|
İÇİNDEKİLER
İÇİNDEKİLER
SUNUŞ VE TEŞEKKÜR 7
İÇİNDEKİLER 9
KISALTMALAR 21
GİRİŞ 27
I. KONUNUN TAKDİMİ 27
II. TEMEL YAKLAŞIM: SEÇİM/ATAMA VE AZİL SÜREÇLERİ ARASINDA
PARALELLİK 28
III. İNCELEME PLANI 30
BİRİNCİ BÖLÜM
KAVRAMSAL ÇERÇEVE, YASAL ALTYAPI,
KURAMSAL TEMELLER VE DİĞER TEMEL KONULAR
I. YÖNETİM KURULU 33
II. YÖNETİM KURULU ÜYELİĞİ 35
A. Üye Sıfatının Kazanılması 36
B. Üyelerin Nitelikleri 37
1. Yasal Düzenlemelerde Öngörülen Nitelikler 37
a. TTK’da Öngörülen Nitelikler 37
b. Özel Kanunlarda Öngörülen Nitelikler 39
2. Esas Sözleşmede Öngörülen Nitelikler 40
C. Üyeler ile Şirket Arasındaki Hukuki İlişki 41
1. Genel Bakış 41
2. Üyeler ile Şirket Arasındaki Organsal İlişki 44
3. Üyeler ile Şirket Arasındaki Sözleşmesel İlişki 45
a. Genel Bakış 45
b. Sözleşmesel İlişkinin Hukuki Niteliği 46
aa. Genel Bakış 46
bb. Özel Durumlar 49
aaa. Sözleşmesel İlişkinin Hukuki Niteliğinin Taraflarca
Belirlenmesi 49
bbb. Üyenin Şirkette Başkaca Görevler Üstlenmesinin
Sözleşmesel İlişkinin Hukuki Niteliğine Etkisi 51
ccc. İşçi Yönetim Kurulu Üyesi (Arbeitnehmer–
Verwaltungsrat) Kavramı 53
III. AZİL 53
A. Kavram 53
B. Unsurları 56
1. Yönetim Kurulu Üyeliğini Sona Erdirmesi 56
a. Genel Bakış 56
b. EK: Yönetim Kurulu Üyeliğinin Sona Ermesi Sebepleri
Arasındaki Yeri 61
2. İleriye Etkili Olması 62
3. Üyenin Rızası Hilafına Olması 62
C. Yasal Altyapısı 63
1. Genel Bakış 63
2. Karşılaştırmalı Hukukta 63
a. Monist Sistemde 64
aa. İsviçre Hukukunda 64
bb. İngiliz Hukukunda 68
cc. Amerikan Hukukunda 69
aaa. Genel Bakış 70
bbb. Mahkeme Kararıyla Azil 72
b. Düalist Sistemde 73
aa. Alman Hukukunda 74
aaa. Gözetim Kurulu Üyelerinin Azli 74
(1) Genel Bakış 74
(2) Mahkeme Kararıyla Azil 76
bbb. Yönetici Kurul Üyelerinin Azli 77
bb. Avusturya Hukukunda 82
c. Alternatifli Sitemde (Fransız Hukukunda) 84
aa. Monist Sistemi Tercih Eden Anonim Şirketlerde 84
bb. Düalist Sistemi Tercih Eden Anonim Şirketlerde 85
d. Ara Sonuç: Hukuk Politikalarının Farklılaşması 86
3. Türk Hukukunda 89
a. 865 Sayılı TK Dönemi 89
b. 6762 Sayılı TTK Dönemi 91
c. TTK Dönemi 94
aa. Genel Bakış 94
bb. Temel Sonuç: İkili Yapı/Sistem Olgusu 96
4. Türk Hukukunda Karşılaştırmalı Hukukta Yer Alan
Düzenlemelerden Yararlanma Olanağına Genel Bakış 98
D. Kuramsal Temeli 100
1. Genel Bakış 100
2. Üye ile Şirket Arasındaki Hukuki İlişki ile Bağlantılı Özellikleri 101
a. Feragat Edilemezlik 101
b. Maddi Olarak Sınırlanamazlık 102
3. Üye ile Şirket Arasındaki Hukuki İlişki ile Bağlantılı Özelliklerin
Anonim Şirketler Hukuku Düzlemine Yansıması 104
E. Hukuki Niteliği 110
1. Yenilik Doğuran Hak Niteliği 110
a. Genel Bakış 110
