|
İÇİNDEKİLER
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ 5
İÇİNDEKİLER 11
GİRİŞ 25
YAPAY ZEKÂ ÇAĞINA GİRERKEN! 25
OKUMA PARÇASI –1–
Yapay Zekanın Bilgisayar Öncesi Tarihi Arkaplanı 31
OKUMA PARÇASI –2–
Bilgisayar Teknolojileri ve Yapay Zekâ 33
BİRİNCİ BÖLÜM
YAPAY ZEKÂYI ANLAMAK
1.1. TANIM ARAYIŞINDA BİR ARAŞTIRMA ALANI 37
1.1.1. Tanımlar 37
1.1.2. Hukuki Tanım 40
1.2. İLGİLİ KAVRAMLAR 42
1.2.1. Yapay Zekâ Sistemi (AI system) 42
1.2.1.1. Yapay Zekâ Sistemlerinin Mimarisi 44
1.2.1.2. Yapay Zekâ Sistemlerinin Genel
Özellikleri 44
1.2.1.3. Yapay Zekâ Sistemlerinin
Geliştirilmesinde Temel Yaklaşımlar 46
1.2.2. Yapay Zekâ Sistemi Yaşam Döngüsü (AI System
Lifecycle) 48
1.2.3. Yapay Zekâ Uygulaması (AI application) 50
1.2.4. Yapay Zekâ Bilgisi (AI Knowledge) 52
1.2.5. Yapay Zekâ Aktörleri (AI actors) 52
1.2.6. Yapay Sinir Ağları (Artificial Neural Networks) 53
1.2.7. Hukukta Yapay Zekâ (AI in law) 54
1.3. TERİMİN KÖKENİ VE İTİRAZLAR 55
1.3.1. Terimin Kökeni 55
1.3.2. İtirazlar 56
1.4. YAPAY ZEKÂ BİLİMİ VE ALT DALLARI 59
1.4.1. Yapay Zekâ Bilimi 59
1.4.2. Yapay Zekâ Biliminin Alt Dalları 63
1.4.2.1. Makine Öğrenimi (Machine Learning) 65
1.4.2.2. Derin Öğrenme (Deep Learning) 69
1.4.2.3. Doğal Dil İşleme (Natural Language
Processing (NLP) 70
1.4.2.4. Uzman Sistemler (Expert Systems) 71
1.4.2.5. Robot ve Robotik (Robot and Robotics) 73
1.4.2.6. Bilgisayarlı Görü (Computer Vision) 75
1.4.2.7. Ajan Tabanlı Sistemler (Agent–based
Systems) 76
1.4.2.8. Üretken Çekişmeli Ağlar (Generative
Adversarial Networks/ GAN). 77
OKUMA PARÇASI –3–
ChatGBT’nin Geliştirilmesi Aşamasında Mevlana Şiiri Testi 78
İKİNCİ BÖLÜM
YAPAY ZEKÂ DEVRİMİ
2.1. GENEL OLARAK 82
2.2. İLGİLİ KAVRAMLAR 94
2.2.1. Algoritma (Algorithm) 94
2.2.2. Veri ve Büyük Veri (Data and Big Data) 97
2.2.3. Nesnelerin İnterneti (Internet of things (IoT) 99
2.2.4. Teknolojik Yakınsama (Technological Convergence) 99
2.3. YAPAY ZEKÂ TÜRLERİ 100
2.3.1. Gelişmişlik Düzeyine Göre 101
2.3.1.1. Zayıf Yapay Zekâ (Artificial Narrow/Week Intelligence (ANI) 101
2.3.1.2. Genel Yapay Zekâ (Artificial General Intelligence (AGI) 102
2.3.1.3. Süper Yapay Zekâ (Artificial Super Intelligence (ASI) 104
2.3.2. Yaratıcılık Niteliğine Göre 104
2.3.2.1. Üretken Yapay Zekâ (Generative Artificial Intelligence /GAI) 104
