|
İÇİNDEKİLER
İçindekiler
Önsöz 5
Kısaltmalar 17
GİRİŞ
I. YABANCI KAVRAMI 22
A. Gerçek Kişiler 24
1. Yabancı Ülke Vatandaşları 25
2. Çifte veya Çok Vatandaşlığa Sahip Olanlar 25
3. Vatansızlar (Heimatlos) 26
4. Mülteciler (Refugees) 27
5. Geçici Koruma Kapsamında Olanlar 29
6. Göçmenler (Muhacirler) 29
7. Özel Statülü Yabancılar 33
8. Azınlıkların Yabancı Olmadığının Tespiti 36
B. Tüzel Kişiler 38
II. YABANCILAR HUKUKUNUN NİTELİĞİ 39
III. YABANCILAR HUKUKUNUN DİĞER HUKUK DALLARI İLE İLİŞKİSİ 40
A. Devletler Özel Hukuku ile İlişkisi 41
1. Vatandaşlık Hukuku ile İlişki 41
2. Kanunlar İhtilafı ve Milletlerarası Usûl Hukuku ile İlişki 41
B. Devletler Hukuku ile İlişkisi 42
IV. YABANCILAR HUKUKUNUN KAYNAKLARI 43
A. Millî Kaynaklar 43
1. Anayasa 43
2. Kanunlar 45
3. Mahkeme Kararları 45
B. Milletlerarası Kaynaklar 46
C. Doktrin 46
I. Bölüm
YABANCILARA TANINACAK HAKLAR KONUSUNDA KABUL EDİLEN ESASLAR
I. KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA KABUL EDİLEN ESASLAR 48
A. Tebaayı Temsil (Eşitlik) Esası 48
B. Asgarî Had Esası 50
C. Karşılıklı İşlem Esası 52
D. En Çok Gözetilen Ulus Esası 54
E. Kazanılmış Haklara Saygı Esası 55
F. Sınırlama (Tahdit) Esası 56
G. İzin Esası 57
H. Kontenjan Esası 57
II. TANINAN HAKLARIN TEDBİR AMAÇLI KISITLANMASI (Mukabelei Bilmisil–Karşı İşlem Yapma) 57
III. TÜRK HUKUKUNDA YABANCILARA TANINAN HAKLARIN KAPSAMI 58
II. Bölüm
ÜLKEYE GİRİŞ VE ÜLKEDEN ÇIKIŞ
I. YABANCILARIN ÜLKEYE GİRİŞİ 61
A. Sınır Kapılarından Giriş Yapmak 62
B. Pasaport Gösterme Mecburiyeti 63
C. Vize Alma Mecburiyeti 65
1. Vize Zorunluluğu ve Başvuru Makamları 66
2. Vize Verilmeyecek Yabancılar 69
3. Vize İptali 70
4. Vize Muafiyeti 71
a. İç Hukukta Kabul Edilen Vize Muafiyeti Hâlleri 71
b. Milletlerarası Antlaşmalarla Vize Muafiyeti Tanınması 72
D. Giriş Yasağı– Ülkeye Kabul Edilmeyecek Kişiler 74
E. Ülkeye Girişte İstisnaî Uygulama 77
II. TÜRK VATANDAŞLARININ ÜLKEDEN ÇIKIŞI 77
A. Pasaport ve Belge Zorunluluğu 77
1. Kavramsal Boyut 77
2. Türk Hukukunda Kabul Edilen Pasaport Türleri 78
a. Diplomatik Pasaportlar (Siyah Pasaport) 79
b. Hususî Damgalı Pasaportlar (Yeşil Pasaport) 81
c. Hizmet Damgalı Pasaportlar (Gri Pasaport) 86
d. Umuma Mahsus Pasaportlar (Bordo Pasaport) 87
e. Yabancılara Mahsus Pasaport 89
3. Pasaport Yerine Geçen Belgeler 89
B. Türk Vatandaşlarının Ülkeden Çıkışının Yasaklanması 91
1. Pasaport Verilmesi Yasak Olan Kişiler 91
2. Yurt Dışına Çıkış Yasağı 93
III. Bölüm
YABANCILARIN TÜRKİYE’DE İKAMET VE SEYAHATLERİ
I. İKAMET (TEZKERESİ) İZNİ 96
A. İlkenin Tespiti– İkamet İzni Alma Zorunluluğu 96
B. İkamet İzninden Muafiyet 96
II. İKAMET İZNİ TÜRLERİ 98
A. Kısa Dönem İkamet İzni 98
B. Aile İkamet İzni 100
C. Öğrenci İkamet İzni 105