b. Yenilik Doğuran Hak Niteliğinden Kaynaklı Özellikleri ve
Bunların Anonim Şirketler Hukuku Düzlemine Yansıması 112
aa. Genel Bakış 112
bb. Azil Kararının Şarta Bağlanması 112
cc. Azil Kararının Geri Alınması 114
dd. Azil Kararında Hak Düşürücü Süre 118
2. (Geniş Anlamda) Pay Sahipliği Hakkı ve Yükümlülüğü Niteliği 119
F. Azil ve Anonim Şirketlerde Çıkar Çatışmaları 122
1. Genel Bakış 122
2. Azil ve Pay Sahipleri ile Yönetim Kurulu Üyeleri Arasındaki Çıkar
Çatışmaları 123
3. Azil ve Pay Sahiplerinin Kendi Aralarındaki Çıkar Çatışmaları 125
4. Azil ve Şirketin Çıkarı 127
İKİNCİ BÖLÜM
AZİL HAKKININ KULLANILMASI: GENEL KURULUN AZİL KARARI VERMESİ İLE
AZLİN HÜKÜM VE SONUÇ DOĞURMASINA İLİŞKİN ESASLAR
I. GENEL BAKIŞ 129
II. AZİL KARARI 129
A. Genel Bakış 129
B. Azil Kararının Türleri 130
1. Açık ve Zımni Azil Kararları 130
a. Zımni Azil Kararı: Mevcut Yönetim Kurulu Üyelerinin Görevleri
Sona Ermiş Olmamasına Rağmen Yeni Yönetim Kurulu Üyelerinin
Seçilmesi 130
b. Zımni Azil Kararı Niteliği Taşımayan Haller 133
aa. Yönetim Kurulu Üyelerinin İbra Edilmemesi 133
bb. Denetçinin Olumsuz Görüş Yazısı Vermesi 135
2. Diğer Ayrımlar 137
C. Azil Kararının Verilmesine İlişkin Esaslar 138
1. Yetki 138
2. Azil Kararında Gündeme Bağlılık İlkesi 141
a. Genel Bakış 141
b. Gündemde Azil Maddesinin Bulunması 142
c. Gündemde Azil ile İlgili Bir Maddenin Bulunması 144
aa. Azil ile İlgili Gündem Maddeleri 145
bb. Azil ile İlgili Gündem Maddelerine Dayanılarak Verilecek
Azil Kararı Bakımından Önem Taşıyan Hususlar 149
aaa. Gündemde Azil ile İlgili Bir Maddenin Bulunması
Halinde Haklı Bir Sebep İleri Sürülmesinin Şart Olup
Olmadığı Sorunu 149
bbb. Gündemde Azil ile İlgili Bir Madde Bulunması
Halinde Kararın İlgili Madde ile İlintili Sebeplere
Dayanmasının Şart Olup Olmadığı Sorunu 151
d. Gündemde Azil veya Azil ile İlgili Bir Maddenin Bulunmaması:
Haklı Sebep Koşulu 152
aa. Genel Bakış 152
bb. Haklı Sebep Kavramı 154
aaa. Yasal Altyapı ve Tanım 154
bbb. Haklı Sebeplerin Tespitine İlişkin İlkeler 155
(1) Haklı Sebep Kavramına İlişkin Genel İlkeler 155
(2) Yönetim Kurulu Üyeleri ile Şirket Arasında
Mevcut Hukuki İlişkiden Kaynaklanan İlkeler 156
(3) Haklı Sebebe Konu Olayın Süreklilik Göstermesi
veya Tekrarlanması Gerekir Mi? 158
(4) Yönetim Kurulu Üyeleri, Şirket ve Pay Sahipleri
Arasındaki Çıkar Çatışmalarından Kaynaklanan
İlkeler 159
(5) Haklı Sebeplerin Belirlenmesinde Üyenin Kalan
Görev Süresi Önem Taşımakta Mıdır? 162
(6) Haklı Sebeplerin Belirlenmesinde Üyenin Ücret
(veya Başka Bir Mali Hak) Alıp Almaması Önem
Taşımakta Mıdır? 163
(7) Haklı Sebeplerin Esas Sözleşmeyle Belirlenmesi 164