2.3.2.2. Ayırt Edici Yapay Zekâ (Discriminative AI) 108
2.3.3. Etik Açıdan Yapay Zekâ 109
2.3.3.1. Güvenilir Yapay Zekâ (Secure Artificial Intelligence) 109
2.3.3.2. Sorumlu Yapay Zekâ (Responsible Artificial Intelligence) 110
2.3.2.3. Şeffaf ve Açıklanabilir Yapay Zekâ
(Transparent and Explainable Artificial Intelligence) 111
2.3.4. Risk Temelli Sınıflandırma 112
2.4. GÜNLÜK HAYATTA YAPAY ZEKÂ 114
2.4.1. Online Alışveriş ve Reklam 115
2.4.2. Online Araştırma 115
2.4.3. Kişisel Dijital Asistanlar 116
2.4.4. Otomatik Çeviri 117
2.4.5. Evler, Şehirler ve Bağlantılı Altyapılar 118
2.4.6. Araçlar 118
2.4.7. Siber Güvenlik 119
2.4.8. Dezenformasyona Karşı Mücadele 119
2.4.9. Yapay Zekânın Diğer Kullanım Örnekleri 120
2.5. YAPAY ZEKÂ PAZARI 123
2.5.1. ABD–Çin Rekabeti 123
2.5.2. Ekonomik Büyüklüğü ve Geleceği 125
2.5.3. Pazarın Popüler Yapay Zekâları 128
2.6. YAPAY ZEKÂNIN GELECEĞİ 133
2.6.1. İlerlemeler 133
2.6.2. Sorunlar 134
2.6.3. Gelecek Öngörüleri 136
2.6.4. Riskler 138
2.6.5. Yapaya Zekâ Neden Hata Yapar? 141
2.6.6. Yapay Zekâ: İklim Değişikliğiyle Mücadelede
Fırsatlar ve Çevresel Maliyetler 143
2.6.7. Yapay Zekâ: Güvenlik Alanındaki Fırsatlar ve
Tehditler 145
OKUMA PARÇASI –4–
Google, “Robot Anayasası” Hazırladı 152
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
YAPAY ZEKÂ ETİĞİ: ETİK AYNASINDAN İNSAN –MAKİNE ETKİLEŞİMİ
3.1. GENEL OLARAK 156
3.2. YAPAY ZEKÂ ETİĞİ VE TÜRLERİ 166
3.3. SİVİL VE ÖZEL GİRİŞİMLERİN BİLDİRİLERİ 171
3.3.1. Asilomar Yapay Zekâ İlkeleri (2017) 171
3.3.1.1. Hazırlık Süreci 171
3.3.1.2. Kapsamı 172
3.3.2. Yapay Zekânın Sorumlu Bir şekilde Geliştirilmesi
İçin Montreal Bildirgesi (2018) 175
3.3.2.1. Hazırlık Süreci 175
3.3.2.2. Hedefler 176
3.3.2.3. İlkeler 176
3.3.2.4. İlkelerin Yorumlanması 177
3.3.2.5. Bildirgenin Muhatapları 178
3.3.3. Makine Öğrenimi Sistemlerinde Eşitlik ve
Ayrımcılık Yapmama Hakkının Korunması Toronto
Bildirgesi 179
3.3.3.1. Hazırlık Süreci 179
3.3.3.2. Kapsamı 180
3.3.3.3. Bildirgenin Konu Başlıkları 181
3.4. ULUSLARARASI KURULUŞLAR VE YAPAY ZEKÂ ETİĞİ 181
3.4.1. CEPEJ: Yargı Sistemleri ve Çevrelerinde Yapay
Zekânın Kullanımı İçin Bir Avrupa Etik Şartı (2018) 182
3.4.2. AB Komisyonu: Güvenilir Bir Yapay Zekâ İçin Etik