D. Uzun Dönem İkamet İzni 108
1. Uzun Dönem İkamet İzninin Şartları 109
2. Uzun Dönem İkamet İzninin Sağladığı Haklar 110
3. Uzun Dönem İkamet İzninin İptali 111
E. İnsanî Gerekçelerle Verilen İkamet İzinleri 112
1. İnsanî İkamet İzni 112
2. İnsan Ticareti Mağduru İkamet İzni 113
F. Çalışma İzninin İkamet İzni Yerine Geçmesi 114
G. Kesintisiz İkamet Sürelerinin Hesaplanması 114
H. Türkiye’de İkamet İzni Sahibi Yabancıların Nüfus Kayıtlarının Tutulması 115
III. İKAMET İZNİ MÜRACAATLARI 116
IV. İKAMET İZNİ SÜRESİ VE UZATILMASI 118
V. ÖZEL KANUNLARDA YER ALAN SINIRLAMA VE YASAKLAMALAR 118
A. Köy Kanunu 119
B. Askerî Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanunu 119
IV. Bölüm
YABANCILARIN KİŞİ DOKUNULMAZLIĞI
I. SINIR DIŞI ETME 122
A. Milletlerarası Sözleşmelerde Sınır Dışı Etme 123
1. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 123
2. Avrupa İkamet Sözleşmesi 124
3. Mültecilerin Hukukî Durumuna Dair Sözleşme 125
4. Tüm Göçmen İşçilerin ve Aile Fertlerinin Haklarının Korunmasına Dair Uluslararası Sözleşme 126
B. Millî Hukukta Yer Alan Düzenlemeler 126
1. Sınır Dışı Etme Nedenleri 127
2. Sınır Dışı Edilemeyecek Yabancılar 131
3. Sınır Dışı Kararını Vermeye Yetkili Makam 133
4. Sınır Dışı Etme Usûlü 134
5. Sınır Dışı Kararının İcrası–İdarî Gözetim 135
6. Yargı Yolu 138
7. Sınır Dışı Etmenin Sonuçları 139
II. SUÇLULARIN İADESİ 140
A. Vatandaşın İade Edilmeyeceği İlkesi 143
B. Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi 144
C. Uçakların Kanun Dışı Yollarla Ele Geçirilmesinin Önlenmesi Hakkında Sözleşme 146
D. İç Hukukta Yer Alan Düzenleme 147
E. İade Usûlü 148
V. Bölüm
ULUSLARARASI KORUMA
I. KAVRAMSAL BOYUT 153
A. Mülteci 155
1. Mülteci Olabilmenin Şartları 157
a. Avrupa’da Meydana Gelen Olaylar Sebebiyle Kişi Türkiye’ye Sığınmalıdır 157
b. İltica Talebinde Bulunan Kişi Yabancı Olmalıdır 157
c. Haklı Sebeple Zulüm Korkusu 158
d. Kişi Ülkesinin Dışında Bulunmalıdır 158
e. Kişi Sözleşmede ve Kanun’da Sayılan Sebeplerden Kaynaklanan Zulüm İhtimali Nedeniyle Menşe Ülkesinin Korumasından Yararlanamamalı veya Bu Ülkeye Dönememeli 158
f. Başvuru Kabul Edilemez Olmamalıdır 158
2. Mülteciliğin Sona Ermesi 159
B. Şartlı Mülteci 160
C. İkincil Koruma 162
D. Geçici Koruma 162
II. ULUSLARARASI KORUMANIN KAPSAM VE UYGULAMA ALANI 164
A. Uluslararası Koruma Başvuru Usûlü 166
B. Refakatsiz Çocuklar ve Özel İhtiyaç Sahibi Kişiler 167
C. Uluslararası Koruma Başvurusunun Kaydedilmesi ve İdari Gözetim 168
D. Uluslararası Koruma Başvurusunun Kabul Edilmeyeceği Hâller 170
E. Uluslararası Koruma Kararlarına Karşı Başvuru Yolları 172
F. Uluslararası Korumadan Yararlananların Hak ve Yükümlülükleri 173
