|
İÇİNDEKİLER
İçindekiler
Önsöz 7
Kısaltmalar 31
BİRİNCİ BÖLÜM
ANAYASA KAVRAMI VE ANAYASACILIK HAREKETLERİ
I. ANAYASA KAVRAMI – YAPILMASI VE DEĞİŞTİRİLMESİ 37
A. Anayasa Kavramı 37
1. Terminoloji 37
2. Tanımı 39
a. Maddi/Yazısız Anayasa 40
b. Şekli/Yazılı Anayasa 43
3. Özellikleri 45
a. Anayasanın Üstünlüğü 46
b. Anayasanın Katılığı 49
c. Anayasanın Çerçeve Olması 50
d. Anayasanın İdeolojisi 53
B. Anayasanın Yapılması ve Değiştirilmesi 55
1. Anayasa Yapımı 57
a. Anayasa Yapma Yetkisinin Niteliği 58
b. Anayasa Yapma Yetkisinin Sınırı 62
ba. Mevcut Anayasa İle Bağlılık 62
bb. Anayasa Yapmanın Hukukiliği Sorunu 64
c. Anayasa Yapım Yöntemleri 69
ca. Kurucu Meclis Yöntemi 69
cb. Olağan Meclis Yöntemi 72
cc. Referandum Yöntemi 76
2. Anayasa Değişikliği 77
a. Anayasayı Değiştirme Yetkisinin Niteliği 77
b. Anayasayı Değiştirme Yetkisinin Sınırları 78
ba. Maddi Sınırlar 78
baa. Açık Maddi Sınırlar 79
bab. Örtülü Maddi Sınırlar 82
bb. Şekli Sınırlar 85
c. Anayasayı Değiştirme Yöntemi 86
ca. Teklif Aşaması 86
caa. Halkın Teklifi 86
cab. Milletvekillerinin Teklifi 88
cb. Karar Aşaması 88
cba. Görüşmeler 89
cbb. Oylamalar 90
cc. Yayımlama Aşaması 93
cd. Onaylama Aşaması 98
d. Anayasa Değişikliklerinin Denetimi 100
da. Esas Denetimi 101
db. Şekil Denetimi 103
II. ANAYASACILIK HAREKETLERİ 107
A. Anayasacılık Kavramı 107
B. Temel Anayasacılık Hareketleri 110
1. Liberal Anayasacılık 110
a. Liberal Anayasacılığın Gelişimi 110
aa. Liberal Maddi Anayasacılık 110
ab. Liberal Şekli Anayasacılık 115
b. Liberal Anayasacılığın Unsurları 118
ba. Milli Egemenlik 119
bb. Kuvvetler Ayrılığı 121
bc. Bireycilik 123
bd. Liberal Demokrasi 125
be. Serbest Piyasa Ekonomisi 126
2. Sosyalist Anayasacılık 127
a. Sosyalist Anayasacılığın Gelişimi 128
aa. Sosyalist Maddi Anayasacılık 128
ab. Sosyalist Şekli Anayasacılık 132
b. Sosyalist Anayasacılığın Unsurları 136
ba. Halk Egemenliği 136
bb. Demokratik Merkeziyetçilik 137
bc. Kolektivizm 139
bd. Sosyalist Demokrasi 140
be. Sosyalist Ekonomik Sistem 143
3. İslami Anayasacılık 146
a. İslami Anayasacılığın Gelişimi 147
aa. İslami Maddi Anayasacılık 147
ab. İslami Şekli Anayasacılık 150
b. İslami Anayasacılığın Unsurları 155
ba. Allah’ın Egemenliği 155
bb. Kuvvetler Ayrılığı 156
bc. Ümmetçilik 159
bd. İslami Demokrasi 160
be. İslam Ekonomik Sistemi 163
III. OSMANLI–CUMHURİYET DÖNEMİ ANAYASAL GELİŞMELERİ 165
A. Mutlak Monarşi Dönemi: Maddi Anayasal Gelişmeler 166
1. Devletin Varlık Unsurları 167
a. Osmanlı’da Egemenlik Anlayışı 167
b. Osmanlı Millet Sistemi 170
c. Osmanlı Arazi Sistemi 172
2. Devletin Ana Teşkilatı 173
a. Osmanlı Merkez Teşkilatı 173
aa. Padişah 174
ab. Danışma Meclisleri 176
b. Osmanlı Taşra Teşkilatı 179
c. Osmanlı Yargı Teşkilatı 181
3. Anayasal Nitelikte Belgeler 184
a. 1808 Sened–i İttifak 184
b. 1839 Tanzimat Fermanı 190
c. 1856 Islahat Fermanı 193
d. 1875 Adalet Fermanı 195
B. Meşruti Monarşi Dönemi: 1876 Kanun–i Esasi 196
1. Hazırlanışı 197
a. Yapım Koşulları 197
b. Yapım Yöntemi 200
2. Kanun–i Esasi’nin Temel Özellikleri 201
a. Devletin Temel İlkeleri 201
b. Devletin Temel Organları 203
ba. Yasama Organı 203
bb. Yürütme Organı 204
bc. Yargı Organı 206
c. Temel Hak ve Hürriyetler 206
3. 1909 Değişiklikleri: İkinci Meşrutiyet 207
C. Cumhuriyet Dönemi: 1921, 1924, 1961 ve 1982 Anayasaları 218
1. 1921 Teşkilat–ı Esasiye Kanunu 219
a. Hazırlanışı 219
aa. Yapım Koşulları 219
ab. Yapım Yöntemi 232
b. 1921 Teşkilat–ı Esasiye Kanunu’nun Temel Özellikleri 235
ba. Devletin Temel İlkeleri 236
bb. Devletin Temel Organları 237
bba. Yasama Organı 237
bbb. Yürütme Organı 238
bbc. Yargı Organı 241
c. Anayasa Değişikliği: Cumhuriyetin İlanı 242