ccc. Haklı Sebeplerin Tasnifi 166
(1) Yönetim Kurulu Üyesinden Kaynaklanan Haklı
Sebepler 167
(i) Yönetim Kurulu Üyesinin Yetkilerini Hukuka
Aykırı Kullanması 167
(ii) Yönetim Kurulu Üyesinin Yükümlülüklerini
İhlal Etmesi 168
(iii) Yönetim Kurulu Üyesinin Görevin İfasında
Güçlüğe Düşmesi 170
(iv) Yönetim Kurulu Üyesinin Yetersizliği 171
(v) Yönetim Kurulu Üyesinin Geçimsizliği 172
(vi) Yönetim Kurulu Üyesinin Görevin Gereği
Gibi İfası İçin Gerekli Nitelikleri Yitirmesi 173
(vii) Yönetim Kurulu Üyesinin İtibarsızlığı 177
(viii) Politik Sebepler 180
(ix) Tüzel Kişi Yönetim Kurulu Üyesine Özgü
Haklı Sebepler 181
(x) EK: Yönetim Kurulu Üyesinin Seçilmesinden
Önce Mevcut Olan Olguların Haklı Sebep
Niteliği 182
(2) Şirketten Kaynaklanan Haklı Sebepler 184
(i) Pay Sahipleri Çevresinin (ve Özellikle
Kontrolün) Değişmesi 185
(ii) İşletme Konusunun Değiştirilmesi 185
(iii) Yönetim Kurulu Üye Sayısının Azaltılması
Haklı Sebep Teşkil Etmekte Midir? 186
(3) Üçüncü Kişilerden Kaynaklanan Haklı Sebep:
Üçüncü Kişilerin Baskısı 187
(i) Genel Bakış 187
(ii) İlgili Mahkeme Kararları 188
(iii) Değerlendirme 189
e. Azil Kararına Özgü Gündeme Bağlılık İlkesi Rejiminin Çağrısız
Genel Kurulda Uygulanması 192
f. Azil Kararına Özgü Gündeme Bağlılık İlkesi Rejiminin Yerindelik
Bakımından Değerlendirilmesi 194
aa. Genel Bakış 194
bb. Haklı Sebep İstisnası Açısından Değerlendirme 196
3. Azil Kararında Toplantı ve Karar Yeter Sayıları 198
a. Genel Bakış 198
b. Azil Kararında Yeter Sayıların Ağırlaştırılması 199
aa. Genel Bakış 200
bb. Yeter Sayıların Ağırlaştırılmasında Azledilecek Üye
Sayısının (Oranının) Rolü 203
cc. Yeter Sayıların Ağırlaştırılmasında Haklı Sebeplerin Rolü 203
dd. İsviçre Federal Mahkemesi’nin Nestlé AG Kararı 204
c. Azil Kararında Münferit Yönetim Kurulu Üyeleri Bakımından
Farklı Yeter Sayılar Öngörülebilir Mi? 206
d. Seçim Kararı Bakımından Öngörülmüş Yeter Sayıların Azil
Kararı İçin de Geçerli Olması 209
4. Azil Kararında Oy Hakkından Yoksunluk 210
a. Genel Bakış 210
b. Azil Kararında Pay Sahiplerinin Oy Haklarından Yoksun
Olmamalarının Yerindeliği Sorunu 212
aa. Genel Bakış 212
bb. Değerlendirme 213
5. Azil Kararında Özel Usul Kuralları 216
a. Azil Kararı Öncesi Yönetim Kurulu Üyesinin Savunmasının
Alınması Gerekir Mi? 216
b. Azil Kararının Görüşüleceği Genel Kurul Toplantısına İlgili
Yönetim Kurulu Üyesinin Davet Edilmesi Gerekir Mi? 217
6. Finansal Tabloların Müzakeresinin Ertelenmesi (TTK m. 420)
Halinde Azil Kararı Verilip Verilemeyeceği Sorunu 218
a. Genel Bakış 218
b. Değerlendirme 221
7. Tek Kişilik Şirketlerde Azil Kararının Verilmesine İlişkin Esaslar 224
