|
İÇİNDEKİLER
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ 7
KISALTMALAR 17
TABLOLAR DİZİNİ 21
ŞEKİLLER DİZİNİ 22
GİRİŞ 23
Birinci Bölüm
MOTORLU ARAÇ İŞLETİLMESİNDEN DOĞAN SORUMLULUK
I. GENEL OLARAK MOTORLU ARAÇ İŞLETİLMESİNDEN DOĞAN
SORUMLULUĞUN GELİŞİMİ 31
II. COMMON LAW SİSTEMİNDE MOTORLU ARAÇ İŞLETİLMESİNDEN
DOĞAN SORUMLULUK 36
A. Genel Olarak 36
1. İngiliz Hukuku 37
2. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Hukuku 37
3. Diğer Ulusal Hukuk Düzenleri 39
B. Common Law Sisteminde Motorlu Araç İşletilmesinden Doğan
Sorumluluğun Kapsamı ve Şartları 40
1. Özen Yükümlülüğünün Bulunması Şartı 41
2. Özen Yükümlülüğünün Tedbirsiz ve Dikkatsiz Davranışlarla İhlâli
Şartı 41
3. İhmal Sonucu Zararın Doğması Şartı 45
4. Sorumluluğun Ortadan Kaldırılması ve Azaltılması 46
a. Zarar Görenin Riski Kabul Etmesi (Assumption of Risk) 47
b. Zarar Görenin Kusuru (Contributory Negligence) 48
III KITA AVRUPASI HUKUK SİSTEMİNDE MOTORLU ARAÇ
İŞLETİLMESİNDEN DOĞAN SORUMLULUK 50
A. Genel Olarak 50
1. Fransız Hukuku 51
2. Belçika Hukuku 52
3. Hollanda Hukuku 53
4. Alman Hukuku 53
5. İsviçre Hukuku 54
6. İtalyan Hukuku 55
7. Diğer Ulusal Hukuk Düzenleri 56
B. Türk Hukukunda Motorlu Araç İşletilmesinden Doğan Kusursuz
Sorumluluğun Uygulama Alanı ve Şartları 59
1. Motorlu Aracın İşletilmesi Şartı 60
2. Zararın Doğması Şartı ve Sorumluluğun Zarar ile Zarar Görenler
Bakımından Kapsamı 62
3. İlliyet Bağı Şartı 66
4. Sorumluluğu Azaltan ve Kaldıran Hâller 66
a. Mücbir Sebep 67
b. Üçüncü Kişinin Kusuru 68
c. Zarar Görenin Kusuru 68
5. Motorlu Aracın İşletilmesinden Sorumlu Olan Kişiler 69
a. Motorlu Aracı İşleten 69
b. Motorlu Aracı İşleten Gibi Sayılanlar (Farazî İşletenler) 71
c. Teşebbüs Sahibi 72
6. Birden Çok Motorlu Aracın Karıştığı Kazalarda Sorumluluk 73
7. KTK’da Düzenlenen Diğer Sorumluluk Hâlleri 74
8. KTK’da Düzenlenen Sorumluluğu Kaldıran ve Azaltan Sözleşmelerin
Geçersizliği 76
C. Kıta Avrupası Hukukunda Karşılaştırmalı Olarak Motorlu Araç
İşletilmesinden Doğan Kusursuz Sorumluluğun Uygulama Alanı
ve Şartları 77
1. Motorlu Aracın İşletilmesi Şartı 77
2. Zarar Şartı ve Sorumluluğun Zarar ile Zarar Görenler Bakımından
Kapsamı 80
3. İlliyet Bağı Şartı 86
4. Sorumluluğun Ortadan Kaldırılması ve Azaltılması 87
a. Mücbir Sebep ve Beklenmeyen Hâl 87
b. Üçüncü Kişinin Kusuru 88
c. Zarar Görenin Kusuru 88
5. Sorumlu Kişiler 91
a. Motorlu Araç İşleten 91
b. Motorlu Aracın Sürücüsü 93
c. Motorlu Aracın Maliki 94
6. Birden Fazla Aracın Karıştığı Kazalarda Sorumluluk 95
IV. MOTORLU ARAÇ İŞLETİLMESİNDEN DOĞAN SORUMLULUĞA
YÖNELİK YEKNESAK KURAL OLUŞTURMA ÇALIŞMALARI 97
A. Sorumluluk Hukukunda Yeknesak Kural Oluşturma Çabaları 97
B. Karayolu Trafiğine İlişkin Yeknesak Kural Oluşturma Çabaları 99
C. Karayolu Taşıma Hukukunda Yeknesak Kural Oluşturma Çabaları 102
1. Uluslararası Ölçekte Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı
için Mukavele Sözleşmesi (Convention Marchandise Routier–CMR) 103
2. Karayolu İle Yolcu ve Bagaj Taşımacılığına İlişkin Sözleşme
(Convention Voyageurs Routier–CVR) 105
3. Otobüs ve Otokar Taşımacılığında Yolcuların Haklarına İlişkin
181/2011 Sayılı Tüzük 107
D. Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortasına Yönelik Yeknesak Kural
Oluşturma Çabaları 109
V. HUKUK DÜZENLERİ ARASINDAKİ FARKLILIKLAR ÇERÇEVESİNDE
MOTORLU ARAÇ İŞLETİLMESİNDEN DOĞAN SORUMLULUĞUN
DEĞERLENDİRİLMESİ 112
İkinci Bölüm
GENEL OLARAK MOTORLU ARAÇ İŞLETİLMESİNDEN DOĞAN SORUMLULUĞA UYGULANACAK HUKUK
I. MOTORLU ARAÇ İŞLETİLMESİNDEN DOĞAN SORUMLULUĞA
UYGULANACAK HUKUK MESELESİNİN ORTAYA ÇIKIŞI 119
A. Motorlu Araç İşletilmesinden Doğan Sorumluluk İlişkisinde
Yabancılık Unsurunun Bulunması 120
1. Genel Olarak 120
2. Motorlu Araç İşletilmesinden Doğan Sorumluluk İlişkisinde Kişi ve
Yer Bakımından Yabancılık Unsuru 121
3. Motorlu Araç İşletilmesinden Doğan Sorumluluk İlişkisinde Aracın
Yabancı Plakalı Olması 122
B. Motorlu Araç İşletilmesinden Doğan Sorumluluk İlişkisinin Özel
Hukuk Alanında Olması 125
II. MOTORLU ARAÇ İŞLETİLMESİNDEN DOĞAN SORUMLULUK
İLİŞKİSİNİN VASIFLANDIRILMASI VE SORUMLULUK
SEBEPLERİNİN YARIŞMASI 126
III. MOTORLU ARAÇ İŞLETİLMESİNDEN DOĞAN SORUMLULUĞA
UYGULANACAK HUKUKUN TESPİTİNDE OBJEKTİF BAĞLAMA
KURALLARI 130
A. Genel Olarak Haksız Fiillerde İka Yeri Kuralı 130
B. Genel Olarak Haksız Fiillerde İka Yeri Kuralının Sorgulanması 138
C. Haksız Fiillere İlişkin Genel Objektif Bağlama Kuralında İka Yeri
Kuralına Alternatif Öneriler 141
D. Motorlu Araç İşletilmesinden Doğan Sorumluluğa Uygulanacak
Hukukun Belirlenmesine Yönelik Objektif Bağlama Kurallarının
Gelişimi 143
E. Trafik Kazalarında Uygulanacak Hukuka İlişkin Lahey
Sözleşmesi’nin Uygulama Alanı ve Objektif Bağlama Kuralları 147
1. Lahey Sözleşmesi’nin Kapsamı ve Motorlu Araç İşletilmesinden
Doğan Sorumlulukta Uygulanması 147
2. Lahey Sözleşmesi’nde Yer Alan ve Motorlu Aracın İşletilmesinden
Doğan Sorumluluğun Tespitinde Uygulanacak Objektif Bağlama
Kuralları 151
a. İka Yeri Kuralı (Kaza Yeri Hukukunun Uygulanması) 151
b. Aracın Tescil Yeri ve Mutad Olarak Bulunduğu Yer Hukukunun
Uygulanması 152
c. Eşyaya Gelen Zararlar Bakımından Özel Bağlama Kuralı 156
d. Daha Sıkı İlişkili Hukukun Bulunmasına ve Fer’i Bağlanma
İmkânına Yer Verilmemesi 156
F. Akit–Dışı Borçlara Uygulanacak Hukuka İlişkin Tüzük’ün (Roma
II) Uygulama Alanı ve Objektif Bağlama Kuralları 157
1. Roma II Tüzüğü’nün Kapsamı ve Motorlu Araç İşletilmesinden
Doğan Sorumlulukta Uygulanması 158
2. Roma II Tüzüğü’nde Yer alan ve Motorlu Araç İşletilmesinden
Doğan Sorumluluk Bakımından Uygulama Alanı Bulabilecek
Objektif Bağlama Kuralları 160
a. İka Yeri Kuralı (Zarar Yeri Hukukunun Uygulanması) 160
b. Ortak Mutad Mesken Yeri Hukukunun Uygulanması 162
c. Daha Sıkı İlişkili Hukukun Uygulanması ve Fer’i
Bağlanma İmkânı 163
3. Lahey Sözleşmesi’ne Taraf Olan Üye Devletlerin Durumu 164