G. Uluslararası Koruma Statüsünün Sona Ermesi ve İptali 174
III. GEÇİCİ KORUMANIN KAPSAM VE UYGULAMA ALANI 176
A. Geçici Korumadan Yararlanabilecek Kişiler 177
B. Geçici Koruma Altına Alınma Usûlü 179
C. Geçici Koruma Altına Alınanlara Sağlanacak Hizmetler 180
1. Sağlık Hizmetleri 181
2. Eğitim Hizmetleri 181
3. Sosyal Yardım 181
4. Gümrük İşlemleri 182
5. Tercümanlık Hizmetleri 182
D Geçici Koruma Altına Alınanların İş Piyasasına Erişimi 182
E. Geçici Korumanın Sona Ermesi 184
F. Sona Ermenin Hüküm ve Sonuçları 185
VI. Bölüm
BASIN–YAYIN ÖZGÜRLÜĞÜ
I. BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ 187
II. MATBAA KURMA ÖZGÜRLÜĞÜ 189
III. RADYO–TELEVİZYON KURMA ÖZGÜRLÜĞÜ 189
VII. Bölüm
ÖRGÜTLENME ÖZGÜRLÜĞÜ
I. TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ DÜZENLEME 191
II. DERNEK KURMA VE DERNEĞE ÜYE OLMA 192
A. Yabancıların Dernek Kurması ve Derneğe Üye Olması 193
B. Yurt Dışında Kurulmuş Derneklerin Türkiye’de Şube Açmaları 193
C. Türkiye’de Kurulan Derneklerin Uluslararası Faaliyette Bulunabilmeleri 194
III. VAKIF KURMA ÖZGÜRLÜĞÜ 194
IV. SENDİKAL HAK VE ÖZGÜRLÜKLER 195
VIII. Bölüm
YABANCILARIN EĞİTİM–ÖĞRETİM ÖZGÜRLÜĞÜ
I. TÜRK OKULLARINDA EĞİTİM VE ÖĞRETİM 198
II. YABANCILARIN ÖĞRETİM ÖZGÜRLÜĞÜ 202
A. Öğretmenlik Yapma 202
B. Öğretim Kurumu Açma 204
1. Milletlerarası Özel Öğretim Kurumları 206
2. Yabancı Okullar 207
IX. Bölüm
YABANCILARIN ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK HAKLARI
I. YABANCILARIN ÇALIŞMA HAKLARI 209
A. Yabancıların Türkiye’de Çalışabilmelerinin Şartları 211
1. Genel Çerçeve 211
2. Çalışma İzni 213
a. Çalışma İzni Başvuruları 215
b. Ön İzin 217
c. Çalışma İzin Taleplerinin Ret Sebepleri 219
3. Çalışma İzni Türleri 221
a. Süreli Çalışma İzni 221
b. Süresiz Çalışma İzni 221
c. Bağımsız Çalışma İzni 223
d. Turkuaz Kart Sahiplerinin Çalışması 224
aa. Turkuaz Kart 224
bb. Turkuaz Kartın Sağladığı İmkânlar 226
e. İstisnaî Çalışma İzni 226
4. Çalışma İzni Muafiyeti 228
a. Çalışma İzni Muafiyet Belgesi Alabilecek Kişiler 229
b. Çalışma İzni Muafiyet Belgesi Alma Usûlü 230
5. Çalışma İzni ve Muafiyet Belgesinin Geçerliliği, Askıya Alınması ve İptali 231
6. Çalışma İzninin veya Çalışma İzni Muafiyetinin İkamet İzni İlişkisi 233
7. Özel Düzenlemeler 234
a. Uluslararası Koruma Kapsamındaki Yabancılar 234
aa. Mülteciler ve İkincil Koruma Statü Sahipleri 234
bb. Başvuru Sahipleri ve Şartlı mülteciler 235
cc. Geçici Koruma Kapsamındaki Yabancılar 237
aaa. Çalışma İzni ve Çalışma İzni Muafiyet Başvuruları 238
bbb. Değerlendirme Kriterleri 239
dd. Çalışma İzni Süresi ve Sona Ermesi 240
b. Serbest Bölgelerde Çalışacak Yabancılar 240
c. Yabancı Öğrenciler 241
d. Yabancı Mühendis ve Mimarlar 243