2. 1924 Teşkilat–ı Esasiye Kanunu 247
a. Hazırlanışı 247
aa. Yapım Koşulları 247
ab. Yapım Yöntemi 247
b. 1924 Teşkilat–ı Esasiye Kanunu’nun Temel Özellikleri 249
ba. Devletin Temel İlkeleri 249
bb. Devletin Temel Organları 254
bba. Yasama Organı 254
bbb. Yürütme Organı 255
bbc. Yargı Organı 257
bc. Temel Hak ve Hürriyetler 258
c. Çok Partili Dönem 259
3. 1961 Anayasası 265
a. Hazırlanışı 265
aa. Yapım Koşulları 265
ab. Yapım Yöntemi 268
b. 1961 Anayasası’nın Temel Özellikleri 270
ba. Devletin Temel İlkeleri 270
bb. Temel Hak ve Hürriyetler 272
bc. Devletin Temel Organları 273
bca. Yasama Organı 273
bcb. Yürütme Organı 274
bcc. Yargı Organı 274
c. 1971–1973 Anayasa Değişiklikleri 275
4. 1982 Anayasası 279
a. Hazırlanışı 279
aa. Yapım Koşulları 280
ab. Yapım Yöntemi 280
b. 1982 Anayasası’nın Temel Özellikleri 281
ba. Devletin Temel İlkeleri 282
bb. Temel Hak ve Hürriyetler 284
bc. Devletin Temel Organları 285
bca. Yasama Organı 285
bcc. Yürütme Organı 285
bd. Yargı Organı 287
c. 1982 Anayasası’nda Yapılan Değişiklikler 287
İKİNCİ BÖLÜM
DEVLETİN UNSURLARI, ŞEKİLLERİ VE İLKELERİ
I. DEVLET KAVRAMI VE DEVLETİN UNSURLARI 293
A. Devlet Kavramı 293
1. Devletin Maddi Varlığı 294
a. Aile Teorisi 295
b. Kuvvet ve Mücadele Teorisi 296
c. Ekonomik Teori 297
d. Biyolojik Teori 298
e. Sözleşme Teorisi 299
2. Devletin Hukuki Kişiliği 300
a. Farazi Kişilik Teorisi 302
b. Hukuki Kişilik Teorisi 302
c. Gerçek Kişilik Teorisi 303
3. Devletin Teşkilatı 304
a. İradeci Pozitivizm Teorisi 304
b. Normativist Pozitivizm Teorisi 305
B. Devletin Unsurları 307
1. İnsan Unsuru 307
a. İnsan Unsuruna İlişkin Temel Ayrımlar 307
aa. Millet – Halk Ayrımı 307
ab. Çoğunluk – Azınlık Ayrımı 309
ac. Vatandaş–Yabancı Ayrımı 311
aca. Vatandaşlık Tanımı 311
acb. Vatandaşlığın Kazanılması 312
acc. Yabancılık Statüsü 314
b. Milletin Varlık Unsurları 315
ba. Objektif Unsurlar 316
bb. Sübjektif Unsurlar 318
c. Osmanlı–Cumhuriyet Dönemi Anayasalarında Millet 319
2. Ülke Unsuru 323
a. Ülke Kavramı 323
b. Ülkenin Sınırları 324
c. Ülkenin Bölünmez Bütünlüğü 326
3. Egemenlik Unsuru 329
a. Egemenlik Kavramı ve Nitelikleri 329
b. Egemenliğin Kapsamı 331
ba. İç Egemenlik 331
bb. Dış Egemenlik 332
c. Egemenliğin Kaynağı ve Sahibi 333
ca. Dini Egemenlik 333
caa. Egemenlik Doğrudan Tanrı’dan Gelir Görüşü 336
cab. Egemenlik Halk Aracılığı İle Tanrı’dan Gelir Görüşü 338
cb. Dünyevi Egemenlik 339
cba. Milli Egemenlik 339
cbb. Halk Egemenliği 341
d. Egemenliğin Sınırlanması 343
da. İlahi Yasa Görüşü 344
db. Doğal Yasa Görüşü 345
dc. Pozitif Yasa Görüşü 346
II. DEVLET ŞEKİLLERİ 347
A. Egemenlik Yetkilerinin Kaynağı Bakımından Devlet Şekilleri 347
1. Cumhuriyet 348
2. Monarşi 350
B. Egemenlik Yetkilerinin Paylaşımı Bakımından Devlet Şekilleri 352
1. Üniter Devlet 353
a. Tanımı 353
b. Üniter Devletin Özellikleri 355
ba. Egemenlik Yetkilerinin Yatay Paylaşımı 355
bb. İdari Özerklik 356
bc. Hukuk Düzeninin Birliği 360
bd. Yerinden Yönetim 361
2. Federal Devlet 363
a. Tanımı 363
b. Federal Devletin Özellikleri 366
ba. Egemenlik Yetkilerinin Dikey Paylaşımı 366
bb. Siyasi Özerklik 368
bc. Federal Hukukun Üstünlüğü 370
bd. Federal Yönetime Katılım 370
3. Bölgeli Devlet 371
a. Tanımı 372
b. Bölgeli Devletin Özellikleri 373
ba. Yasama Yetkisinin Bölge Düzeyinde Paylaşımı 373
bb. Bölgesel Siyasi Özerklik 375
bc. Merkezi Hukukun Üstünlüğü 377
bd. Merkezi Yönetime Katılım 378
III. DEVLETİN TEMEL İLKELERİ 379
A. Demokratik Devlet İlkesi 381
1. Demokrasi Kavramı 381
2. Demokratik Devletin Temel Unsurları 383
a. Halkın Halk İçin Yönetimi 383
aa. Temsili Demokrasi 384
ab. Doğrudan Demokrasi 385
ac. Katılımcı Demokrasi 388
b. Siyasi Partiler 390
