|
İÇİNDEKİLER
İÇİNDEKİLER
TEŞEKKÜR 5
İÇİNDEKİLER 7
GİRİŞ 11
I– DİJİTAL DEVLET 12
1. BÜYÜK BİR DÖNÜŞÜM 12
2. BELÇİKA: DİJİTAL DEVLETİN ÖNCÜSÜ 14
II– DİJİTAL DEVLETİN İŞLEYİŞİ 16
1. İKİ TEMEL ÖZELLİK 16
2. AĞLAR HALİNDE BİRBİRİNE BAĞLI KAMU İDARELERİ 16
3. ALGORİTMALARLA YÖNLENDİRİLEN İDARELER 19
III– DİJİTAL DEVLETİN YOL AÇTIĞI İNSAN HAKLARI SORUNLARI 22
1. İLGİ ODAĞI OLMASI: COVID KRİZİ 22
2. ÖZEL HAYAT VE DİĞER TEMEL HAKLAR 22
3. KAMUOYUNUN İKİ FARKLI TEPKİSİ 25
A. “Ne Fark Eder ki, Gizleyecek Bir Şeyim Yok; Zaten Tüm
Bilgilerimi Google ve Facebook’a veriyorum.” 25
B. “Büyük Birader” Korkusu 26
4. TEHLİKE VE ÜSTESİNDEN GELİNMESİ GEREKEN ZORLUKLAR 27
BİRİNCİ BÖLÜM
DİJİTAL DEVLET HUKUKEN NASIL DÜZENLENEBİLİR? HUKUKA UYGUNLUK SORUNU
GİRİŞ 30
I– TESPİT: OASIS VE ALGORİTMALAR 31
1. OASIS ARACI 31
A. Keşif 31
B. Açıklamalar 32
C. Yasa Dışılık 33
2. YIKICI ALGORİTMALAR 34
A. Yurtdışındaki Skandallar 34
B. Önyargılı Algoritmalar 38
C. Algoritmaların Yasası 41
II– HUKUK NE DİYOR? 43
1. TEHDİT ALTINDAKİ İNSAN HAKLARI 43
2. KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI 44
A. Üç Aşamalı Stres Testi 45
a. Üç Aşama 45
(1) Birinci Aşama. Belirli ve Meşru Bir Amaç 46
(a) Niçin Dijitalleştirme? 46
(2) İkinci Aşama. Açık ve Öngörülebilir Bir Kanun 47
(a) Bir Kanun 47
(b) Kanunun İçeriği 50
(3) Üçüncü Aşama. Orantılılık İlkesi 51
(a) Denge 51
(b) Veri İşlemede Orantılılık 51
(c) Verilerin Orantılılığı 54
B. Uygulamadaki Endişeler 55
a. Hareketsiz Bir Yasama 55
(1) Kanun eksikliği 55
(2) “Çöp torbası” kanunlar ve “tatil kanunları” 56
(3) Karmaşık ve içinden çıkılmaz kanunlar 57
b. Baskın Yürütme Organı 58
(1) Hükümet girişimleri 58
(2) Yasama yapılmaksızın “dürtme” ile yönetişim 59
(3) Teknolojinin iktidarı 60
III– ÇÖZÜM ÖNERİLERİ 61
1. Dijitali Düzenlemek 61
A. Yasakoyucuyu Harekete Geçirmek 63
a. Dijitalleşmeyi Siyasallaştırmak 63
b. Karar Destekleyici Algoritmik Sistemler İçin Tutarlı
Bir Hukuki Düzenleme 65
B. Yasama Organına Yönelik Öneriler 68
a. Toplumsal Etki Analizleri 68
b. Algoritmalar İçin Bir “AFSCA” 69
c. “Uzun Vadeli Zaman Odası” 72
İKİNCİ BÖLÜM
DİJİTALLEŞME KIRILGANLIĞI DA MI GETİRİYOR? EŞİTLİK MÜCADELESİ
1. GİRİŞ 74
2. TESPİT: DİJİTALİN ÇELİŞKİSİ 74
A. Dijital İnsan Komitesi 74
B. Çözüm Olarak Dijital 75
C. Sorun Kaynağı Olarak Dijitalleşme 76
a. Ekran Karşısındaki Güçlükler 77
c. Ekranın Arkasında 79
I– HUKUK NE DİYOR? 80
1. SARSILAN TEMEL HAKLAR 80
2. AYRIMCILIK KAVRAMI 81
A. Ekran Karşısındaki Ayrımcılıklar 81
a. Dolaylı Ayrımcılıklar 81
B. Ekran Arkasındaki Ayrımcılıklar 84
a. Farklılaştırılmış Bir Denetim 84
b. Algoritmik Ayrımcılıklar 84
c. Siyasal Ayrımcılıklar 85
II– ÇÖZÜM ÖNERİLERİ 90
1. SÜREÇLERİN MERKEZİNE İNSANI KOYMAK 90
A. Ekran Karşısında 90
a. Tasarımdan İtibaren Kapsayıcılık 90
b. İnternet Kullanmama Hakkının Temel Hak Olarak
Tanınması 92
B. Ekranın Arkasında 93
a. Hakların Otomatikleştirilmesi 93
b. Potansiyel Hak Sahiplerinin Proaktif Tespiti 94
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
NELER OLDUĞUNU NASIL BİLECEĞİZ? ŞEFFFAFLIK SORUNU
GİRİŞ 97
I– TESPİT: VERİ KULLANIMINDA SUİSTİMALLER VE GİZLİ
ALGORİTMALAR 98
1. BİRİNCİ VAKA – KİŞİSEL VERİLER, OTOPARK ŞİRKETİ VE İCRA
MEMURU 98
2. İKİNCİ VAKA – DEVLET TARAFINDAN KULLANILAN
ALGORİTMALAR 100
II– HUKUK NE DİYOR? 102
1. ÇİFTE ŞEFFAFLIK YÜKÜMLÜLÜĞÜ 102
A. Kişisel Verilerin Şeffaflığı 102
a. Çok Yönlü Bir Hak 102
b. Uygulamada Durum 103
B. İdari Belgelerin Şeffaflığı 104
a. Temel Bir Hak: Karmaşık Bir Mevzuat 104
b. Kamu Sektörüne Ait Bir Algoritmaya Erişim Mümkün
müdür? 106
(1) Kamu sektörüne ait bir algoritma idari belge midir? 107
(2) İstisna gerekçesiyle erişimin reddedilmesi 108
c. Avrupa’nın Baskısı 109
III– ÇÖZÜM ÖNERİLERİ 111
1. Şeffaflığı Dijital Çağa Uyarlamak 111
A. Kişisel Verilerin Şeffaflığını Geliştirmek 111
a. Teorik Düzeyde (in obstrecto): Veri Türleri ve
Kullanım Amaçlarının Genel Haritası 111
b. Pratik Düzeyde (in concreto): Bireysel Veri Takibi 112
B. Kamu Sektöründeki Algoritmaların Şeffaflığını
Geliştirmek 114
a. Algoritmalar Üzerinde Demokratik Denetim
Sağlanması 114
b. Soyut Düzeyde Denetim: Kamusal Algoritmaların
Kamuya Açık Bir Sicili 115
c. Somut Denetim: Yurttaşın Bireysel Olarak
Bilgilendirilmesi Yoluyla Denetim 118
SONUÇ 119
EK: ŞEMANIN AÇIKLAMASI 124
YAZAR HAKKINDA 127 |