D. Azil Kararının Hükümsüzlüğü 227
1. Genel Bakış 227
2. Gündemde Azil veya Azil ile İlgili Bir Maddenin Bulunması Halinde 228
3. Gündemde Azil veya Azil ile İlgili Bir Maddenin Bulunmaması
Halinde: Haksız Azil Kararının Hükümsüzlüğü 229
a. Genel Bakış 229
b. Hükümsüzlüğün Hukuki Niteliği 230
c. Üyenin Dava Hakkı 231
d. Hukuki Sonuçları 232
III. BİLDİRİM 233
IV. TAMAMLAYICI İŞLEMLER 235
V. AZLİN HÜKÜM VE SONUÇ DOĞURMASI 238
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
AZLİN HUKUKİ SONUÇLARI
I. AZLİN ÜYE İLE ŞİRKET ARASINDAKİ HUKUKİ İLİŞKİLERE ETKİSİ 241
A. Yönetim Kurulu Üyeliği Sebebi ile Kurulan Hukuki İlişkiye Etkisi 241
B. Yönetim Kurulu Üyesi ile Şirket Arasındaki Diğer Hukuki İlişkilere Etkisi 242
1. Yönetim Kurulu Üyeliği ile Bağlantılı Hukuki İlişkiler Bakımından 243
2. Yönetim Kurulu Üyeliği ile Bağlantılı Olmayan Hukuki İlişkiler
Bakımından 246
II. AZLEDİLEN (ESKİ) YÖNETİM KURULU ÜYESİNİN HUKUKİ DURUMU 247
A. Azlin Yönetim Kurulu Üyesinin Haklarına Etkisi 247
1. Mali (Malvarlıksal) Haklarına Etkisi 247
a. Genel Bakış 247
b. Görevden Ayrılma Tazminatı 249
aa. Genel Bakış 249
bb. Türk Hukuku Bakımından 251
2. İdari (Kişisel/Yönetimsel) Haklarına Etkisi 254
a. Yönetim ve Temsil Haklarına Etkisi 254
b. Bilgi Alma ve İnceleme Hakkına Etkisi 255
c. Dava Haklarına Etkisi 258
d. Azledilen Yönetim Kurulu Üyelerinin Genel Kurulu Toplantıya
Çağrı Yetkisi Var Mıdır? 260
aa. Genel Bakış 260
bb. Alman Hukukunda 261
cc. Türk Hukukunda 263
B. Azlin Yönetim Kurulu Üyesinin Yükümlülüklerine Etkisi 265
1. Genel Bakış 265
2. Sadakat Yükümlülüğüne Etkisi 266
a. Genel Bakış 266
b. Sır Saklama Yükümlülüğüne Etkisi 268
c. Rekabet Yasağına Etkisi 269
aa. Kanuni Rekabet Yasağının Üye Sıfatı Sona Erdikten Sonra
Devam Edip Etmeyeceği Sorunu 269
aaa. Genel Bakış 269
bbb. Değerlendirme 272
bb. Sözleşmesel Rekabet Yasağı 273
aaa. Genel Bakış 273
bbb. Sözleşmesel Rekabet Yasağı ve Haksız Azil İlişkisi 278
3. İade Yükümlülüğü 279
a. Genel Bakış 279
b. İade Yükümlülüğünün Konusu 280
aa. Genel Bakış 280
bb. Şirket Belgeleri 281
aaa. Genel Bakış 281
bbb. Azledilen Üye İade Etmekle Yükümlü Olduğu
Belgelerin Kopyalarını Alma (Saklı Tutma) Hakkına
Sahip Midir? 282
c. İade Usulü 285
4. Genel Kurul Toplantılarına Katılma Yükümlülüğü 286
C. Azlin Yönetim Kurulu Üyesinin Sorumluluğuna Etkisi 287
1. Hukuki Sorumluluğuna Etkisi 287
a. Genel Bakış 287
b. Azledilen Üyenin İbrası 289
aa. Genel Bakış 289
bb. Azledilen Üyenin İbra Talebinin Reddedilmesi ve Hukuki
Sonuçları 291
aaa. Azledilen Üyenin Olumsuz İbra (İbranın Reddi)
Kararına Karşı İptal Davası Açma Hakkı 291