G. Türk Hukukunda Motorlu Araç İşletilmesinden Doğan
Sorumluluğa Uygulanacak Objektif Bağlama Kuralları 167
1. Genel Olarak 167
2. İka Yeri Kuralı 168
3. Daha Sıkı İlişkili Hukukun Bulunması ve Fer’i Bağlanma İmkânı 173
H. Motorlu Araç İşletilmesinden Doğan Sorumluluğa Uygulanacak
Hukukun Tespitine Yönelik Objektif Bağlama Noktalarının
Değerlendirilmesi 175
1. İka Yeri 175
a. Eylem Yerinin Belirlenmesi 176
b. Zarar Yerinin Belirlenmesi 178
2. Ortak Şahsî Bağlama Noktaları 179
3. Motorlu Aracın Tescil Edildiği veya Bulunduğu Yer 182
4. Hâkimin Hukuku (Lex Fori) 186
5. Fer’i Bağlanma İmkânı 187
a. Taraflar Arasında Sözleşme Olması 187
b. Taraflar Arasında Fiilî İlişki Olması 189
c. Taraflar Arasında Aile Hukuku İlişkisinin Olması 190
I. Motorlu Araç İşletilmesinden Doğan Sorumluluğa Uygulanacak
Hukukun Tespitine Yönelik Objektif Bağlama Kurallarında
Değişken İhtilâflar 191
IV. MOTORLU ARAÇ İŞLETİLMESİNDEN DOĞAN SORUMLULUĞA
UYGULANACAK HUKUKUN TESPİTİNDE SÜBJEKTİF BAĞLAMA
KURALLARI 193
A. Genel Olarak Motorlu Araç İşletilmesinden Doğan Sorumluluğa
Uygulanacak Hukukun Seçilmesi İmkânı 193
B. Motorlu Araç İşletilmesinden Doğan Sorumlulukta Hukuk
Seçiminin Şartları 196
C. Motorlu Araç İşletilmesinden Doğan Sorumlulukta Hukuk
Seçiminin Üçüncü Kişilere Etkisi 200
V. MOTORLU ARAÇ İŞLETİLMESINDEN DOĞAN SORUMLULUĞA
UYGULANACAK HUKUKUN BELİRLENMESİNDE ATFIN REDDİ 201
VI. BİRDEN FAZLA ZARAR VEYA ZARAR GÖREN OLMASI
DURUMUNDA UYGULANACAK HUKUKUN TESPİTİ 202
A. Zarar Görenlerin Çokluğu Durumu 202
1. Trafik Kazasında Birden Çok Doğrudan Zarar Gören Olması Hâli 202
2. Trafik Kazasında Dolaylı Zarar Görenlerin Olması Hâli 204
3. Birden Çok Zarar Görenin Bulunması Durumunda Hukuk Seçiminin
Etkisi 206
B. Zarar Verenlerin Çokluğu Durumu 207
VII. MOTORLU ARAÇ İŞLETİLMESİNDEN DOĞAN SORUMLULUĞA
UYGULANACAK HUKUKUN KAPSAMI VE SINIRLARI 210
A. Motorlu Araç İşletilmesinden Doğan Sorumluluğa Uygulanacak
Hukukun Kapsamına Giren Konular 210
1. Sorumluluğun Temeli, Şartları ve Sorumluluğu Azaltan veya
Kaldıran Hâller 211
2. Sorumlu Kişiler 212
3. Zararın Mahiyeti ve Tazminatın Belirlenmesi 213
4. Tazminat Hakkı Olanların Belirlenmesi 218
5. İspat Yükü ve Karineler 218
6. Zamanaşımı 220
B. Motorlu Araç İşletilmesinden Doğan Sorumlulukta Doğrudan
Uygulanan Kurallar 221
1. Hâkimin Hukukunun Doğrudan Uygulanan Kuralları 221
2. Yetkili Hukukun Doğrudan Uygulanan Kuralları 224
3. Üçüncü Bir Devlet Hukukunun Doğrudan Uygulanan Kuralları 225
C. Motorlu Araç İşletilmesinden Doğan Sorumluluğa Uygulanacak
Hukukun Uygulama Alanının Kamu Düzeni Müdahalesi ile
Sınırlandırılması 230
VIII. DEVLETE AİT MOTORLU ARAÇLARIN İŞLETİLMESİNDEN DOĞAN
SORUMLULUĞA UYGULANACAK HUKUK 232
A. Devlete Ait Motorlu Araçların İşletilmesinden Doğan
Sorumluluğun Vasıflandırılması 232
B. Devlete Ait Motorlu Araçların İşletilmesinden Doğan Sorumluluğa
Uygulanacak Hukukun Belirlenmesi 234