ba. Siyasi Partilerin Tanımı 394
bb. Siyasi Partilerin Hukuki Niteliği 397
bc. Siyasi Partilerin Kuruluşu 399
bd. Siyasi Parti Sistemleri 401
bda. Çok Parti Sistemi 401
bdb. Tek Parti Sistemi 403
c. Serbest Seçimler 403
ca. Seçme ve Seçilme Hakkı 404
caa. Olumlu Koşullar 406
cab. Olumsuz Koşullar 406
cb. Seçimin Temel İlkeleri 411
cba. Genel Oy 412
cbb. Eşit Oy 413
cbc. Gizli Oy 415
cbd. Serbest Oy 416
cbe. Doğrudan Oy 419
cbf. Seçimlerin Düzenli Yapılması 421
cbg. Yargı Gözetim ve Denetimi 421
cc. Seçim Sistemleri 423
cca. Çoğunluk Sistemi 424
ccaa. Tek İsimli Tek Turlu Çoğunluk Sistemi 424
ccab. Tek İsimli İki Turlu Çoğunluk Sistemi 425
ccac. Listeli Çoğunluk Sistemi 425
ccb. Nispi Temsil Sistemi 426
ccba. Klasik Nispi Temsil Sistemi 427
ccbb. Devredilebilir Tek Oy Sistemi 428
ccbc. d’Hondt Sistemi 429
B. Laik Devlet İlkesi 429
1. Din ve Devlet İlişkileri 430
a. Teokratik Devlet Modeli 430
b. Marksist Devlet Modeli 432
c. Seküler/Laik Devlet Modeli 433
ca. Resmi Din Modeli 437
cb. Özel Statülü Din Modeli 441
cc. Dine Yer Vermeme Modeli 443
2. Laik Devletin Temel Unsurları 448
a. Din ve İnançlara Saygı 448
aa. Din ve Vicdan Özgürlüğünün Tanınması 449
ab. Din ve İnançlar Arasında Hoşgörüsüzlük ve Ayrımcılık Yapılmaması 450
ac. Bir Dinin Eğitiminin Zorunlu Kılınmaması 454
b. Hukuk Düzeninin Dine Dayanmaması 458
c. Dini Kurumların Bağımsız Olması 463
C. Hukuk Devleti İlkesi 467
1. Hukuk Devleti Kavramı 467
2. Hukuk Devletinin Temel Unsurları 471
a. Hukukun Üstünlüğü 471
b. Hukuk Önünde Hesap Verebilirlik 473
c. Hukuk Güvenliği 476
D. Sosyal Devlet İlkesi 480
1. Sosyal Devlet Kavramı 480
2. Sosyal Devletin Temel Unsurları 483
a. Asgari Yaşam Standardı 483
b. Sosyal Adalet 485
c. Sosyal Güvenlik 486
d. Planlama 487
3. Devletin İktisadî ve Sosyal Ödevlerinin Sınırları 490
E. Eşitlik İlkesi 490
1. Eşitlik Kavramı 492
a. Şekli Eşitlik 494
b. Maddi Eşitlik 495
2. Eşitlik İlkesine Aykırılığın Unsurları 497
a. Durumlarda Benzerlik 498
b. Farklı Muamele 498
c. Objektif ve Makul Neden 501
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
İNSAN HAKLARI
I. GENEL OLARAK İNSAN HAKLARI 505
A. İnsan Hakları Kavramı 505
1. İnsan Hakları Terminolojisi 506
2. İnsan Haklarının Tanımı 508
a. Doğal Haklar Görüşü 508
b. Pozitif Haklar Görüşü 513
3. İnsan Haklarının Özellikleri 515
a. Doğumla Kazanılma 515
b. İnsan Doğasından Kaynaklanma 516
c. Devredilmez ve Vazgeçilmez Olma 516
d. Evrensel Olma 517
B. İnsan Hakları Hukukunun Kaynakları 519
1. Asıl Kaynaklar 520
a. Anayasalar 520
b. İnsan Hakları Sözleşmeleri 521
c. Örf ve Adet Hukuku 523
d. Hukukun Genel İlkeleri 525
2. Yardımcı Kaynaklar 526
a. Uluslararası Örgütlerin Kararları 526
b. Yargı Kararları 527
c. Bilimsel Görüşler 529
C. İnsan Haklarının Normatif Yapısı 530
1. İnsan Haklarının Konusu 530
a. İnsan Haklarının Norm Alanı 530
b. İnsan Haklarının Sınıflandırılması 532
ba. Kişisel ve Siyasal Haklar 533
bb. Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar 534
bc. Haklar ve Ödevler 535
2. İnsan Haklarının Öznesi 536
a. Gerçek Kişiler 537
b. Tüzel Kişiler 540
c. Kişi Toplulukları 542
3. İnsan Haklarının Yükümlüsü 544
a. Devletin Genel Yükümlülükleri 545
aa. İnsan Haklarına Saygı 546
ab. Uygulama 547
ac. Koruma 548
b. Devletin Hak İhlalinde Yükümlülükleri 549
ba. Negatif – Pozitif Yükümlülük 549
bb. Dikey – Yatay Etki 551
II. İNSAN HAKLARININ KORUNMASI 553
A. Evrensel Koruma: Birleşmiş Milletler Sistemi 554
1. Sözleşme Dışı Denetim Mekanizmaları 557
a. Sözleşme Dışı Denetim Organı: İnsan Hakları Konseyi 558
b. Sözleşme Dışı Denetim Yöntemleri 560
ba. Şikâyet Yöntemi 560
bb. Özel Yöntemler 562