bbb. Azledilen Üyenin İbra Davası Açma Hakkı 293
2. Kamu Borçlarından Sorumluluğuna Etkisi 297
a. Genel Bakış 297
b. Azledilen Üyenin Sorumlu Olduğu Haller 298
aa. AATUHK Bakımından 298
bb. VUK Bakımından 301
c. Tescil ve İlanın Azledilen Üyenin Sorumluluğuna Etkisi 302
D. Azledilen Üyenin Tazminat Talepleri 304
1. TTK m. 364/2’de Saklı Tutulan Tazminat Talebi 304
a. Genel Bakış 304
b. Gündemde Azil veya Azil ile İlgili Bir Maddenin Bulunması
Halinde 306
aa. Tazminatın Şartı: Azlin Uygun Olmayan Zamanda
Gerçekleşmesi 306
bb. Tazminatın Kapsamı: Tazmin Edilecek ve Edilmeyecek
Zararlar 311
aaa. Genel Bakış 311
bbb. Mali Haklardan Yoksun Kalınması Sebebiyle Ortaya
Çıkan Zararlar 312
ccc. Yapılan Masraflar Sebebiyle Ortaya Çıkan Zararlar 314
ddd. Başka Tekliflerin Kaçırılması Sebebiyle Ortaya Çıkan
Zararlar 315
cc. Tazminatın Belirlenmesine İlişkin Esaslar 317
c. Gündemde Azil veya Azil ile İlgili Maddenin Bulunmaması
Halinde 318
2. Diğer Tazminat Talepleri 319
a. Azil Hakkının Kötüye Kullanılması Sebebi ile Tazminat Talebi 319
b. Manevi Tazminat Talebi 320
c. Şirkette Başkaca Görevler Üstlenen Yönetim Kurulu Üyesinin
Diğer Tazminat Talepleri 321
III. AZLEDİLEN ÜYENİN YERİNE (YENİ) ÜYE SEÇİLMESİ 322
A. Azil Kararının Verildiği Genel Kurulda Yeni Üyelerin Seçilebilmesi 322
1. Genel Bakış 322
2. Gündemde Azil Maddesinin Bulunması Halinde 323
3. Gündemde Azil Maddesinin Bulunmaması Halinde 324
B. Azledilen Üyenin Tekrar Seçilebilmesi 326
C. Genel Kurulun Azlettiği Üye Yerine Yeni Üye Seçimi Yapmaması ve
Hukuki Sonuçları 328
1. Azledilen Ancak Yerine Seçim Yapılmayan Üyenin Yerine Yönetim
Kurulu Tarafından Seçim Yapılıp Yapılamayacağı Sorunu 328
2. Diğer Muhtemel Hukuki Sonuçlar 331
IV. BİRİKİMLİ OY SİSTEMİNE ÖZGÜ HUKUKİ SONUÇ: DİĞER YÖNETİM KURULU
ÜYELERİNİN DE AZLEDİLMİŞ SAYILMASI 332
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN AZLİNDE ÖZELLİK GÖSTEREN HUSUSLAR
I. GÖREVE GELME SÜRECİ ÖZELLİK GÖSTEREN YÖNETİM KURULU
ÜYELERİNİN AZLİ 337
A. Genel Bakış 337
B. Esas Sözleşme ile Atanan Yönetim Kurulu Üyelerinin Azli 338
C. Geçici (Yönetim Kurulu Tarafından Seçilen) Yönetim Kurulu Üyelerinin
Azli 339
1. Geçici Yönetim Kurulu Üyeleri 339
2. Azle İlişkin Esaslar 341
a. Yetki 341
b. Azil Kararı ve Hukuki Sonuçları 342
aa. Genel Olarak 342
bb. Zımni Azil Kararı: Geçici Yönetim Kurulu Üyelerinin
Onaylanmaması 343
aaa. Genel Olarak 343
bbb. Zımni Azil Kararının Verilmesine İlişkin Esaslar 343
ccc. Zımni Azil Kararının Hukuki Sonuçları 345
D. Belirli Grupları Temsil Eden Yönetim Kurulu Üyelerinin Azli 347
1. Belirli Grupları Temsil Eden Yönetim Kurulu Üyeleri 347