C. Yabancı Silahlı Kuvvetlere Ait Motorlu Araçların İşletilmesinden
Doğan Sorumluluğa Uygulanacak Hukuk 236
IX. MOTORLU ARAÇ İŞLETİLMESİNDEN DOĞAN SORUMLULUĞA
UYGULANACAK HUKUKUN DEĞERLENDİRİLMESİ VE ARA SONUÇ 239
A. Taraf ve İşlem Menfaatleri Açısından Değerlendirme 239
B. Düzen Menfaati Açısından Değerlendirme 242
C. Devlete Ait Menfaatler Açısından Değerlendirme 243
D. Maddî Hukuka Ait Menfaatler Açısından Değerlendirme 244
Üçüncü Bölüm
ZORUNLU MALÎ SORUMLULUK SİGORTASI BAKIMINDAN MOTORLU ARAÇ İŞLETİLMESİNDEN DOĞAN SORUMLULUĞA UYGULANACAK HUKUK
I. ZORUNLU MALÎ SORUMLULUK SİGORTASINA İLİŞKİN GENEL
AÇIKLAMALAR 247
A. Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortasının Tanımı, Hukukî Niteliği ve
Özellikleri 247
B. Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortasının Gelişimi ve Konuyla İlgili
Düzenlemeler 252
1. Genel Olarak 252
2. Motorlu Taşıtlar Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortasına İlişkin
Avrupa Sözleşmesi 253
3. Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortasına İlişkin AB Direktifleri 254
4. Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortasına İlişkin Türk Hukukundaki
Düzenlemeler 258
C. Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortasında Taraflar ve İlgililer 263
1. Sigorta Ettiren ve Sigortalı (Motorlu Araç İşleten) 263
2. Sigortacı 264
3. Zarar Görenler 266
D. Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortasında Sigortacının
Sorumluluğunun Doğması ve Şartları 267
E. Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortasında Hukukî İlişki 269
F. Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortası ve Yabancı Plakalı Araçlar 271
G. Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortasının Yer Bakımından Kapsamı 274
II. ZORUNLU MALÎ SORUMLULUK SİGORTASINA ALTERNATİF
SİSTEMLER VE VASIFLANDIRMA SORUNU 275
A. Genel Olarak Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortasına Alternatif
Sistemlerin Gelişimi 275
B. Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortasına Alternatif Sistemlerin
Getirdiği Vasıflandırma Sorunu ve Çözümü 277
III. SİGORTACIYA KARŞI DOĞRUDAN TALEP VE DAVA HAKKI İLE
SİGORTACININ SORUMLULUĞUNA UYGULANACAK HUKUK 280
A. Genel Olarak Zarar Görenin Doğrudan Talep ve Dava Hakkı 280
B. Zarar Görenin Doğrudan Talep ve Dava Hakkının
Vasıflandırılması 283
C. Zarar Görenin Doğrudan Talep ve Dava Hakkına İlişkin Kuralların
Hukukî Özellikleri 285
D. Zarar Görenin Doğrudan Talep ve Dava Hakkına Uygulanacak
Hukukun Belirlenmesinde Ön Sorun 287
1. Genel Olarak 287
2. Ön Sorun Olarak Sorumluluğun Doğması 288
3. Ön Sorun Olarak Sigorta Sözleşmesinin Geçerliliği 291
E. Zarar Görenin Doğrudan Talep ve Dava Hakkının Hangi Hukuka
Göre Belirleneceği Sorunu 293
F. Zarar Görenin Doğrudan Talep ve Dava Hakkı ile Sigortacının
Sorumluluğu İle İlgili Muhtelif Meselelere Uygulanacak Hukuk 296
1. Zarar Görenin İhbar ve Bilgi Verme Yükümlülüğü 297