bc. Evrensel Periyodik Gözden Geçirme Yöntemi 565
2. Sözleşme İçi Denetim Mekanizmaları 567
a. Sözleşme İçi Denetim Organları: İnsan Hakları Komiteleri 570
b. Sözleşme İçi Denetim Yöntemleri 571
ba. Rapor Yöntemi 572
bb. Şikâyet Yöntemi 574
bc. Soruşturma Yöntemi 575
bd. Ziyaret Yöntemi 576
B. Bölgesel Koruma: Avrupa Konseyi Sistemi 577
1. Avrupa Konseyi Sözleşme Dışı Denetim Mekanizmaları 578
a. Avrupa Konseyi Ana Organları 579
b. Avrupa Konseyi İnsan Hakları Yardımcı Organları 580
ba. İnsan Hakları Komiseri 580
bb. Hukuk İşleri ve İnsan Hakları Komitesi 582
bc. Irkçılık ve Hoşgörüsüzlüğe Karşı Avrupa Komisyonu 582
bd. Eşitlik ve Ayrımcılığa Karşı Komite 584
2. Avrupa Konseyi Sözleşme İçi Denetim Mekanizmaları 584
a. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 585
aa. Denetim Organı: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 589
ab. Denetim Yöntemi 592
aba. Devlet Başvurusu 592
abb. Bireysel Başvuru 593
abba. Usule İlişkin Kabul Edilebilirlik Kriterleri 594
abbb. Mahkemenin Yargı Yetkisine İlişkin Kabul Edilbilirlik Kriterleri 597
abbc. Esasa İlişkin Kabul Edilbilirlik Kriterleri 603
abbd. Usule İlişkin Bazı Özel Kurallar 605
abbe. Kararların Kesinleşmesi ve Bağlayıcılığı 606
b. Avrupa Sosyal Şartı 609
ba. Denetim Organı: Avrupa Sosyal Haklar Komitesi 610
bb. Denetim Yöntemleri 611
bba. Rapor Yöntemi 611
bbb. Toplu Şikâyet Yöntemi 612
c. Avrupa İşkencenin Önlenmesi Sözleşmesi 614
ca. Denetim Organı: Avrupa İşkenceyi Önleme Komitesi 615
cb. Denetim Usulü: Ziyaretlere Dayalı Denetim 615
C. Ulusal Koruma: İnsan Hakları Kurumları 617
1. Kamu Denetçiliği Kurumu 620
a. Oluşumu 624
b. Görev ve Yetkileri 626
c. Kararları 627
2. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu 628
a. Oluşumu 630
b. Görev ve Yetkileri 632
c. Kararları 634
III. TÜRKİYE’DE TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN GENEL REJİMİ 636
A. Temel Hak ve Hürriyetlerin Niteliği 636
B. Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlanması 637
1. Kanunilik İlkesi 640
a. Şekli–Maddi Kanun Ayrımı 641
b. Sınırlama–Düzenleme Ayrımı 646
2. Sebebe Bağlılık İlkesi 651
a. Hakkın Doğasından Kaynaklı Sebepler 651
b. Kamu Yararı İlkesinden Kaynaklı Sebepler 652
c. Anayasada Belirlenen Sebepler 653
ca. Genel Sınırlama Sebepleri 653
cb. Özel Sınırlama Sebepleri 655
d. Gizli Amaç Gütme Yasağı 658
3. Öz İlkesi 659
4. Ölçülülük İlkesi 661
5. Demokratik Toplum Düzeninin Gerekleri İlkesi 663
a. Demokratik Toplum Düzeninin Standartları 664
b. Zorlayıcı Toplumsal İhtiyaç 668
c. Orantılılık 671
6. Anayasanın Sözüne ve Ruhuna Uygunluk İlkesi 672
7. Laik Cumhuriyetin Gerekleri İlkesi 673
C. Temel Hak ve Hürriyetlerin Kötüye Kullanılması Yasağı 676
1. Hakkın Kötüye Kullanılması Kavramı 678
2. Temel Hak ve Hürriyetlerin Kötüye Kullanılması Yasağının Unsurları 679
a. Temel Hakkın Kullanımı Unsuru 679
b. Amaç Unsuru 682
c. Menfaat ihlali Unsuru 683
3. Hakkın Kötüye Kullanılmasının Sonuçları 684
D. Olağanüstü Hal Yönetiminde Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlanması 685
1. Hürriyetlerin Sınırlanması – Durdurulması – Askıya Alınması Kavramları 687
2. Olağanüstü Yönetimde Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlanmasının Koşulları 691
a. Olağanüstü Hal Yönetiminin Resmen İlanı 691
b. Milletlerarası Hukuktan Doğan Yükümlülüklerin İhlâl Edilmemesi 693
c. Sınırlamaların Durumun Gerektirdiği Ölçüde Olması 694
d. Dokunulmaz Haklar 696
E. Temel Hakların Sınırlanmasında Yabancıların Durumu 697
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
YASAMA ORGANI
I. GENEL OLARAK YASAMA ORGANI 703
A. Yasama Organının Yapısı 703
1. Tek veya Çift Meclislilik 704