B. Özel Kanunlarda Yabancıların Çalışma Hakkına Getirilen Sınırlamalar 243
1. Sağlık Hizmetleri 243
2. Avukatlık ve Noterlik 245
3. Kabotaj Kanunu 246
4. Yabancılara Yasaklanan Diğer Meslekler 246
5. Türk Soylu Yabancıların Türkiye’de Çalışması 247
II. YABANCILARIN SOSYAL GÜVENLİK HAKLARI 249
A. Zorunlu Sigorta 249
B. İsteğe Bağlı Sigorta 250
X. Bölüm
YABANCI YATIRIMLAR
I. YABANCI YATIRIMCIYA UYGULANACAK MUAMELE STANDARTLARI 255
A. En Çok Gözetilen Ulus 255
B. Adil ve Hakkaniyete Uygun Muamele 256
C. Milli Muamele – Yatırım Serbestisi 256
D. Keyfi veya Ayrımcı Tedbirlere Karşı Korunma 257
II. TÜRK YABANCI SERMAYE MEVZUATI 258
A. Yabancı Yatırımcı 259
1. Gerçek Kişiler 259
2. Tüzel Kişiler 260
B. Yabancı Yatırım 260
C. DYYK’na Göre Yabancı Yatırıma İlişkin İlkeler 261
1. Yatırım Serbestisi ve Milli Muamele 261
2. Kamulaştırma ve Devletleştirilme 261
3. Kâr Transferi 261
4. Gayrimenkul Edinimi 261
5. Uyuşmazlıkların Çözümü 262
6. Doğrudan Yabancı Yatırımlarda Yabacıların Çalışması 262
D. Yatırım Giriş Yöntemleri 262
1. Şirket Kurulması 263
2. Türkiye’de Şube Açma 264
3. Türkiye’de İrtibat Bürosu Açma 265
4. Türkiye’de Mevcut Bir Şirkete Ortak Olma 265
E. Serbest Bölgelerde Yatırım 266
F. Sektörel Düzenlemeler 267
1. Doğal Kaynaklar 267
2. Telekomünikasyon 268
3. Bankacılık Sektörü 268
4. Taşımacılık Sektörü 270
a. Hava Taşımacılığı 270
b. Deniz Taşımacılığı 271
5. Özel Güvenlik Hizmetleri 272
XI. Bölüm
YABANCILARIN MÜLKİYET VE MİRAS HAKLARI
I. YABANCILARIN MENKUL MALLAR ÜZERİNDEKİ MÜLKİYET VE MİRAS HAKKI 274
II. YABANCILARIN GAYRİMENKUL MALLAR ÜZERİNDEKİ MÜLKİYET VE MİRAS HAKLARI 274
A. Tarihî Süreç 275
1. Osmanlı İmparatorluğu Dönemi 275
2. Lozan Antlaşması ve Antlaşmaya Ekli “İkamet ve Salahiyeti Adliye Hakkında Mukavelename” 279
3. Cumhuriyet Dönemi 281
a. 03.03.1924 Tarih ve 431 Sayılı Hilafetin İlgasına ve Hanedanı Osmaninin Türkiye Cumhuriyeti Memaliki Haricine Çıkarılmasına Dair Kanun 281
b. 442 Sayılı Köy Kanunu 282
c. Özel Af Kanunları 282
d. İkamet Mukavelenamesi Akdedilmeyen Devletlerle Yapılacak Muvakkat Mukavelename Hakkında Kanun 283
e. 1961 ve 1982 Anayasalarında Yabancıların Gayrimenkul Mal Edinme Hakkı 283
f. Tapu Kanunu 284
B. Yabancı Gerçek Kişilerin Gayrimenkul Mallar Üzerindeki Hakları 284
1. Karşılıklı İşlem Şartının Bertaraf Edilmesi 287
a. Gayrimenkul Mal Mülkiyetinde Karşılıklılık 287
b. Gayrimenkul Mallar Üzerindeki Miras Hakkı Bakımından Karşılıklılık 290
2. Cumhurbaşkanının Takdir Yetkisi 292
C. Sınırlayıcı Kanunî Hükümler 298
1. Miktar Olarak Sınırlama 299
a. Yabancının Edinebileceği Gayrimenkul Mal Mülkiyetinin Miktarı 300
b. Yabancının Edinebileceği Gayrimenkul Terekenin Miktarı 302
2. Oransal Sınırlama 304