2. Sigorta Teminatının Kapsamı 297
3. Sigortacının İleri Sürebileceği Savunmalar 299
4. Sigortacıya Karşı İletilen Taleplerde Zamanaşımı 300
5. Sigortacının Sorumluluğa İlişkin Davaya Müdahalesi ve Davanın
İhbarı 302
G. Zarar Görenin Doğrudan Talep ve Dava Hakkı ile Sigortacının
Sorumluluğuna İlişkin Meselelerde Sübjektif Bağlama
Kurallarının Etkisi 303
H. Sigortacının Sorumluluğuna Uygulanacak Hukukun Zorunlu Malî
Sorumluluk Sigortası Bakımından Değerlendirilmesi 304
IV. ZORUNLU MALÎ SORUMLULUK SİGORTASINA İLİŞKİN
ULUSLARARASI SİSTEMLER VE UYGULANACAK HUKUK 306
A. Yeşil Kart Sisteminin Gelişimi ve Amacı 306
B. Yeşil Kart Sisteminin İşleyişi ve Bürolar 308
C. Yabancı Plakalı Araçların Yurda Girişinde Yeşil Kart 311
D. Yeşil Kartın Hukukî Niteliği 312
E. Yeşil Kart İbrazı Zorunluluğunun Kaldırılmasına Yönelik
Girişimler 313
F. Yeşil Kart Sisteminde Kaza Yerinde Bulunan Büronun
Sorumluluğuna Uygulanacak Hukuk 315
1. Genel Olarak 315
2. Sorumluluğun Şartları ve Kapsamına Uygulanacak Hukuk 315
3. Tedvir Bürosuna Karşı Doğrudan Talep ve Dava Hakkına
Uygulanacak Hukuk 318
4. Teminatın Kapsamına Uygulanacak Hukuk 319
G. Yeşil Kart Sisteminde Doğrudan Sigortacıya İletilen Taleplerde
Uygulanacak Hukuk 321
H. Ziyaretçilerin Korunması Sistemi ve Uygulanacak Hukuk 323
I. AB Hukukunda Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortasının
Uluslararası Geçerliliği ve Uygulanacak Hukuk 324
1. Genel Olarak 324
2. AB Hukukunda Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortasına İlişkin
Düzenlemelerin Uygulanacak Hukuka Etkisi 325
İ. Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortasına İlişkin Uluslararası
Sistemlerde Uygulanacak Hukukun Değerlendirilmesi 327
V. ZORUNLU MALÎ SORUMLULUK SİGORTASINDA SİGORTACININ
RÜCU HAKKI VE UYGULANACAK HUKUK 328
A. Genel Olarak Sorumluluk Sigortalarında ve Zorunlu Malî
Sorumluluk Sigortasında Sigortacının Rücu Hakkı 328
1. Sigortacının Diğer Sorumlulara Karşı Rücu Hakkı 328
2. Sigortacının Sigorta Ettirene Karşı Rücu Hakkı 330
B. Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortasında Sigortacının Diğer
Sorumlulara Karşı Rücu Hakkına Uygulanacak Hukuk 332
C. Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortasında Sigortacının Sigorta
Ettirene Karşı Rücu Hakkına Uygulanacak Hukuk 334
VI. ZORUNLU MALÎ SORUMLULUK SİGORTASINI İKAME EDEN
GARANTİ FONLARI VE UYGULANACAK HUKUK 335
A. Genel Olarak Garanti Fonları 335
B. Türk Hukukunda Güvence Hesabı ve Sorumluluğu 337
C. Yabancı Plakalı Araçların Sebep Olduğu Zararlardan Güvence
Hesabı’nın Sorumluluğu 340
D. Garanti Fonları ve Güvence Hesabı'nın Sorumluluğuna
Uygulanacak Hukuk 343
VII. MOTORLU ARAÇ İŞLETİLMESİNDEN DOĞAN SORUMLULUĞA
UYGULANACAK HUKUKUN ZORUNLU MALÎ SORUMLULUK
BOYUTU İLE İLGİLİ DEĞERLENDİRME 344
A. Sorumluluk İlişkisi Bakımından Değerlendirme 344
B. Sigorta Teminatının Kapsamına Dair İlişki Bakımından
Değerlendirme 346
SONUÇ 347
KAYNAKÇA 355 |