2. Birinci Meclis ile İkinci Meclis Arasındaki Farklar 706
B. Yasama Organının İşlevleri 707
1. Temsil 709
2. Müzakere 712
3. Denetim 713
4. Yasama Yetkisi 715
a. Yasama İşlemleri 715
aa. Kanunlar 716
ab. Meclis Kararları 718
b. Yasama Yetkisinin Özellikleri 720
ba. Genellik 720
bb. Aslilik 721
bc. Devredilmezlik 722
II. TÜRKİYE’DE YASAMA ORGANI 724
A. Türkiye Büyük Millet Meclisinin Kuruluşu 724
1. Milletvekili Sayısı 724
2. Seçilme Yeterliliği 725
a. Vatandaşlık 727
b. Seçilme Yaşı 729
c. Eğitim 730
d. Askerlik 731
e. Kısıtlılık 733
f. Hükümlülük 735
fa. Seçilme Engeli Oluşturan Suç ve Cezalar 735
fb. Seçilme Engelinin Kaldırılması 738
g. Kamu Görevinden Çekilme 742
3. Seçim Dönemi 749
4. Seçimlerin Geriye Bırakılması 750
5. Ara Seçimler 752
6. Milletvekili Seçimi ve Usulü 756
a. Seçim Çevreleri ve Çıkaracağı Milletvekili Sayısı 757
b. Milletvekili Adaylığı 759
ba. Bağımsız Adaylık 760
bb. Siyasi Parti Adaylığı 762
bba. Ön Seçim Yöntemi 763
bbb. Parti Organlarınca Belirleme Yöntemi 764
c. Seçim İttifakı 765
d. Seçim Sistemi 767
7. Seçimlerin Genel Yönetim ve Denetimi 771
a. Yüksek Seçim Kurulunun Oluşumu 773
b. Yüksek Seçim Kurulunun Görev ve Yetkileri 776
c. Yüksek Seçim Kurulu ve Kararlarının Hukuki Niteliği 779
B. TBMM Üyelerinin Hukuki Statüsü 785
1. Milletvekilliği Sıfatının Kazanılması 786
2. Milletvekili Andı 788
3. Üyelikle Bağdaşmayan İşler 794
4. Yasama Bağışıklığı 798
a. Yasama Sorumsuzluğu 802
aa. Sorumsuzluğun Amacı 802
ab. Sorumsuzluğun Kapsamı 803
aba. Sağladığı Koruma Bakımından Kapsam 803
abb. Kişi Bakımından Kapsam 806
abc. Konu Bakımından Kapsam 808
abd. Yer Bakımından Kapsam 808
b. Yasama Dokunulmazlığı 810
ba. Dokunulmazlığın Amacı 811
bb. Dokunulmazlığın Kapsamı 811
bba. Kişi Bakımından Kapsam 811
bbb. Konu Bakımından Kapsam 812
bbc. Zaman Bakımından Kapsam 815
bc. Dokunulmazlığın İstisnaları 817
bca. Suçüstü Hali 817
bcb. Anayasanın 14’üncü Maddesindeki Durumlar 818
bd. Dokunulmazlığın Kaldırılması 823
5. Milletvekilliğinin Sona Ermesi 825
a. Milletvekilliğini Sona Erdiren Genel Sebepler 826
aa. Ölüm 826
ab. Seçimlerin Yenilenmesi 826
ac. Tam Kanunsuzluk 827
ad. Yürütme Organına Seçilme 833
b. Milletvekilliğinin Düşme Sebepleri 833
ba. İstifa 835
bb. Kesin Hüküm Giyme ve Kısıtlanma 836
bc. Bağdaşmaz Görevi Sürdürme 838
bd. Devamsızlık 838
6. Dokunulmazlık ve Düşme Kararlarının İptal İstemi 842
7. Milletvekilliği Ödenek ve Yollukları 844
C. TBMM’nin İç Yapısı ve Çalışma Düzeni 846
1. İçtüzük 846
a. İçtüzüğün Hukuki Niteliği 847
b. İçtüzüğün Normlar Hiyerarşisindeki Yeri 848
c. İçtüzüğün Denetlenmesi 849
2. Başkanlık Divanı 854
3. Siyasi Parti Grupları 856
4. Komisyonlar 858
5. Danışma Kurulu 860
6. Meclisin Toplanması ve Tatili 860
a. Olağan/Çağrısız Toplantılar 861
b. Olağanüstü/Çağrılı Toplantı 863
7. Toplantı ve Karar Yeter Sayısı 864
D. TBMM’nin Görev ve Yetkileri 867
1. Kanunların Yapılması 868
a. Kanun Teklifi 869
b. Genel Kurulda Görüşme 874
c. Cumhurbaşkanınca Yayımlanma 876
2. Özel Nitelikli Kanunlar 878
a. Bütçe ve Kesinhesap Kanunu 878
aa. Bütçe Kanunu 878
ab. Kesinhesap Kanunu 883
b. Milletlerarası Andlaşmaların Uygun Bulunması Kanunu 884
ba. Andlaşmaların Onaylanması 886
bb. Andlaşmaların Sona Erdirilmesi 891
bc. Onaylamanın Uygun Bulunması Bakımından Andlaşmalar 895
bca. Uygun Bulma Kanunu Gereken Andlaşmalar 895
bcb. Uygun Bulma Kanunu Gerekmeyen Andlaşmalar 895
bd. Andlaşmaların İç Hukuktaki Yeri 897
bda. Andlaşmaların İç Hukuktaki Yerine İlişkin Genel Kural 897
bdb. İnsan Hakları Andlaşmalarının İç Hukuktaki Yerine İlişkin Özel Kural 899
be. Andlaşmaların Anayasaya Uygunluk Denetimi 902
c. Genel ve Özel Af Kanunları 904
