK HUKUKİ DÜZENLEMELER VE TIBBİ YAPAY ZEKA UYGULAMALARI BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ 355
A. Özel Nitelikli Verilerin İşlenme Koşulları ve Tıbbi Yapay Zeka Uygulamaları 355
1. Genel Olarak 355
2. Kişisel Sağlık Verilerinin Tıbbi Yapay Zeka Uygulamalarında İşlenmesine Yönelik Bazı İlkeler 361
a. Genel Olarak 361
b. Genetik Verilerin İşlenmesine İlişkin İlkeler 363
3. Özel Nitelikte Kişisel Verilerin Açık Rıza Koşuluyla İşlenmesi ve Tıbbi Yapay Zeka Uygulamaları 366
a. Açık Rızanın Tanımı ve Unsurları 366
aa. Rızanın Belirli Bir Konuya İlişkin Olması 368
bb. Rızanın Bilgilendirmeye Dayanması 369
cc. Rızanın Özgür İradeyle Açıklanması 371
b. Açık Rıza Şartına İlişkin Hukuki Düzenlemeler 375
c. Açık Rızanın Şekli ve Açık Rıza Verme Ehliyeti 378
aa. Açık Rızanın Şekli 378
bb. Tıbbi Yapay Zeka Uygulamalarında Açık Rızanın Şekline İlişkin Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar 379
4. Açık Rıza Verme Ehliyeti 383
a. Açık Rızanın Geri Alınması 386
b. Kişisel Sağlık Verileri ve Tıbbi Yapay Zeka Uygulamaları Açısından Açık Rızanın Değerlendirilmesi 389
5. Kanunlarda Açıkça Öngörülme Halinde Özel Nitelikli Kişisel Verilerin İşlenmesi 392
6. Fiili İmkansızlık Nedeniyle Rıza Açıklanamayan veya Hukuken Geçerli Rıza Verilemeyen Hallerde Özel Nitelikli Kişisel Verilerin İşlenmesi 393
7. İlgili Kişinin Kendisinin Alenileştirdiği Durumda Özel Nitelikte Kişisel Verilerin İşlenmesi 395
8. Bir Hakkın Tesisi, Kullanılması veya Korunması İçin Zorunlu Olması Halinde Özel Nitelikte Kişisel Verilerin İşlenmesi 397
9. Kamu Sağlığını İlgilendiren veya Diğer Sağlık Hizmetlerinin Yürütülmesi, Planlaması Yönetimi ve Finansmanına İlişkin Tıbbi Yapay Zeka Uygulamalarında Özel Nitelikte Verilerin İşlenmesi 398
a. Sır Saklama Yükümlülüğü Altında Bulunan Kişiler veya Yetkili Kurum ve Kuruluşlar Tarafından İşlenme 400
b. Kamu Sağlığının Korunması ve Diğer Sağlık Hizmetlerinin Yürütülmesi, Planlaması Yönetimi ve Finansmanı Amacıyla Gerekli Olma 403
c. Tıbbi Yapay Zeka Uygulamalarında Sağlık Personelinin Kişisel Verilere Erişimi 406
B. Kişisel Sağlık Verilerinin ve Diğer Kişisel Verilerin Aktarılması ve Tıbbi Yapay Zeka Uygulamaları 408
1. Kişisel Verilerin Yurt İçindeki Aktarımı 408
2. Kişisel Verilerin Yurt Dışına Aktarımı 413
a. Aktarım Yapılacak Ülke Hakkında Yeterlilik Kararı Bulunması 416
b. Yeterlilik Kararı Bulunmaması Halinde Kanunda Yer Alan Güvencelerin Sağlanması 417
c. Kanunda Yer Alan Arızi Hallerden Birinin Varlığı 421
§ 3. TIBBİ YAPAY ZEKA UYGULAMALARINDA KİŞİSEL VERİLERİ İŞLENEN İLGİLİ KİŞİNİN HAKLARI VE VERİ SORUMLUSUNUN YÜKÜMLÜLÜKLERİ 424
I. İLGİLİ KİŞİNİN HAKLARI 424
A. Kendisiyle İlgili Herhangi Bir Kişisel Verinin İşlenip İşlenmediğini Öğrenme Hakkı 425
B. İşlenen Kişisel Verilere İlişkin Bilgi İsteme Hakkı 426
C. Kişisel Verilerin İşlenme Amacına ve Amacına Uygun Kullanıma İlişkin Bilgi Talep Etme Hakkı 430
D. Kişisel Verilerin Aktarıldığı Üçüncü Kişileri Öğrenme Hakkı 430
E. Eksik veya Yanlış Kişisel Verilerin Düzeltilmesini İsteme Hakkı 431
F. Kişisel Verilerin Silinmesini, Yok Edilmesini veya Anonim Hale Getirilmesini İsteme Hakkı 433
1. Silme, Yok Etme ve Anonim Hale Getirme Kavramları 433
a. Silme ve Yok Etme Kavramları 433
b. Anonim Hale Getirme Kavramı 436
2. Hakkın Kullanımına İlişkin Düzenlemeler ve Kişisel Sağlık Verileri Bakımından Değerlendirilmesi 440
G. İtiraz Hakkı 446
1. Kişisel Verilerin İşlenmesine İtiraz 446
2. Kişisel Verilerin Tıbbi Yapay Zeka Uygulamaları ve Diğer Münhasıran Otomatik Sistemler Yoluyla Analizine ve İşlenmesine İtiraz 447
H. Tazminat Talebinde Bulunma Hakkı 454
I. İlgili Kişinin Kişisel Verilere İlişkin Taleplerinin Yerine Getirilmesi ve Kişisel Verileri Koruma Kuruluna Şikayet Hakkı 456
1. Veri Sorumlusuna Başvuru Prosedürü 456
2. Şikayet Hakkı 459
II. TIBBİ YAPAY ZEKA UYGULAMALARINDA VERİ SORUMLUSUNUN KİŞİSEL VERİ GÜVENLİĞİNE İLİŞKİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ 460
III. TIBBİ YAPAY ZEKA UYGULAMALARINDA VERİ SORUMLUSUNUN AYDINLATMA YÜKÜMLÜLÜĞÜ 462
A. Genel Olarak 462
B. Tıbbi Yapay Zeka Uygulamalarına İlişkin Bilgilendirme/Aydınlatma 470
IV. TIBBİ YAPAY ZEKA UYGULAMALARINDA VERİ SORUMLUSUNUN KİŞİSEL VERİLERİ SİLME, YOK ETME VEYA ANONİM HALE GETİRME YÜKÜMLÜLÜĞÜ 480
A. Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi veya Anonim Hale Getirilmesi Yükümlülüğüne İlişkin Hukuki Düzenlemeler 480
B. Yükümlülüğün Yerine Getirilmesine İlişkin Süre 484
C. Tıbbi Yapay Zeka Uygulamalarında Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi, Anonim Hale Getirilmesine İlişkin Sorunlar 485
1. Açık Sağlık Verileri ve Veri Güvenliği 487
2. Anonimleştirmeye İlişkin Teknik Sorunlar 487
3. Genetik Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi, Anonim Hale Getirilmesine İlişkin Sorunlar 493
V. Veri Sorumluları Siciline Kayıt Yükümlülüğü 494
Sonuç 497
Kaynakça 509 |