İlkeler Rehberi (2019) 187
3.4.4. OECD: Yapay Zekâ Etiği İlkeleri 189
3.4.4. UNESCO: Yapay Zekâ Etiği Hakkında Tavsiye Kararı
(2021) 191
3.5. MEVLANA’NIN YEDİ ÖĞÜDÜ VE YAPAY ZEKÂ ETİĞİNE
UYGULANMASI 193
OKUMA PARÇASI –5–
Yapay Zekâlar Üzerindeki. Deneyleri Durduralım: Bir Açık Mektup 204
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
HUKUK VE YAPAY ZEKÂ ETKİLEŞİMİ: KADİM ADALETİN HİZMETİNDE BİR ALGORİTMİK ADALET
4.1. GENEL OLARAK 208
4.2. YAPAY ZEKÂNIN HUKUK TARAFINDAN DÜZENLENMESİ 211
4.2.1. Mevcut Hukuk Kurallarının YZ’ya Uygulanabilirliği 211
4.2.2. Yeni Hukuki Düzenleme İhtiyacı 219
4.3. YAPAY ZEKÂNIN HUKUK DALLARIYLA ETKİLEŞİMİ 222
4.3.1. Genel Olarak 222
4.3.2. Hukuki ve Yasal Uyum Gerektiren Öncelikli Alanlar 224
4.3.2.1. Sorumluluk ve Yapay Zekâya E–Kişilik
Tanınması 225
4.3.2.2. İnovasyon ve Fikri Mülkiyet 239
4.3.2.2.1. Genel Olarak 239
4.3.2.2.2. Yapay Zekâ Yazılımlarının Fikri
Mülkiyeti 242
4.3.2.2.3. Yapay Zêka Tarafından
Üretilen Eserlerin Fikri
Mülkiyeti 242
4.3.2.2.4. Yapay Zekâ Modellerinin
Eğitiminde Kullanılan
Eserlerin Telif Hakkı 251
4.3.2.3. Veri Koruma 254
4.3.2.4. Rekabet Hukuku 260
4.3.2.5. Tüketici Hukuku 268
4.3.5.6. İş Hukuku 270
4.3.5.7. Milletlerarası Özel Hukuk 275
4.3.5.8. Finansal Suçlar 279
4.4. MEVZUAT HAZIRLIK SÜRECİNDE DİKKAT EDİLECEK
HUSUSLAR 282
4.5. YARGI SİSTEMİNDE YAPAY ZEKÂ KULLANIMI 287
4.6. HUKUK MESLEKLERİNDE YAPAY ZEKÂ KULLANIMI 303
4.6.1. Genel Olarak 303
4.6.2. Hukukta Yapay Zekâ Araçları ve Kullanım Alanları 306
4.6.3. Yapay Zekâ Araçları ve Avukatlık Mesleği 309
4.6.4. Yapay Zekâ Çağının Hukukçusu: Artırılmış
Hukukçu 318
4.6.5. Yapay Zekâ Araçları Hukukçuların Yerini Alabilir mi? 321
4.6.6. Adaletle İlgili Diğer Alanlarda Yapay Zekâ
Kullanımı 323
4.6.6.1. Noterlik 323
4.6.6.2. Bilirkişilik 324
4.6.6.3. Mevzuat Hazırlama 324
4.6.6.4. Kolluk Faaliyetleri 326
4.6.6.5. Ülkemizde: Yapay Zekâ ve UYAP 330
4.6.7. Teorik Sorunlar 331
4.6.7.1. Demokratik Meşruiyet, Etik ve Hukuki
Alt Yapı İhtiyacı 331
4.6.7.2. Yapay Zekânın İfade Özgürlüğü Hakkı 334
4.7. HUKUK EĞİTİMİNDE YAPAY ZEKÂ 335
4.8. HUKUKTA YAPAY ZEKÂ ETKİSİNE NASIL HAZIRLANMALI? 341
OKUMA PARÇASI –6–
Yapay Zekâ Hukukun Uygulanmasında Nasıl Devrim Yaratabilir? 343
BEŞİNCİ BÖLÜM