ca. Af Yetkisinin Hukuki Niteliği 907
cb. Genel ve Özel Af Ayrımı 910
d. Para Basılmasına Karar Vermek 912
3. Savaş İlanına Karar Vermek 913
4. Bilgi Edinme ve Denetim 915
a. Yazılı Soru 918
b. Genel Görüşme 919
c. Meclis Araştırması 920
d. Meclis Soruşturması 921
da. Meclis Soruşturması Açılması 922
daa. Soruşturma Açma Yetkisi 922
dab. Soruşturma Açılacak Kişiler 923
db. Meclis Soruşturması Komisyonunun Kuruluşu 924
dc. Yüce Divana Sevk Kararı 925
BEŞİNCİ BÖLÜM
YÜRÜTME ORGANI
I. GENEL OLARAK YÜRÜTME ORGANI 929
A. Yürütme Organının Yapısı 929
1. Tek Yapılı Yürütme: Başkanlık Sistemi 930
a. Yetki: Başkanın Yürütmede Tek Yetkili Olması 931
b. Oluşum: Başkanın Doğrudan Halk Tarafından Seçilmesi 933
c. Sorumluluk: Başkanın Halka Karşı Sorumlu Olması 936
2. İki Yapılı Yürütme 937
a. Parlamenter Sistem 938
aa. Yetki: Yürütme Yetkisinin Devlet Başkanı ve Bakanlar Kuruluna Ait Olması 939
ab. Oluşum: Hükümetin Yasama Organı İçinden ve Güvenoyuna Dayalı Kurulması 942
ac. Sorumluluk: Hükümetin Yasama Organına Karşı Sorumlu Olması 944
b. Yarı Başkanlık Sistemi 946
ba. Yetki: Cumhurbaşkanının Yürütmede Etkin Olması 947
bb. Oluşum: Cumhurbaşkanının Doğrudan Halk Tarafından Seçilmesi 947
bc. Sorumluluk: Hükümetin Yasama Organına Karşı Sorumlu Olması 948
3. Ortaklaşa Yürütme: Meclis Hükümeti Sistemi 949
a. Yetki: Yasama ve Yürütme Yetkisinin Mecliste Toplanması 950
b. Oluşum: Yürütme Kurulunun Meclis Tarafından Seçilmesi 951
c. Sorumluluk: Yürütme Kurulunun Yasama Organına Karşı Sorumlu Olması 952
B. Yürütme Organının İşlevleri 953
1. Devleti Temsil 953
2. Genel Politikayı Belirlemek 955
3. Kamu Görevlilerini Seçmek ve Atamak 956
4. Düzenleme Yetkisi 960
a. Kararnameler 962
b. Düzenleyici İdari İşlemler 966
c. Düzenleyici İşlemlerin Özellikleri 967
ca. Kanuna Aykırı Olmama 967
cb. Kanuna Dayanma 967
II. TÜRKİYE’DE YÜRÜTME ORGANI 968
A. Cumhurbaşkanı 968
1. Cumhurbaşkanının Adaylığı ve Seçimi 969
a. Cumhurbaşkanının Nitelikleri 969
b. Cumhurbaşkanlığı Adaylığı 972
c. Cumhurbaşkanının Seçimi 974
d. Cumhurbaşkanının Görev Süresi 977
da. Göreve Başlama Zamanı 978
db. Görev Süresi ve Uzaması 979
2. Seçimlerin Yenilenmesi 983
a. Seçimin Başlangıcı ve Seçim Günü 984
b. Fesih Yetkisi 986
c. Birlikte Seçim Usulü 989
3. Cumhurbaşkanının Görev ve Yetkileri 994
4. Cumhurbaşkanının Sorumluluğu 997
a. Siyasi Sorumluluk 998
b. Cezai Sorumluluk 1000
ba. Sorumluluğun Kapsamı 1001
bb. Soruşturma Usulü 1004
bc. Soruşturmanın Sonuçları 1008
5. Cumhurbaşkanına Vekâlet 1009
6. Cumhurbaşkanına Bağlı Kurumlar 1012
a. Milli Güvenlik Kurulu 1013
b. Devlet Denetleme Kurulu 1018
c. Diyanet İşleri Başkanlığı 1020
7. Cumhurbaşkanı Yardımcıları ve Bakanlar 1021
a. Cumhurbaşkanı Yardımcıları ve Bakanların Belirlenmesi 1021
b. Cumhurbaşkanı Yardımcıları ve Bakanların Sorumluluğu 1026
ba. Siyasi Sorumluluk 1026
bb. Cezai Sorumluluk 1027
8. Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri 1029
a. Kararnamelerin Tarihsel Gelişimi 1029
b. Olağan Dönem Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri 1032
ba. CBK’ların Hukuki Niteliği 1032
bb. CBK’ların Normlar Hiyerarşisindeki Yeri 1036
bc. Münhasır Alan 1037
bca. Münhasır Kanun Alanı 1038
bcb. Münhasır CBK Alanı 1039
bd. Yasama Yetkisinin Devredilmezliği Kuralı Bakımından CBK’lar 1044
be. CBK’ların Yargısal Denetimi 1049
bea. Konu Bakımından Yetki Yönünden İnceleme 1051
beb. İçerik Yönünden İncelenme 1054
bec. Hükümsüzlük İncelemesi 1054
c. Olağanüstü Hal Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri 1055
ca. OHAL CBK’larının Unsurları 1056
caa. Yetki Unsuru 1056
cab. Konu Unsuru 1058
cac. Yer Unsuru 1059
cad. Süre Unsuru 1060
cb. OHAL CBK’larının Yargısal Denetimi 1060