2. Azle İlişkin Esaslar 350
a. Yetki 350
b. Azil Kararı ve Hukuki Sonuçları 351
aa. Genel Bakış 351
bb. Belirli Gruplara Aday Önerme Hakkı Tanınmış Olması
Halinde 351
aaa. Azil Kararının Verilmesine İlişkin Esaslar 352
(1) Kural: Belirli Grupların Azil Talebinde Bulunması 352
(i) Genel Bakış 352
(ii) Belirli Grupların Azil Talebine Rağmen
Yönetim Kurulunun Genel Kurulu
Toplantıya Çağırmaması 353
(iii) Belirli Grupların Azil Talebine Rağmen
Genel Kurulun Olumsuz Azil Kararı Vermesi 354
(2) İstisna: Haklı Sebeplerin Mevcut Olması 355
bbb. Azlin Hukuki Sonuçları 358
cc. Belirli Gruplara Üyenin Hak Sahipleri Arasından Seçilmesi
Hakkı Tanınmış Olması Halinde 361
E. Kamu Tüzel Kişileri Tarafından Atanan Yönetim Kurulu Üyelerinin Azli 363
1. Kamu Tüzel Kişileri Tarafından Atanan Yönetim Kurulu Üyeleri 363
2. Azle İlişkin Esaslar 365
F. TTK m. 359/5 Uyarınca Seçilen Yönetim Kurulu Üyelerinin Azli 372
1. TTK m. 359/5 Uyarınca Seçilen Yönetim Kurulu Üyeleri 372
2. Azle İlişkin Esaslar 373
G. Devlet/İdare Tarafından Atanan Yönetim Kurulu Üyelerinin Azli 377
1. Genel Bakış 377
2. SPK Tarafından Atanan Yönetim Kurulu Üyelerinin Azli 378
3. TMSF Tarafından Atanan Yönetim Kurulu Üyelerinin Azli 383
4. SEDDK Tarafından Atanan Yönetim Kurulu Üyelerinin Azli 383
II. MAHKEME KARARIYLA AZİL SORUNU 384
A. Kural: Yönetim Kurulu Üyelerinin Mahkeme Kararıyla Azledilememesi 384
1. Genel Bakış 384
2. Alternatif Çözüm Arayışları 388
3. Kuralın Yerindeliği: Haklı Sebeple Azil Davası Tartışması 390
a. Haklı Sebeple Azil Davası Lehine Görüşler 391
b. Haklı Sebeple Azil Davası Aleyhine Görüşler 392
c. Değerlendirme 394
aa. Genel Bakış 394
bb. Haklı Sebeple Azil Davası Aleyhine Görüşlerin
Değerlendirilmesi 396
aaa. Haklı Sebeple Azil Davası Pratik Sonuçları
Bakımından Amaca Elveriş Midir? 396
bbb. Haklı Sebeple Azil Davası Anonim Şirketler
Hukukunun Temel Yapısına Aykırı Mıdır? 398
cc. Ara Sonuç 404
B. İstisna: Haklı Sebeple Fesih Davasında Feshe Alternatif Bir Çözüm
Olarak Yönetim Kurulu Üyelerinin Azline Karar Verilmesi 407
1. Genel Bakış 407
2. Şartları 408
3. Davanın Özellikleri 413
4. Haklı Sebeple Fesih Davası Haklı Sebeple Azil Davası İhtiyacını
Ortadan Kaldırmakta Mıdır? 415
a. Genel Bakış 415
b. Olası Farklı Kabuller Halinde Durum 417
5. Haklı Sebeple Fesih Davasında Feshe Alternatif Bir Çözüm Olarak
Atanmış Yönetim Kurulu Üyelerinin Azli 417
6. EK: Organ Eksikliği Sebebiyle Fesih Davasında Yönetim Kurulu
Üyelerinin Azline Karar Verilip Verilemeyeceği Sorunu 420
a. Genel Bakış 420
b. İsviçre Hukukunda 422
c. Türk Hukukunda 424
SONUÇ 429
KAYNAKÇA 447 |