ULUSLARARASI ÖRGÜTLER VE YAPAY ZEKÂ: ULUSÜSTÜ ETKİLİ BİR YAPAY ZEKÂ MİMARİSİ İHTİYACI
5.1. GENEL OLARAK 348
5.2. ULUSLARARASI AKTÖRLER VE YAPAY ZEKÂ 351
5.2.1. Birleşmiş Milletler (BM) 351
5.2.2. Ekonomik İş Birliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) 354
5.2.2.1. Yapay Zekâ Politika Gözlemevi 355
5.2.2.2. OECD Yapay Zekâ İlkeleri 356
5.2.2.3. Yapay Zekâ Hakkında Konsey Tavsiyesi 356
5.2.2.4. Yapay Zekâ, Veri ve Gizlilik Uzman
Gurubu 358
5.2.3. Avrupa Birliği (AB) 358
5.2.3.1. Genel Olarak 358
5.2.3.2. Yapay Zekâ Yasası (the Artificial
Intelligence Act (AI Act) 359
5.2.3.2.1. Genel Olarak 359
5.2.3.2.2. Yasanın İçeriği 363
5.2.3.3. AB Yapay Zekâ Sorumluluk Direktifi 365
5.2.4. Avrupa Konseyi (AK) 370
5.2.4.1. Genel Olarak 370
5.2.4.2. Bakanlar Komitesi 370
5.2.4.3. Parlamenterler Meclisi 371
5.2.4.4. İnsan Hakları Komiseri 371
5.2.4.5. Avrupa Konseyi Yapay Zekâ ve İnsan
Hakları, Demokrasi ve Hukukun
Üstünlüğü Çerçeve Sözleşmesi 372
5.2.4.6. Avrupa Yargının Etkinliği Komisyonu
(CEPEJ) 375
5.2.5. Küresel Yapay Zekâ Ortaklığı 377
OKUMA PARÇASI –7–
AK Parlamenterler Meclisi’nin 2102 (2017) Tavsiye Kararı: Teknolojik
Yakınsama, Yapay Zekâ ve İnsan Hakları 378
ALTINCI BÖLÜM
KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA YAPAY ZEKÂ: İNOVASYON VE KAPSAMLI DÜZENLEME İKİLEMİ
6.1. GENEL OLARAK 384
6.2. ABD 387
6.2.1. Federal Düzeyde Düzenlemeler 387
6.2.1.1. Yapay Zekâ Hakları Bildirgesi (The
Blueprint for an AI Bill of Rights) 389
6.2.1.2. Yapay Zekânın Güvenli, Güvenilir ve İyi
Niyetli Geliştirilmesi ve Kullanımı
Üzerine Başkanlık Kararnamesi (30 Ekim
2023) 390
6.2.2. Eyaletler Düzeyinde Düzenlemeler 394
6.3. BİRLEŞİK KRALLIK 394
6.4. ÇİN 400
6.5. FRANSA 401
6.6. GÜNEY KORE 405
6.7. KANADA 409
6.8. TÜRKİYE 417
6.8.1. Kurumsal Yapı 417
6.8.1.1. Yapay Zekâ Stratejisi Yönlendirme
Kurulu 417
6.8.1.2. Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi
(CBDDO) 418
6.8.1.3. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma
Kurumu (TÜBİTAK) 419
6.8.1.4. Sivil Toplum ve Şirketler 420
6.8.2. Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi (UYZS) 421
6.8.3. Mevzuat Altyapısı 424
6.8.4. Kamu Sektöründe Atılması Gereken Adımlar 426
YEDİNCİ BÖLÜM
YAPAY ZEKÂ VE İNSAN HAKLARI: DİJİTAL LEVİATHANI EHLİLEŞTİRMEK!