9. Olağanüstü Hal Yönetimi 1064
a. Olağanüstü Hal İlan Sebepleri 1066
b. Olağanüstü Hal İlan Yetkisi 1068
c. TBMM’nin Onay Yetkisi 1069
d. Olağanüstü Hal İlan Kararının Yargısal Denetimi 1071
B. İdare 1071
1. İdarenin Kuruluş Esasları 1072
a. İdarenin Bütünlüğü İlkesi 1072
aa. Hiyerarşi 1073
ab. İdari Vesayet 1074
b. İdarenin Kanuniliği İlkesi 1075
2. İdarenin Teşkilat Yapısı 1078
a. Merkezi İdare 1078
b. Mahalli İdareler 1079
3. İdarenin Yargısal Denetimi 1081
a. İdari Yargı Denetiminin Kapsamı 1081
b. Yargı Denetimine Kapalı İşlemler 1082
c. Yürütmenin Durdurulması Kararı 1084
4. Kamu Hizmeti Görevlileri 1085
a. Kamu Hizmeti 1085
b. Kamu Görevlileri 1086
5. Kamu Görevlilerinin Görev ve Sorumlulukları 1088
a. Sadakat Yükümlülüğü 1088
b. Disiplin İşlemleri 1089
c. Ceza Soruşturması 1090
d. Tazminat Davası ve Rücu Hakkı 1091
e. Kanunsuz Emir 1092
6. Anayasal Hizmet Yönünden Yerinden Yönetim Kurum ve Kuruluşları 1093
a. Yükseköğretim Kurumları ve Üst Kuruluşları 1093
b. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu 1099
c. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu 1100
d. Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları 1101
ALTINCI BÖLÜM
YARGI ORGANI
I. GENEL OLARAK YARGI ORGANI 1105
A. Yargı Organının Yapısı 1105
1. Yargı Birliği Sistemi 1105
2. Yargı Ayrılığı Sistemi 1106
B. Yargı Yetkisi ve Özellikleri 1107
1. Bağımsız ve Tarafsız Yargı Yeri Tarafından Kullanılması 1107
2. Özel Yargılama Usulü İzlenmesi 1109
3. Hukuki Uyuşmazlıkların Kesin Hükme Bağlanması 1109
C. Yargıya İlişkin Temel İlkeler 1110
1. Adil Yargılanma 1110
a. Adil Yargılanmanın Genel Unsurları 1111
b. Ceza Yargılamasına Özel Güvenceler 1114
ba. Masumiyet Karinesi 1114
bb. Savunma Hakkına İlişkin Güvenceler 1116
2. Kanunî Hâkim Güvencesi 1117
3. Suç ve Cezalara İlişkin İlkeler 1120
a. Kanunsuz Suç ve Ceza Olmaz 1120
b. Ceza Sorumluluğu Şahsidir 1122
4. Yargı Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı 1123
a. Bağımsızlık–Tarafsızlık Ayrımı 1124
b. Bireysel–Kurumsal/ İç–Dış Bağımsızlık Ayrımı 1125
II. TÜRKİYE’DE YARGI TEŞKİLATI 1129
A. Yüksek Mahkemeler 1130
1. Anayasa Mahkemesi 1131
2. Yargıtay 1131
3. Danıştay 1132
4. Uyuşmazlık Mahkemesi 1133
B. Sayıştay 1134
1. Sayıştayın Kuruluşu 1134
2. Sayıştayın Görev ve Yetkileri 1136
3. Sayıştay Kararlarının Hukuki Niteliği 1137
C. Hâkimler ve Savcılar Kurulu 1139
1. Hâkimler ve Savcılar Kurulunun Kuruluşu 1142
2. Hâkimler ve Savcılar Kurulunun Görev ve Yetkileri 1148
III. GENEL OLARAK ANAYASA YARGISI 1150
A. Anayasa Yargısı Sistemleri 1151
1. Genel Mahkeme Sistemi 1151
2. Özel Mahkeme Sistemi 1152
B. Denetim Türleri 1154
1. Denetim Yapan Organlar Bakımından 1154
a. Yargı Dışı Denetim 1154
b. Yargısal Denetim 1155
2. Denetimin Zamanı Bakımından 1156
a. Ön Denetim 1156
b. Sonradan Denetim 1157
C. Anayasaya Uygunluk Denetiminin Kapsamı 1158
1. Norm Denetimi 1158
a. Yasal Düzenlemelerin Denetimi 1158
b. Yasama İhmalinin Denetimi 1158
2. Yetki İhtilaflarının Çözümü 1163
3. Bireysel Başvuru 1164
D. Anayasaya Uygunluk Denetiminde Ölçü Normlar 1164
1. Doğrudan Ölçü Norm 1164
2. Destek Ölçü Norm 1166
IV. TÜRKİYE’DE ANAYASA YARGISI 1170
A. Anayasa Yargısının Tarihsel Gelişimi 1170
B. Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu 1172
1. Üyelerin Nitelikleri 1172
2. Üyelerin Belirlenmesi 1173
3. Üyelik Süresi ve Teminatı 1176
4. Teşkilat Yapısı 1178
C. Anayasa Mahkemesinin Görev ve Yetkileri 1179
1. Norm Denetimi 1180
a. İptal Davası 1180
aa. İptal Davasına Konu Normlar 1181
ab. İptal Davası Açma Hakkı Olan Kişiler 1181
ac. İptal Davası Açma Süresi 1183
ad. İptal Davası Açma Usulü 1184
b. İtiraz Yolu 1184