3. Kullanım Amacı Bakımından Getirilen Sınırlama 306
4. Coğrafî Alan Bakımından Getirilen Sınırlama 307
a. Tapu Kanunu’nda Arazinin Özelliği Sebebi ile Yapılan Sınırlama 308
aa. Ekonomik, Kültürel ve Özel Koruma Alanları Bakımından Sınırlama 308
bb. Yapısız Taşınmaz Bakımından Getirilen Sınırlama 309
b. Askerî Yasak Bölgeler–Güvenlik Bölgeleri 310
aa. Askerî Yasak Bölgeler 311
aaa. Birinci Derece Kara Askerî Yasak Bölgeler 311
bbb. İkinci Derece Kara Askerî Yasak Bölgeler 314
bb. Güvenlik Bölgeleri 315
aaa. Askerî Güvenlik Bölgeleri 316
bbb. Özel Güvenlik Bölgeleri 316
ccc. Yabancıların Güvenlik Bölgelerinde Gayrimenkul Mal Mülkiyetini İktisabı 317
5. Mukabelei Bilmisil Tedbiri 318
D. Yabancı Tüzel Kişilerin Gayrimenkul Mallar Üzerindeki Hakları 319
1. Yabancı Ticaret Şirketlerinin Gayrimenkul Mallar Üzerindeki Haklardan Yararlanabilmeleri 321
a. Tapu Kanunu’nda Yer Alan Düzenleme 321
b. Özel Kanunlarda Yer Alan Düzenlemeler 322
aa. Yabancı Ticaret Şirketlerinin Serbest Bölgelerde Gayrimenkul Mal Edinimi 323
bb. Turizmi Teşvik Kanunu 325
cc. Türk Petrol Kanunu 326
dd. Endüstri Bölgeleri Kanunu 327
2. Ticaret Şirketleri Dışındaki Yabancı Tüzel Kişilerin Gayrimenkul Mallar Üzerindeki Haklardan Yararlanabilmeleri 327
a. Yabancı Kamu Hukuku Tüzel Kişileri–Yabancı Devlet 328
aa. İç Hukuk Kuralları 328
bb. Uluslararası Kurallar 329
aaa. Teamül Kuralları–Çok Taraflı Antlaşmalar 329
bbb. İki Taraflı Antlaşmalar 330
b. Yabancı Dernekler 331
aa. Tapu Kanunu Çerçevesinde Derneklerin Gayrimenkul Mal Edinimi 331
bb. Dernekler Kanunu Çerçevesinde Derneklerin Gayrimenkul Mal Edinimi 332
c. Yabancı Vakıflar 334
aa. Yabancılar Tarafından Kurulan Vakıflar 334
bb. Yabancı Vakıfların Gayrimenkul Mal Edinimi 335
E. Yabancı Sermayeli Şirketlerin Gayrimenkul Mallar Üzerindeki Hakları 335
1. Yabancı Sermayeli Ticaret Şirketlerinin Gayrimenkul Mal Edinimleri 336
2. Gayrimenkul Mal Edinemeyecekleri Alanların Tespiti 338
a. Askerî Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri 338
b. Özel Güvenlik Bölgeleri 339
3. Tasfiye 339
4. Antlaşmalarla Yabancılara Gayrimenkul Mal Üzerinde Mülkiyet Hakkının Tanınması 341
a. Yabancı Devletlere Gayrimenkuller Üzerinde Hak Tanıyan Antlaşmalar 342
aa. Diplomatik Temsilcilikler ve Konsolosluklar 342
bb. Askeri Tesisler 342
b. Yatırım Antlaşmaları 342
F. Müktesep Haklar 344
XII. Bölüm
YABANCILARIN HAK ARAMA HÜRRİYETİ
I. GENEL ÇERÇEVE 345
II. DAVA HAKKI–TEMİNAT YÜKÜMÜ 345
A. MÖHUK’a Göre Teminat Yükümlülüğü 346
B. HMK’ya Göre Teminat Yükümü 349
XIII. Bölüm
SİYASAL HAK VE ÖZGÜRLÜKLER
I. KAMU HİZMETLERİNE GİRME 352
II. VATAN HİZMETİ (YURT SAVUNMASINA KATILMA) 352
III. DİLEKÇE HAKKI 353
ÇOKTAN SEÇMELİ SORULAR 355
Kaynakça 361
Kavram Dizini 365 |