7.1. GENEL OLARAK 430
7.2. MEVCUT İNSAN HAKLARI HUKUKU ÇERÇEVESİNİ
KULLANMA 440
7.2.1. Hak Eksenli Yaklaşım 441
7.2.2. İnsan Hakları Etki Analizi (Human rights impact
assessment). 442
7.3. YAPAY ZEKÂ KAYNAKLI İNSAN HAKLARI İHLALLERİ 448
7.3.1. Genel Olarak 448
7.3.2. Veri Koruma 451
7.3.3. Ayrımcılık 455
7.3.4. Adil Yargılanma Hakkı 460
7.4. YAPAY ZEKÂ KARRALARINA KARŞI İNSAN KARARI
İSTEME HAKKI 461
SONUÇ 465
EK: İngilizce–Türkçe Yapay Zekâ ve Hukuk Terimleri 475
KAYNAKÇA 485
YAZARIN YAYINLANMIŞ KİTAPLARI 497
DİJİTAL İÇERİK DİZİNİ
1. Asilomar YZ İlkelerinin İngilizcesi için karekodu okutunuz! 175
2. Montreal Bildirgesinin İngilizcesi için karekodu okutunuz 179
3. AB Güvenilir Yapay Zekâ İçin Etik İlkeleri İçin Karekodu
Okutunuz! 189
4. OECD Yapay Zekâ İçin Etik İlkeleri İçin Karekodu Okutunuz! 191
5. UNESCO Yapay Zêka Etiği İlkelerinin İngilizcesi için
karekodu okutunuz. 193
6. UNESCO’nun YZ alanındaki çalışmalarını içeren İngilizce
sitesini incelemek için karekodu okutunuz! 352
7. OECD’nin YZ alanındaki faaliyet ve belgelerini içeren
İngilizce sitesi için karekodu okutunuz! 355
8. AB Yapay Zekâ Yasası'na ilişkin İngilizce’de güncel
gelişmeler ve analizler için karekodu okutunuz. 360
9. Avrupa Konseyinin YZ alanındaki çalışmalarına ilişkin
İngilizce internet sayfası için karekodu okutunuz! 371
10. AK Çerçeve Sözleşmesinin Türkçesi için Karekodu
Okutunuz! 375
11. CEPEJ’in Yargı Sistemleri ve Çevrelerinde Yapay Zekânın
Kullanımına İlişkin İnternet Sitesi İçin Karekodu okutunuz 376
12. AK Parlamenterler Meclisi’nin Teknolojik Yakınsama,
Yapay Zekâ ve İnsan Hakları Tavsiye Kararının İngilizcesi için
karekodu okutunuz! 381
13. ABD Ulusal Yapay Zekâ Girişimi Yasasının orijinal metni için
karekodu okutunuz! 388
14. ABD Yapay Zekâ Hakları Bildirgesi hakkında ayrıntılı bilgi ve
bildirge metni için karekodu okutunuz! 389
15. ABD Yapay Zekânın Güvenli, Güvenilir ve İyi Niyetli
Geliştirilmesi ve Kullanımı Üzerine Başkanlık
Kararnamesine ilişkin İngilizce internet sayfası için
karekodu okutunuz! 394
16. Birleşik Krallık’ın Beyaz Kitabı (A pro–innovation approach
to AI regulation) için karekodu okutunuz! 400
17. Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi İnternet sayfası
için karekodu okutunuz! 419
18. Enstitü sayfası için karekodu okutunuz! 419
19. Türkiye’nin Ulusal Yapay Zeka Stratejisi için karekodu
okutunuz! 423
20. Türkiye’nin Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi 2024–2025 Eylem
Planı İçin Karekodu Okutunuz! 424
21. Yapay Zekâ Çağında Hukuk Raporu için karekodu
okutunuz! 425
22. Türkiye’de Yapay Zekânın Gelişimi İçin Görüş ve Öneriler
Kavramsal Raporu Rapor için karekodu okutunuz! 425
23. KVKK’nın YZ Alanında Kisisel Verilerin Korunmasına Dair
Tavsiyeleri İçin Karekodu Okutunuz! 455
DİJİTAL OKUMA ÖNERİLERİ DİZİNİ
1. MAKALE: Yapay Zekanın İşe Alım Süreçlerinde Kullanımı ve
Algoritmik Ayrımcılık 91
2. Mevlana Bilgeliği (2017) Kitabını İndirmek İçin Karekodu
Okutunuz! 204
3. Makale: Yapay Zeka ve Felsefe Soruşturması (2023) 206
4. Makale: Yapay Zekâ ve İdare Hukuku (Bugünden Geleceğe
Yönelik Bir Değerlendirme) 218
5. Makale: Yapay Zekâ Varlıklarının Hukuki Statüsü Üzerine
Disiplinler Arası Bir Muhakeme 234
6. Makale: Yapay Zekâ ve Ceza Hukuku Sorumluluğu (2023) 239
7. Makale: Yapay Zekânın İşe Alım Süreçlerinde Kullanımı ve
Algoritmik Ayrımcılık 274
8. Makale: Yapay Zekânın Hukuk Sisteminde Kullanılması
(2024) 346
9. Makale: İnsan Haklarının Korunması Bağlamında Yapay
Zekâ Uygulamaları (2022) 464
10. Makale: Yapay Zeka, İnsan Hakları ve İnsan Haklarının
Korunması Açısından Yapay Zekanın Denetimi (2024) 464 |