ba. Mahkemede Görülmekte Olan Dava 1185
baa. Mahkeme 1186
bab. Dava 1188
bac. Derdestlik 1190
bb. Davada Uygulanacak Kural 1190
bba. Davada Uygulancak Kuralın Tespiti 1190
bbb. Sınırlama Sorunu 1192
bc. Anayasaya Aykırılığın Ciddî Görülmesi 1193
bca. Anayasaya Aykırılık İddiası 1193
bcb. Aykırılığın Ciddiliği 1193
bd. Beş Aylık Karar Süresi 1194
bda. Derece Mahkemesinin Bekletici Mesele Kararı 1194
bdb. Anayasa Mahkemesinin Beş Aylık Karar Verme Süresi 1195
be. Red Kararından Sonra On Yıllık Tekrar Başvuru Yasağı 1195
bea. Esastan Verilen Red Kararı 1196
beb. Aynı Kanun Hükmü Hakkında Başvuru 1197
bec. Tekrar Başvuru 1198
c. Norm Denetiminin Kapsamı 1203
ca. Şekil Yönünden Denetim 1203
caa. Kanunların ve TBMM İçtüzüğü’nün Şekil Yönünden Denetimi 1204
cab. CBK’ların Şekil Yönünden Denetimi 1205
cb. Esas Yönünden Denetim 1207
d. Anayasa Mahkemesi Kararlarının Özellikleri 1209
da. Kararların Kesinliği ve Bağlayıcılığı 1213
db. İptal Kararlarının Gerekçesi Yazılmadan Açıklanmaması 1215
dc. Kanun Koyucu Gibi Hareket Etmeme 1218
dd. İptal Kararlarının Yürürlüğü 1220
dda. İptal Kararının Yürürlük Tarihini Erteleme 1220
ddb. İptal Kararları Geriye Yürümez 1222
ddc. Yürürlüğü Durdurma Kararı 1224
2. Siyasi Partilerin Denetimi 1228
a. Siyasi Partilerin Dağılması ve Kapanması 1229
aa. Kendiliğinden Dağılma 1229
ab. Kapanma Kararı 1232
b. Siyasi Parti Yasakları ve Kapatılması 1234
ba. Uluslararası Standartlar 1234
baa. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadı 1235
bab. Venedik Kriterleri 1237
bb. 1982 Anayasası’nda Kapatma Rejimi 1239
bba. Kapatma Davasının Hukuki Niteliği 1240
bbb. Kapatma ve Devlet Yardımından Yoksun Bırakılma Nedenleri 1244
bbc. Kapatma Davasının Usulü 1247
bbca. Dava Açma Yetkisi 1247
bbcb. Yargılama Usulü 1248
bbcc. Kapatma Kararının Hukuki Sonuçları 1250
bbd. Kapatma Davasında Tedbir Kararı Verilmesi 1251
c. Siyasi Partilerin Mali Denetimi 1254
ca. Siyasi Partilerin Gelir ve Giderleri 1255
caa. Özel Gelirler 1255
cab. Devlet Yardımı 1255
cb. Mali Denetim Usulü ve Yaptırımlar 1257
3. Yüce Divan Yargılaması 1259
a. Yüce Divan Yargılamasının Hukuki Niteliği 1259
b. Yüce Divanda Yargılanacak Kişiler 1261
c. Yüce Divan Yargılamasının Konusu 1264
d. Yargılama Usulü 1265
4. Bireysel Başvuru 1266
a. Bireysel Başvurunun Hukuki Niteliği 1267
b. Bireysel Başvuru Formunun Doldurulması 1269
c. Bireysel Başvurunun Yapılması 1272
d. Bireysel Başvurunun Ön İncelemesi 1273
e. Bireysel Başvurunun Kabul Edilebilirlik Şartları ve İncelenmesi 1274
ea. Zaman Bakımından Yetki 1274
eb. Süre Bakımından Yetki 1276
ec. Kişi Bakımından Yetki 1278
eca. Başvuru Hakkına Sahip Olan Kişiler 1278
ecb. Mağdur Olma Şartı 1283
ecba. Kişisellik, Güncellik ve Doğrudanlık 1284
ecbb. Halk Davası 1286
ecbc. Dolaylı Mağdur 1288
ecbd. Potansiyel Mağdur 1288
ed. Konu Bakımından Yetki 1290
eda. Bireysel Başvuruya Konu Haklar 1290
edb. Bireysel Başvuruya Kapalı Alanlar 1292
ee. Başvuru Yollarının Tüketilmesi 1298
eea. Olağan Kanun Yollarının Tüketilmesi 1298
eeb. Başvuru Yollarının Tüketilmesinin İstisnaları 1300
ef. Anayasal ve Kişisel Önemden Yoksun Olma ve Açıkça Dayanaktan Yoksunluk 1302
efa. Anayasal ve Kişisel Önemden Yoksun Olma 1302
efb. Açıkça Dayanaktan Yoksunluk 1304
f. Bireysel Başvuru Kararları 1305
fa. Esas Kararı 1305
faa. Esas Kararlarının İncelenmesi 1306
fab. İhlal Kararı ve Sonuçlarının Giderilmesi 1307
fb. Düşme Kararı 1315
fc. Tedbir Kararı 1316
fd. Pilot Kararı 1317
fda. Pilot Kararının Koşulları 1317
fdb. Pilot Karar Alma Usulü 1318
fdc. Pilot Kararda Alınması Gereken Tedbirler 1318
Kaynakça 1321
Kavram Dizini 1367 |
Bilgisayar, Teknoloji Kitapları 
